وہوا

وہوا پاکستان دے صوبہ پنجاب دے جنوبی حصے وچ ضلع تونسہ دا ہک پراݨا سرحدی شہر ہے اتے تحصیل وہوا دا صدر مقام ہے۔ ایندے شمال وچ تقریباً ݙاہ کلومیٹر دے فاصلے تے خیبر پختونخوا اتے پچادھ وچ کوہ سلیمان دا سلسلہ بلوچستان نال ملدے۔ اتھاں کوہ سلیمان وچ بلوچ قبائل آباد ہن جیہڑے اپݨی بلوچی روایات تے قائم ہن۔ پر کجھ بلوچ وہوا اتے اوندے گرد و نواح وچ آباد تھی ڳئے ہن اتے مقامی رواج دے مطابق اپݨی شناخت بدل کے زندگی گزاریندے پئین۔ اے ݙوہیں قسم دے بلوچ مغل بادشاہاں دے نال ہندوستان تے حملہ آور تھئے ہن پر وہوا توں اڳوں نہ ڳئے۔

وہوا دے ناں دے بارے وچ وی اختلاف پایا ویندے۔ سرائیکی زبان وچ "واہ" دا مطلب قدرتی چشمہ ہے اتے "وہو" دا مطلب آبادی ہے۔ ایں واسطے گنگ ناں دے قدرتی چشمے دے کنارے آباد آبادی کوں وہوواہ آکھیا ویندا ہئی جیہڑا بعد وچ وہوا بݨ ڳیا۔

گنگ چشمے دے بارے وچ روایت ہے کہ اونکوں اتھوں دے ہک سید ٹٻر سید حبیبانی دے جد امجد سید حبیب اللہ شاہ نے اپݨی کرامت نال جاری کیتا ہئی تاکہ اتھوں دے لوکاں کوں پاݨی آسانی نال مل سڳے اتے او اسلام توں متاثر تھی سڳن۔ انگریزاں دے دور دے ریکارڈ وچ وی ایں چشمے دا ذکر موجود ہے اتے سید حبیب اللہ شاہ دے خاندان کوں ایں زمین تے پیداوار دا دس فیصد ٹیکس (باہُل) ملدا ہئی۔ سید حبیب اللہ شاہ دا مزار وہوا توں مغرب اتے تونسہ شریف توں کجھ کلومیٹر دے فاصلے تے درگ شریف وچ موجود ہے۔

وہوا وچ کھیتران قبیلے دی وی ٻہوں حکومت رہی ہے۔ وہوا ایں قبیلے دا ہیڈ کوارٹر ہئی اتے اتھوں دے سردار کھیتران ہی ہن۔ ایں شہر دی تقدیر انہاں دے ہتھ وچ رہی ہے۔