اسد ملتانی

اسد ملتانی (پیدائش: 13 دسمبر، 1902ء - وفات: 17 نومبر، 1959ء) پاکستان نال تعلق رکھݨ والے اردو تے فارسی دے ممتاز شاعر، ماہرِ اقبالیات تے سول سرونٹ ہن۔

اسد ملتانی

اسد ملتانی، ملتان شہر نال تعلق رکھݨ والے نامور اردو شاعر ہن تے ٻہوں وݙی علمی شخصیت ہن. آپ دا کلام پڑھݨ تے سݨݨ نال تعلق رکھدے. نظم تے غزل دے علاوہ کئی ٻیاں کلاسیکی اصناف وچ شاعری کیتی۔ 17 نومبر 1959ء کوں راولپنڈی وچ انتقال تھیا۔

اسد ملتانی بارے ظہور دھریجہ دی لکھت

سرائیکی وسیب دے مرکز ملتان نال تعلق رکھݨ آلے نامور شاعر سئیں اسد ملتانی دا اصل ناں اصل ناں محمد اسد خان ہئی جئیں طرح ’’علی بھرانویں‘‘ اچوں ݙونہیں بھرا محمد علی تے شوکت علی اپݨی نجی تے قومی حیاتی اچ جڑواں ریہے، ایویں ای ملتان دے ’’خان بھراواں‘‘ دی اصطلاح اچ محمد اکرم خان تے محمد اسد خان ݙونہیں بھرا وݙی محبت تے اتفاق نال جڑواں بھرانویں آلی کار کم کریندے ریہے۔اے ݙونہیں ’’شیرانی برادران‘‘ دے ناں نال مشہور ہن۔ انہاں نے 1934اچ ملتان توں روزنامہ ’’الشمس ‘‘ جاری کیتا بعد اچ ’’ندائے افغان‘‘ وی جاری کیتا جئیں نال ملتان دی تاریخی، علمی و ادبی تے اسلامی یاداں وابستہ ہن۔ ݙونہیں بھرا شروع توں آخر تئیں ݙو قومی نظریے دے حامی تے قائد اعظم دے پرستار ریہے،  اُنہاں ایں امر دی وی کوشش کیتی جو ملتان کوں پاکستان دا دارالحکومت قرار ݙتا ونجٖے۔

آپ دے ابے سئیں دا ناں غلام قادر ہا تے او پٹھاݨاں دے شیرانی قبیلے نال تعلق رکھدے ہن، جیڑھے کݙاہیں افغانستان توں نقل مکانی کر تے پنجاب دے مختلف شہراں اچ آباد تھی ڳیا ہا۔انہاں اچوں ہک شاخ ملتان اچ وس ڳی ہئی۔ اسد ملتانی دا تعلق ہیں شاخ نال ہا۔ آپ 4دسمبر 1902ء کوں ملتان اچ پیدا تھئے۔ تعلیم دی ابتداء گھر تے ول محلے دی مسیت توں تھئی، ول سکول توں میٹرک کر تے لاہور چلے ڳے۔ لاہور اچ بی اے پاس کرݨ دے بعد او حکومت ہند دی ملازمت اچ داخل تھی ڳے۔ اپݨے فرائض منصبی دے سلسلے اچ او کہیں شہر اچ ریہے پر انہاں دا زیادہ قیام دہلی تے شملے اچ  ریہا جتھاں حکومت دے صدر دفاتر قائم ہن۔ قیام پاکستان دے بعد جݙاں حکومت دے دفاتر اتھاں منتقل تھئے تاں کراچی آڳے۔اتھاں 1947تا 1958مقیم ریہے تے جݙاں دارالحکومت کراچی توں منتقل تھی تے اسلام آباد ڳیا تاں اے راولپنڈی چلے ڳے۔اتھاں 17نومبر 1959کوں ناگہانی طور تے دل دا دورہ پووݨ نال انتقال کر ڳے تے وصیت دے مطابق ملتان ونجٖ تے سپرد خاک کیتا ڳیا۔ آپ شرو ع توں فارسی زبان اچ شاعری کریندے ہن۔ آپ دی فارسی تے اُردو شاعری اچ قومی تے دینی رنگ موجود ہن۔ آپ د ے خیالات تے اسلوب تے علامہ اقبال دی ݙاڈھی چھاپ ہئی۔ ایں سانگے جو آپ اقبالیات دے دیرینہ طالب علم ہن۔ علامہ صاحب نے آپ کوں ’’افسر الشعراء ‘‘ دا خطاب ݙتاہا۔آپ دا واحد کلام جیڑھا آپ دی حیاتی اچ شائع تھیا ، ہک مختصر مجموعہ ہے جیکوں حج دے سفر دی روداد آکھݨا چہیدے تے جیڑھا ’’تحفہ حرم‘‘ دے ناں نال آپ خود شائع کیتا ہا۔ طویل فارسی نظم ’’بلاد پاکستان‘‘ اچ پاکستان دے وݙے وݙے شہراں بارے آپ شاعری کیتی۔ آپ دی وفات دے بعد آپ دا مجموعہ کلام ’’مطلعین‘‘ تے ’’اقبالیات اسد ملتانی‘‘ دے ناں نال جعفر حسن بلوچ مرتب کیتا۔ آپ کوں پاکستان دا ’’سلور جوبلی میڈل‘‘ ݙتا ڳیا۔(1)

تماشا ہے کہ سب آزاد قومیں، (اردو نمونہ کلام)

تماشا ہے کہ سب آزاد قومیں

بہی جاتی ہیں آزادی کی رو میں

وہ گرد کارواں بن کے چلے ہیں

ستارے تھے رواں جن کے جلو میں

سفر کیسا فقط آوارگی ہے

نہیں منزل نگاہ راہرو میں

ہے سوز دل ہی راز زندگانی

حیات شمع ہے صرف اس کی لو میں

بہت تھے ہم زباں لیکن جو دیکھا

نہ نکلا ایک بھی ہمدرد سو میں

اسدؔ ساقی کی ہے دوہری عنایت

شراب کہنہ ڈالی جام نو میں

ان عقل کے بندوں میں آشفتہ سری کیوں ہے(اردو نمونہ کلام)

ان عقل کے بندوں میں آشفتہ سری کیوں ہے

یہ تنگ دلی کیوں ہے یہ کم نظری کیوں ہے

اسرار اگر سمجھے دنیا کی ہر اک شے کے

خود اپنی حقیقت سے یہ بے خبری کیوں ہے

سو جلوے ہیں نظروں سے مانند نظر پنہاں

دعویٔ جہاں بینی اے دیدہ وری کیوں ہے

حل جن کا عمل سے ہے پیکار و جدل سے ہے

ان زندہ مسائل پر بحث نظری کیوں ہے

تو دیکھ ترے دل میں ہے سوز طلب کتنا

مت پوچھ دعاؤں میں یہ بے اثری کیوں ہے

اے گل جو بہار آئی ہے وقت خود آرائی

یہ رنگ جنوں کیسا یہ جامہ دری کیوں ہے

واعظ کو جو عادت ہے پیچیدہ بیانی کی

حیراں ہے کہ رندوں کی ہر بات کھری کیوں ہے

ملتا ہے اسے پانی اشکوں کی روانی ہے

معلوم ہوا کھیتی زخموں کی ہری کیوں ہے

الفت کو اسدؔ کتنا آسان سمجھتا تھا

اب نالۂ شب کیوں ہے آہ سحری کیوں ہے

حالات زندگی

اسد ملتانی 4 دسمبر، 1902ء کوں کڑی افغاناں، ضلع ملتان، برطانوی ہندوستان وچ پیدا تھئے ہن. ۔ اوہ پاکستان دی وزارت خارجہ وچ ڈپٹی سیکریٹری ہن۔ اوہ اردو تے فارسی دے ہک قادر الکلام شاعر ہن تے انہاں دے شعری اسلوب دا اندازہ انہاں اشعار توں تھیندا ہے۔ انہاں دے شعری مجموعیاں وچ مشارق، مرثیہ اقبال تے تحفہ حرم، اقبالیات دے موضوع تے اقبالیاتِ اسد ملتانی شائع تھی چکی ہے جینکوں ڈاکٹر جعفر بلوچ نے مرتب کیتا۔

تصانیف

• مرثیہ اقبال
• اقبالیاتِ اسد ملتانی (ترتیب ڈاکٹر جعفر بلوچ)
• مشارق (حمد و نعت، ترتیب ڈاکٹر جعفر بلوچ)
• تحفہ حرم(شاعری)
• کلیاتِ اسد ملتانی (ترتیب و تدوین سید شوکت علی بخاری)

ضرورت ایں ڳالھ دی اے کہ اسد ملتانی دے کلام تے علمی خدمات تے تحقیق تے ایندی ترویج تھیوے.

اسد ملتانی دی جوانی دی تصویر

وفات

اسد ملتانی 17 نومبر، 1959ء کوں راولپنڈی، پاکستان وچ وفات پا ڳئے۔

حوالے

(1)

کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء