’’ہک ہا بادشاہ ‘‘: طاہر غنی(1981ء)

قصہ سرائیکی ادب دا عظیم ورثہ ہے ۔ سرائیکی وسیب دی ہر وستی وچ قصہ آکھݨ آلے موجود  ہِن تے ٻال اپݨیاں ‘ نانیاں ‘ ݙاݙیاں تے ٻڈھیاںکنے قصّے سُݨݨ کیتے اَحٖ وی منہ کریندن پر ایہ روایت اَحٖ دے سائنسی دور دے وچ مٹدی ویندی ہے ۔ ایندی وݙی وجہ روٹی روزی دا مسئلہ ہے ۔

قصّہ لوک ادب دا ورثہ ہوندن تے سرائیکی قصہ نویسی دے وچ طاہر غنی دا ناں ہک نویکلی شان دا مالک ہے ۔ طاہر غنی قصے دے فن کوں ناصرف زندہ کیتے بلکہ ایں روایت کوں اڳوں ودھاوݨ وچ ٻہوں وݙا کردار ادا کیتے ۔

’’ہک ہا بادشاہ‘‘ طاہر غنی اکیڈمی دی ݙوجھی ادبی کوشش ہے ۔ ہِیں کتاب وچ ݙاہ کہاݨیاں موجود ہِن ۔ جہڑیاں ٻہوں عرصہ توڑیں ریڈیو پاکستان دے مقبول عام پروگرام ’’ٻیٹھک‘‘ دے وچ ریڈیو اسٹیشن ملتان توں نشتر تھیندیاں رہیاں۔ ڈاکٹر طاہرتونسوی انہاں دی قصہ نگاری دے گُر بیان بارے تفصیلاً ڳالھ مہاڑ کریندے ہوئے لکھدن:

’’طاہر غنی دے قصے اساݙے وسیب دی ہر طرح ترجمانی کریندن تے اے سارے قصے انسانی روئیں دی کہاݨی ہِن ،ہر عہد دے انسان دی کہاݨی ، انسان دے ہمہ قسم دے جذبیں ، خواہشیں دی کہاݨی۔‘‘(44)

طاہر غنی دے قصیں وچ ہک وݙی خوبی ایہ ہے جوانہیں دی فضا تخیلاتی ہووݨ دے نال نال حقیقت پسندی تے مبنی ہوندی ہے ۔ ایہا وجہ ہے جو انہیں ݙاہ (10)قصیں وچ بے وسروپا واقعات دی بھر مار نئیں ملدی ۔ ایہ قصے عام طبقے دے لوکیں دیاں کہاݨیاں ہِن تے انہیں دے مرکزی کردار وی عام طبقے بلکہ تلویں طبقے نال تعلق رکھیندن ۔سوجا ملاح ‘ گانموں ‘ آجڑی تے کرموں فقیر بعض قصیں دے ہیرو ہِن۔

طاہر غنی اِ نھاں قصّیاں وچ حسن و عشق دے سچے جذبیاںدا اظہار کیتے ۔ قصے معاشرتی دور دی عکاسی کریندن تے انہیں وچ اخلاقی سبق وی مِلدے ایہا وجہ ہے جو انہاں ساریاںقصیں دا انجام طربیہ اے تے ایہ قصہ گو دے اپݨے ذہن دی اُپچ ہن۔

1:طاہر غنی دیاں ݙاہ کہاݨیاں دے وچوں پہلی کہاݨی ’’بَلاّںدے پھیرے‘‘ ہے۔ ’’بَلاّں دے پھیرے‘‘ ہک علامتی کہاݨی ہے ۔ ’’بَلّا‘‘ تکلیف تے ݙکھ دی علامت ہے تے ایندے وچ ’’پہلوان‘‘ خوشی دا سنہیڑا ہے ۔ ایندے وچ ایہ ݙسیا ڳے جو پہلوان اپݨی وستی دے لوکیں دے کم آندے ۔ خاص کر ٻڈھڑی دے پُتر کوں بچاوݨ کیتے اپݨی جان تے اپݨی عزت دی وی پرواہ نئیں کریندا۔

2:ہک ہا بادشاہ دی ݙوجھی کہاݨی ’’سوجا ملاح‘‘ ہے ۔ جیندے وچ پڑھݨ دے سُݨݨ آلیاں کیتے ایہ پیغام ہے جو حرص تے لالچ کتنا بُرا ہے ۔ تے اوہ ساری زندگی اپݨی حرص دی وجہ توں ضائع کر ٻاہندے تے ڳیا ویلا وت ہتھ نیں آندا ۔

3:’’کہاݨی گانموں دی‘‘ ایہ ہک ہا بادشاہ دی تریجھی کہاݨی ہے ۔ ایندے وچ ایہ ݙسایا ڳئے جو ماء اپݨے مترائے پُتر دا جیوݨ حرام کرسٹیندی ہے ۔ مترائی ماء اپݨے پُتر تے کتنا ظلم کریندی ہے تے ہِیں قصے دے وچ لالچ تے فریب دے بارے ݙسایا ڳئے جو کیویں دھن دولت دا لالچ انسانی رشتیاں کوں بُھلا ݙیندے تے کیویں لالچ دے پاروں انسان ہک ٻئے دا دشمن تھی ویندے۔

4:طاہر غنی دے قصے ہک ہا بادشاہ دی چوتھی کہاݨی ’’بھلو بھلی دا اَنت نیں‘‘ ہے ۔ تے ایندے وچ ایہ ݙسایا ڳئے جوکیویں انسان کوں ہک جھا تے وسدیاں ہک ٻئے دی لوڑ پوندی ہے تے ول کیویں بندہ ‘ بندے دا دارو بݨدے تے ہِیں دنیا تے انسان ہک ٻئے دا محتاج ہے ۔

5:’’آجڑی‘‘ ایندی پنجویں کہاݨی ہے ۔ تے ایندے وچ ایہ ݙسیا ڳئے جو سیاݨے سچ آہدن ’’نیت وَل مرادہے‘‘ جو انسان اوہو چیندا ہے جو اُس بیجا ہووے ۔ تے ہر انسان کوں اوندی نیت دا پھل مِلدے۔

6:ہک ہا بادشاہ دی چھیویں کہاݨی ’’بُرا بھلا‘’ ہے ۔ ایندے وچ ایہ ݙسایا ڳئے جو وَٹّھوہاں ݙنگ مارݨ توں باز نئیں آندا ۔ ایویں جو ہِیں دنیا تے ٻہوں سارے اوہ لوکی وی موجود ہِن جنہاں کولوں بھلے دی اُمید نہیں رکھی ویندی تے اوہ اپݨی عادت کولوں مجبور تھی کے بُرا کریندن تے کہیں بارے بھلا نئیں سوچیندے ۔ لیکن اوندے مقابلے وچ نیک بندہ تے بھلے مانس بندہ سب کجھ دے باوجود نیکی تے بھلائی کریندے۔

7:’’ہک ہا بادشاہ‘‘طاہر غنی دے قصیاں وچوں ایہہ ستویں کہاݨی ہے ۔ جیندے وچ ایہ ݙسایا ڳئے جو اوہو تھیندے جو انسان دی قسمت وچ لکھیا ہوندے تے انسان دنیا تے رہندیاں جتنا وی مکرو فریب کرے اپݨے فائدے دی خاطر جتنا چالاک وی تھی ونڄے پر مِلدا اوکوں اوہو ہے جہڑا اوندی قسمت دے وچ لکھ ݙتا ویندے۔

8:’’نامی چور‘‘ اٹھویں کہاݨی ہے ،ایندے وچ ہک بندہ ساری عمر برائی تے گزار ݙیندے تے روز نویں نویں حربیاں نال جہان تے چوریاں کریندے تے لوکیں دیاں خُشیاں اُڄاڑ ݙیندے ۔ پر ہک ݙینہ اوہ وی آندے جیندے نال اوندی تقدیر بدل ویندی ہے تے اوہ توبہ تائب تھی کے بُرائی دے راہ کوں چھوڑ ݙیندے ۔ اوہ چوری چکاری کولوں ساری عمر کیتے معافی منگ گِھندے تے آخر کار نیکی دی راہ تے ٹُرپوندے۔

9:طاہر غنی دے قصے ہک ہا بادشاہ دی ناویں کہاݨی ’’سوداگر‘’ ہے ، ایندا مرکزی کردار سوداگر بدرمنیر ہے ۔ جہڑا ٻہوں سارے ملکاں دو کاروبار دی غرض نال ویندے تے اوہ ہک عورت دی محبت وچ اپݨا سب کجھ قربان کر ݙیندے تے سیما نال عشق کرݨ پاروں اوکوں دَر دَر دے دھکے کھاوݨے پوندن پر سیما ٻہوں داناء عورت ہوندی ہے تے اوہ اپݨی دناوت دی وجہ توں اپݨی عزت وی بچا گھندی ہے تے بادشاہ دی کچہری دے وچ اپݨا سُہاڳ وی ۔ ایہ آکھیا ونڄ سڳیندے جو ایندے وچ سیما ٻہوں داناعورت ہے۔

10:طاہر غنی دے قصیاں دے وچوں آخری قصہ ’’کرموں فقیر‘‘ دا ہے ،جیندا ناں ’’تقدیر‘‘ ہے۔جیندے وچ ایہ ݙسایا ڳئے جو تقدیر دے لکھے کوئی نیں ٹال سڳدا ۔ چاہے اوہ کوئی بادشاہ وی کیوں نہ ہووے ۔ہِیں قصّے وچ ایہہ ݙسایا ڳئے جو بادشاہ دی دھی اَڄاں ڄمی نہ ہئی تے تقدیر دے وچ لکھیا ڳیا ہئی جو ایندی شادی بادشاہ دے نوکر کرمو دے پُتر نال تھیسی ۔جیکوں روکݨ کیتے بادشاہ ہر ممکن کوشش کیتی پر آخر تھی کے رہی ۔ تہو ںآکھیا ڳئے ’’لکھے تقدیر تے موڑے فقیر ایہ کیویں تھیوے۔‘‘

حوالہ

سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان