’’ناتھ جی‘‘عبداللہ عرفان(1994ء)
عبداللہ عرفان دی ’’ناتھ جی‘‘ سرائیکی قصہ نگاری اِچ ہک صحیفے دی حیثیت رکھیندی ہے جیویں ہیر وارث شاہ دے حوالے نال آکھیا ویندے جوجیکر وارث شاہ دے دور دا پنجاب ݙیکھݨا ہے تاں آپ دی مثنوی ’’ہیر وارث شاہ‘‘ کھولو تے اینکوں پڑھدے ونڄو تاں وارث شاہ دے دور دا پنجاب اپݨی تمام تر تہذیب ،ثقافت تے رسم و رواج تے منظر نگاری دے نال تہاݙے سامݨے کھل ویسے ۔ اینویں اِی جیکر سرائیکی دھرتی دی قدیم تہذیب کوں Fantacyدے نال ݙیکھݨاں چاہندے وے تاں ’’ناتھ جی‘‘ پڑھو جیندے وچ سرائیکی تہذیب و تمدن اَتے آثار قدیمہ بارے ساری جانکاری مِلدی ہے ۔ ایہ کتاب سرائیکی تہذیب ‘ سرائیکی لوک دانش اَتے سرائیکی لسانی رویاں بارے ہک مکمل انسائیکلوپیڈیا ہے۔
ایں کتاب وچ کل ݙاہ کہاݨیاں ہِن جیندے وچ
1۔ ہر اَکھیں ݙٹھا سچ نئیں ہوندا۔
2۔ سیاݨیاں دی وستی
3۔ کویلیاں دا نروار
4۔ رابھنگر
5۔ کُکڑ تے ٻلا
6۔ مُنارا
7۔ منگراں بادشاہزادی
8۔ بھوئیں کُھتریندی ملوک شہزادی
9۔ روندی کِھلدی گھَٹّے دی سِرڑی
10۔ چھیل بادشاہ ۔
شامل ہِن۔
عبداللہ عرفان اپݨی ایں تخیلاتی تے تاریخی تہذیبی پندھ وہاݨی بارے لکھدن ۔
’’تݨ ماریم جو ایہ پندھ کہاݨی ’’ناتھ جی‘‘ دے گھر توں لا سارا رستہ ‘ جتھاں جتھاں سرائیکی وسیب دا حد ٻنا لِکیندا ونڄے اُتھاں اوندا ہر ٹکاݨہ وی وسیب دی کُئی تاریخی جا ئآرکیالوجیکل سائیٹ ہووے۔‘‘(46)
کتاب ’’ناتھ جی‘‘ وچ سنگھڑ شہر دے ’’سیاݨیاں دی وستی‘‘ دا سِݨپ گھاٹ شہر دیاں کویلیاں دا ہک دھوکے باز تے کوڑے اللہ لوک نال نروار (کویلیاں دی نروار) راجن پور دے راج رڄاݨے ’’رادلو‘‘ دی کتھا(را بھنگر)مٹھݨ کوٹ شہر دے ہک رَڄے کڄے ہک جادو گر فقیر دی کرند لہند دی کہاݨی (کُکڑ تے ٻلّا) پتݨ منارے دے ہک ڈاڈھڑ بادشاہ دے ݙڈھپ تے ہک نماݨی تریمت دے سِݨپ دی جنگ (منارا)
ݙراور شہر دے ہک پک تھلے تے ٻیٹھی تے ’’بھوئیں کھتریندی ملوک زادی دا پچھتاوا(بھوئیں کھتریندی ہک شہزادی)
منگراں بادشہزادی دے پیار دی کتھا سُݨیندا کٹورا شہر (منگراں شہزادی)
چھیل بادشاہ دے پُتر ’’سواجھیل‘‘ دے گݨاں دی جیندی جاڳدی کہاݨی سُݨیندا موج گڑھ(چھیل بادشاہ)
انوکھڑے تے چسولے فریم ورک وچ فٹ کیتیاں ڳیاں ہِن ۔ ’’ناتھ جی‘‘ ہک امیر ہندو باہمݨ ہے جیڑھا یاترا کیتے ویندا ہے تے اپݨی جائیداد کوں اپݨے پُتراں وچ ونڈ کے ہک حصہ اپݨے کول رکھ گھندے تے آہدے جو جیڑھا میکوں یاترا تے گھن ویسی ایہ حصہ اوندا ہوسی ۔ ݙوہیں پُتر ایں خطرناک یاترا تے ونڄݨ کنوں انکاری تھی ویندن تاں او ٻاہروں لوکیں کوں سݙیندے ہوں کشٹ کنوں بعد ہک مسلمان نائی جیندا ناں ’’حاجی‘‘ ہے اوندے نال تیار تھیندے تے شرط ایہ رکھیندے جو جتھاں اساں پڑ ٻدھیسوں تے رات ٹکسوں میں تہاݙے تے ہک سوال گھتیساں جے تساں جواب ݙتا تاں اڳلے ݙینہ تہاݙے نال ٹُرساں نہ تاں میں ولدا اپݨی ذال کول وَل آساں ۔ ناتھ جی ایں شرط تے راضی تھی ویندے تے ہر ہک پڑ تے حاجی ٻاہروں کوئی ونکو ونک دی اَتے اوپری جاء شخص شئے یا عمل ݙیکھ تے آندے تے ناتھ جی کنوں اوندے بارے پُچھدے تے ول ناتھ جی ساری رات اونکوں اوندے سوال دا ولدا ݙیندے تے اونکوں مطمئن کریندے تے ایں طرحا ںروز ہک قصہ سُݨوایا ویندے تے گنگا یاترا دا پندھ وی کٹیندا ویندے تے ایہ کتاب توڑ کوں پُڄدی ویندی ہے ۔
کتاب دی ایں سکیم تے فریم ورک بارے ’’بیرسٹر تاج محمد لنگاہ‘‘ لکھدن :
’’ݙوجھی ڳالھ کتاب وی سکیم بارے ہے جیندے وچ قدیم سرائیکی وسیب دا ہک سیاݨا پاندھی تے ثقافتی تاریخ تے ادب دا کھوجی ’’ناتھ جی‘‘ ہک سدھے سادے تے بھولے بھالے عام سرائیکی ’’بچہ حاجی‘‘ کوں علامتی طور تے نال گھن تے ایں رستے تے ٹُرپئے تے قدیم سرائیکی تہذیب دا لوک ورثہ اوندے دماغ اِچ آندا ویندے تاں میکوں اینویں محسوس تھئے جینویں وادیٔ سندھ دے ہزاراں سالاں پُراݨے ثقافتی ورثے دی بنیاد تے سرائیکیاں دی قومی ثقافتی جنگ دا پہلا محاذ کھل ڳیا ہووے ۔ میݙے نزدیک ملک عبداللہ عرفان ایں باقاعدہ ثقافتی محاذ دا اڳواݨ ہے۔‘‘
حوالہ
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان