’’سرائیکی لوک قصّے ‘‘: عبداللہ عرفان(1992ء)

عبداللہ عرفان قصہ گوئی وچ ہک نشابر ناں ہے، انہاں دے قصیاں دی وݙی خوبی انہاں دا اندازِ بیان ہے ۔ او سرائیکی دے ٹھیٹھ ، وسیبی اَتے لوک ریت نال وابستہ الفاظ کوں اپݨی تحریر دا حصہ بݨیندن ۔ جیندے نال انہاں دا قصہ ناصرف فکر دے حوالے نال لوکیں کوں اپݨی ڳالھ ڄاپدے بھل انہاں دے طرز بیان وچ وی اَپݨت اَتے پیو ݙاݙے دا ڈھنگ لڳدے ساکوں اینویں ڄاپدے جینویں اساں کہیں اَݨ ڄاݨو بندے کنوں کہاݨی نئیں سُݨدے پئے ہیں بھل اپݨے خاندان دے کہیں وݙیرے ‘ اپݨے پیو ݙاݙے دی کچاہری وچ ٻہہ تے قصہ سُݨدے ٻیٹھے ہیں۔

مذکورہ کتاب وچ چھپیل قصے پہلے انج انج کر تے وکھو وکھ رسالیاں وچ چھاپے ڳئے تے بعد وچ ’’سرائیکی لوک قصے‘‘ دی صورت وچ کتابی طور تے کٹھا کر ݙتا ڳیا ۔ انہاں وچ ہک کہاݨی’’سیاݨیاں دی وستی‘‘ وچ انہاں دے بعد وچ چھپݨ(1994ء) آلی کتاب ’’ناتھ جی‘‘ وچ وی شامل کیتی ڳئی ہے۔

کتاب دی پہلی کہاݨی ’’وڳ ڈنڈن دا‘‘ سرائیکی وسیب دی ٻہوں اِی مشہور تے مقبول کہاݨی ہے جینکوں طاہر غنی وی اپݨی کتاب ’’ہک ہا بادشاہ وچ ’’کہاݨی گانموں دی‘‘ دے ناں نال شامل کیتے ۔ݙونہیں قصولیاں دا اندازِ بیان نویکلا ،آپوواݨا اَتے چسولا ہے ۔

’’وڳ ڈنڈن دا‘‘ لوبھ ‘ لالچ تے مترپ کوں نشابر کریندی کہاݨی اے جیڑھی عام لوکیں بھل وستی دے وسدیاں دا قصہ ہے۔ڈنڈن دی ماء اوندی تھنڄ تے اِی مرویندی ہے تے پیو ݙوجھی شادی کر گھندے ۔ مترائی ماء تے مترائے بھرا اوندے نال دھرو کریندن تے او اپݨی دناوت تے ہوشیاری نال انہاں دا مقابلہ کریندے تے اپݨے حق دا حصہ وی گھندے تے ظالم متریاں کنوں وی جان چھڑویندے۔

ݙوجھی کہاݨی ’’مَچھی کھلی کیوں‘‘ طبقہ اشرافیہ طبقہ تے شاہی خاندان دیاں تریمتیں وچ پاتی ونڄݨ آلی جنسی بے راہ روی دی کہاݨی ہے ۔ جو اشرافیہ دیاںتریمتیں نقاب تے ݙاڈھی پردہ داری دے پچھوں کیا کیا منہ مکالے کریندیاں ہن تے کیا کیا چالاں چلدیاں ہِن۔

تریجھی کہاݨی ’’سیاݨیاں دی وستی‘‘ وی سرائیکی وسیب دی ہک مقبول کہاݨی ہے جیندے وچ عام لوکیں دی دناوت کوں پدھرا کیتا ڳئے ۔ کہاݨی دا ماحول ٻہوں مخولی ہے پڑھدے ہوئے قاری چس چیندے تے عام لوکیں دیاں دناوت آلیاں ڳالھیں کوں پڑھ تے حریان وی تھیندے تے خوش وی ۔ کہاݨی وچ ٻلپݨ ‘ جوانی اَتے ٻڈھیپے سبھے عمراں دے لوکیں دی دناوت تے سِݨپ ݙکھا یاڳئے۔

چوتھی کہاݨی ’’تیوت تے تلواڑا‘‘ سرائیکی وسیب دی قدیم تہذیبی آثار کنوں نسردی ہوئی کہاݨی ہے جیندے وچ عام طبقے دے لوکیں وچ رشتے ناطے تے بھیݨ بھرپی وچ محبت کنوں شک و شبہ تے لوبھ لالچ وچ بدلدے ہوئے جذبات دی عکاسی کیتی ڳئی ہے ۔ اے قصہ ہک رنڈر تریمت ’’تیوت‘‘ دا ہے جیندا بھرا’’ تلواڑا‘‘ ٻہوں رئیس ہے تے او اپݨی بھیݨ دا سر کڄݨ دی بجائے اونکوں اپݨے گھر نوکراݨی رکھ گھندے تے ول اپݨی ذال دے پچھوں لڳ تے بھیݨ تے چوری دا الزام لا تے اونکوں بے بھرما کر سٹیندے ۔ سیاݨے آہدن ’’پیکے مانواں نال تے ماݨ بھراواں نال ‘‘ ایں کہاݨی وچ بھرا بھیݨ تے چوری دا الزام لا تے اوندا ماݨ تروڑ چھڑیندے ۔ ایہ کہاݨی رشتے ناطیاں تے بھیݨ بھرپیاں دے حساس تے رشتیاں وچ جذبات تے احساسات دے بدلدے ہوئے رویاں کوں نشابر کریندی ہے تے گھریلو کرداریں دے کوجھے رویاں توں گُھنڈ لہیندی ہے۔

حوالہ

سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان