یونیورسٹی اچ سرائیکی

کہیں وی وسیب تے وسیب دے لوکیں سانگے یونیورسٹیاں تے ڈیپارٹمنٹ اہم کردار ادا کریندن ، اتھاں وی ڈیپارٹمنٹ بݨئے پر کہیں کوں پتہ کیھی جو سرائیکی ادارے کیویں وجود اچ آئن ؟ یونیورسٹیں اچ سرائیکی تعلیم دا آغاز کیویں تھئے؟ سرائیکی اداریں دی تاریخ کیا ہے ؟ ایں ڳالھ دا کہیں کوں پتہ کائنی ۔ سموری دنیا ءِ چ ایہو رواج اے ہے جو ہر ادارے دی تاریخ لکھی ویندی ہے پر اتھاں حالت اے ہے جو سرائیکی ڈیپارٹمنٹ دی تاریخ ای نی لکھی ڳی ، کیوں نی لکھی ڳی ؟اے وی ہِک کہانی ہے ۔ لکھݨ آلیں تاریخ ایں سانگے نی لکھی جو جیکر او تاریخ لکھدن تاں ہُنائیں وچوں ڈھیر سارے لوکیں دا ناں ادارہ بݨاوݨ آلیں اچ نی ، اداریں دی مخالفت کرݨ آلیں اچ امدے ۔ میں مختصر تاریخ تے ایں واسطے روشنی پیندا پیاں جو جیرھا ٻال سرائیکی اچ ماسٹر کریندا پے اونکوں پتہ تاں ہووے جو او جتھاں پڑھدا پے اوں شعبے دی تاریخ کیا ہے ؟ تے جیرھی زبان پڑھدا پے او کیویں شروع تھئی ۔

ڳالھ ایویں ہے جو پنجاب یونیورسٹی ءِ چ پنجابی شعبہ 70 دے ݙہاکے ءِ چ شروع تھیا ، اساں ہِک عرصے توں مطالبہ کریندے امدے ہاسے جو جیویں پنجاب یونیورسٹی دے وچ پنجابی شعبہ قائم کیتا ڳے ایویں بہاؤ الدین زکریا یونیورسٹی ملتان تے اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور اچ سرائیکی ڈیپارٹمنٹ قائم کیتے ونڄن ۔ہر آوݨ آلے گورنرتے اوں ویلے دے وائس چانسلر کوں درخواستاں ݙتیاں پر کوئی سݨوائی نہ تھئی ،محترمہ دا دور آیا، اساں گورنر دے نال انہاںکوں درخاست بھیڄی، اساݙی سݨی ڳئی۔محترمہ دی ہدایت تے  1989ء اچ گورنر پنجاب جنرل ٹکا خان بہاؤ الدین زکریا یونیورسٹی ملتان تے اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور اچ سرائیکی ڈیپارٹمنٹ قائم کرݨ دا نوٹیفکیشن جاری کر ݙتا ۔ اسلامیہ یونیورسٹی دی انتظامیہ اے عذر پیش کیتا جو اساݙے کول پڑھاوݨ آلے استاد کائنی تاں اوں ویلھے سئیں دلشاد کلانچوی صیب جہے عظیم لوک میدان اچ آئے تے آکھیا جو اساں سرائیکی پڑھیسوں تے معاوضہ وی کائنا گھنسوں ۔ اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور اچ سرائیکی تعلیم شروع تھی ڳی پر بہاؤ الدین زکریا یونیورسٹی سرائیکی تعلیم شروع نہ کیتی ۔ اساں خانپوروں خط پتر لکھدے رہ ڳئے پر ساݙیاں ساریاں چٹھیاں تے درخواستاں ردی دی ٹوکری اچ ویندیاں رہ ڳیاں ۔

ہک خبر چھپی جو عاشق درانی صیب بہاؤ الدین زکریا یونیورسٹی دے وائس چانسلر بݨ ڳن ۔میں مبارکباد دا خط سرائیکی اچ لکھیا۔عاشق درانی صیب سرائیکی دے وچ ہِک سطر دا ولدا بھیڄیا ’’ سئیں تہاݙا شکریہ ‘‘۔ اساکوں خوشی تھی جو اے سرائیکی اِن تے اساݙا کم کریسن ۔ اساں خانپوروں آیوسے ۔ عمر علی خان بلوچ نال تھئے ۔ اساں ونڄ تے ملیوسے ۔ اساں سرائیکی شعبے دی درخواست کیتی ۔ عاشق درانی صیب آکھیا جو زمانہ چندر تے پُڄ ڳے ‘ دنیا سائنس پڑھدی پی اے ‘ تُساں اپݨی سرائیکی چئی ودو ۔ اساکوں ݙاڈھا ارمان لڳا ۔ اساں مایوس تھی تے واپس ول آئے ۔

بہاؤ الدین زکریا یونیورسٹی دی ڳالھ کریسوں ۔ پہلے میں اسلامیہ یونیورسٹی دی وی ڳالھ کیتی ونڄاں ۔ اسلامیہ یونیورسٹی ءِ چ شعبہ بݨ ڳیا ، جیرھے طالب علم پڑھدے ہن عارضی طور تے انہاں کوں استاد وی بݨا ݙتا ڳیا پر انہاں کوں پکا نہ کیتا ڳیا ۔ سنڈیکیٹ دے اجلاس تھیندے رہ ڳے ‘ ٻئے شعبے دیاں جتنیاں وی آسامیاں ہوندیاں ہن انہاں دی منظوری ݙے ݙتی ویندی ہئی پر سرائیکی شعبے دی منظوری نہ ݙتی ویندی ہئی ۔ خانپور ٻیٹھے ہاسے ‘ پروفیسر جاوید چانڈیو تے ریاض سندھڑ تشریف گھن آئے تے ݙسیا جو ایں واری وی سنڈیکیٹ دا اجلاس تھئے تے باقی سارے شعبے دیاں منظوریاں تھی ڳن پر سرائیکی شعبہ انویں دا انویں رہ ڳے ۔ سنڈیکیٹ دے ممبر مخدوم احمد عالم انور تے شیخ عزیز آئے کائنی ‘ پنجابی الاوݨ آلے ممبریں خود شعبے دی شدید مخالفت کیتی اے تے آکھئے جو اساں شعبہ نی چہندے ‘تُساں اکھیندو جو ملازمتاں پکیاں کرو۔ میں ساریاں ڳالھیں سُݨدا رہ ڳیم ۔ میکوں ݙاڈھی بھاہ لڳی ۔ جھوک ءِ چ وݙی خبر وی لئی تے اداریہ وی لکھیا تے نال صدر فاروق لغاری کوں خط لکھیا ۔ ہفتہ بعد ایوانِ صدر وچوں میکوں ہِک کاپی ملی جیں دے وچ وائس چانسلر اسلامیہ یونیورسٹی کوں حکم ݙتا ڳیا ہا جو ترائے ݙینھ دے اندر سرائیکی شعبے کوں مستقل کر تے ایندی رپورٹ ایوانِ صدر کوں بھیڄی ونڄے ۔ آرڈر دی کاپی پڑھ تے میکوں ݙاڈھی خوشی تھئی تے چوتھے ڄہاڑے جاوید چانڈیو دا فون آیا جو تہاݙے خط دے ریفرنس نال شعبے کوں مستقل کر ݙتا ڳے۔ اساݙیاں نوکریاں وی کنفرم کر ݙتیاں ڳن ۔ اساں یونیورسٹی اچ ٻہوں جلدی تہاݙے اعزاز دے وچ تقریب کریندے پیوں تے پُھلیں دے ہار پویسوں۔ خیر! تقریب نہ تھیوݨی ہئی تے نہ تھئی پر دل کوں ݙاڈھا سکون ملیا جو ایں فقیر دے ہتھوں اللہ سئیں وݙا کم کرا ݙتے ۔ اسلامیہ یونیورسٹی دے شعبے کوں پکا کراوݨ دے بعد اساں زکریا یونیورسٹی دے شعبے سانگے کوششاں تیز کر ݙتیاں۔

11 جون 1990ء کوں جھوک خانپوروں شروع تھیا تے 17 نومبر 1994ء کوں اساں اینکوں ملتان اچوں شروع کیتا ۔ ملتان آ تے حیلے وسیلے کیتے جو بہاؤ الدین زکریا یونیورسٹی اچ سرائیکی ڈیپارٹمنٹ شروع تھیوے پر کامیابی نہ تھئی ۔ میں صوبائی محتسب پنجاب دی عدالت اچ رِٹ دائر کر ݙتی ۔ میں لکھیا :۔

1 ۔                                    گورنر پنجاب جیرھے جو صوبے دے یونیورسٹیں دے چانسلر وی ہِن تے حکم تے عمل نہ تھیا ۔ گورنر 1989ء ءِ چ  آرڈر جاری کیتا جو اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور تے زکریا یونیورسٹی ملتان اچ سرائیکی ڈیپارٹمنٹ قائم کیتے ونڄن ۔ اسلامیہ یونیورسٹی حکم دی تعمیل کیتی اے جبکہ بہاؤ الدین زکریا یونیورسٹی تادمِ تحریر تعمیل نی کیتی ۔ یونیورسٹی اپݨے چانسلر دے حکم دی پابند ہوندی ہئی، زکریا یونیورسٹی دے وائس چانسلر کوں ایں طرح دا کوئی اختیار کائنی جو او اپݨے چانسلر دی حکم دی تعمیل نہ کرے ۔

2 ۔                                   کہیں وی یونیورسٹی دے قیام دا مقصد مقامی تہذیب، زبان ، ثقافت تے اوندے آثار دے اُتے ریسرچ ہوندے ۔ اے کم یونیورسٹی دا او شعبہ کریندے جیرھا جو مقامی زبان دا شعبہ ہووے ۔ یونیورسٹی آف پنجاب اچ پنجابی ڈیپارٹمنٹ موجود اے ، ضروری اے جو زکریا یونیورسٹی دے وچ مقامی شعبہ موجود ہووے ۔

3۔                                  اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور اچ سرائیکی شعبہ کئی سالیں توں کامیابی نال چلدا پے تے ایں ویلھے سینکڑاں طالب علم ایم اے سرائیکی کر چکن پر او سارے بیروزگار اِن ‘ اڳوں نوکریں دے دروازے بند ہِن ۔ تعلیمی اداریں دے وچ ملازمتیں دے دروازے اوں ویلھے کُھلسن جݙاں سرائیکی کالج تے سکول دی سطح تے آؤسے ۔ میݙی ہِک درخواست تاں اے ہے جو بہاؤ الدین زکریا یونیورسٹی دے وچ سرائیکی شعبہ کھولیا ونڄے تے نال بی اے ‘ ایف اے تے میٹرک دی سطح تے سرائیکی دی منظوری ݙتی ونڄے تے ایں سلسلے دے وچ سلیبس دی تیاری دے احکامات جاری کیتے ونڄن تے نال ای سرائیکی لیکچرر تے ٹیچرز دے آسامیاں دا وی حکم ݙتا ونڄے ۔

4 ۔                                  کہیں وی ٻال کوں اوندی ماء ٻولی ءِ چتعلیم دا بنیادی حق حاصل ہے ۔ اقوام متحدہ وی ایں حق کوں تسلیم کیتے ۔ ماء ٻولی دا حق تسلیم نہ کرݨ دی وجہ توں پاکستان ݙو حصیں اچ تقسیم تھی ڳے تے پوری دنیا دے وچ 21 فروری کوں ماء ٻولی دا جیڑھا ݙینھ منایا ویندے اوندی ملامت اساݙے ملک دے حصے وچ آئی اے ۔ ٻہوں ضروری تھی ڳے جو پاکستان دے ماء ٻولیں کوں تعلیم دا حق حاصل تھیوے ۔ سندھ اچ سندھی زبان پڑھائی ویندی ہے ۔ ایویں ݙوجھیں زبانیں کوں وی حق حاصل ہے جو امتیازی سلسلے ختم تھیون تے ماء ٻولی اچ تعلیم دا حق سب کوں حاصل تھیوے ۔ صوبے وچ تعلیمی پالیسی دا حکم تھیوے تے پہلی جماعت توں پنجاب اچ پنجابی ‘ پوٹھوہار اچ پوٹھوہاری تے سرائیکی خطے وچ سرائیکی پڑھائی ونڄے ۔

سال ݙڈھ سال دی سماعتیں دے بعد فیصلہ اساݙے حق اچ تھی ڳیا ۔عدالت حکم ݙتا جو فوری طور تے سرائیکی ڈیپارٹمنٹ شروع کیتا ونڄے تے نال ای بی اے ، ایف اے تے میٹرک دا سلیبس وی بݨایا ونڄے تے سرائیکی استادیں دیاں آسامیاں وی پیدا کیتیاں ونڄن ۔ عدالت دے حکم دے باوجود زکریا یونیورسٹی شعبہ شروع نہ کیتا ۔ اساں ارداساں کریندے کریندے ہُٹ ڳیوسے ۔ 6 مہینے ، سال ، ݙڈھ سال انتظار کیتا پر کوئی نتیجہ نہ نکتا ۔ اساں ولا ہُوں عدالت اچ توہین عدالت دی رِٹ دائر کیتی ۔ ایں دوران چوہدری غلام مصطفی وائس چانسلر بݨئے ۔ انہاں کوں ملیوسے ‘ انہاں اساݙی  ڳالھ وݙی ہمدردی تے محبت نال سُݨی تے وعدہ کیتا جو میں نہ صرف سرائیکی شعبہ قائم کریساں بلکہ سندھیالوجی دی طرز تے سرائیکی دا ہِک ٻہوں وݙا ادارہ وی قائم کریساں ۔ تُساں رِٹ واپس گھن گھنو۔ میں آکھیا جو اساں رِٹ اوں ویلھے واپس گھنسوں جیں ویلھے تُساں شعبے دا نوٹیفکیشن جاری کریسو ۔ البتہ تُساں کم دی بسم اللہ کرو ، اساں تہاݙے نال ہر طرح دا تعاون کریسوں۔ چوہدری غلام مصطفی صیب ہِک ادارہ سرائیکی ریسرچ سنٹر دے ناں تے قائم کر ݙتا تے ٻئی پیشی تے توہین عدالت دے جواب اچ اے جواب داخل دفتر کیتا ڳیا جو اساں سرائیکی ڈیپارٹمنٹ دے سلسلے اچ کم شروع کر ݙتے ۔ میں ایندے جواب اچ لکھیا جو گورنر سرائیکی شعبے دا نوٹیفکیشن جاری کیتے ، یونیورسٹی او کم تاں نی کریندی جیندا اونکوں حکم ݙتا ڳے ۔ جیں دا حکم نی ݙتا ڳیا او کم پہلے شروع تھی ڳے ۔میں آکھیا اساں اکھیندوں جو سرائیکی ریسرچ سنٹر وی ہووے ، چنڳی ڳالھ اے پر اصل کم یعنی سرائیکی ڈیپارٹمنٹ قائم کیتا ونڄے ۔

سماعتیں دا سلسلہ شروع تھی ڳیا ۔ زکریا یونیورسٹی دی طرفوں ڈپٹی رجسٹرار لیگل نذیر چشتی آندے ہن تے ݙوجھے پاسوں میں ویندا ہم ۔ نذیر چشتی مخالفت کریندے ہن تے اکھیندے ہن جو یونیورسٹی دے کول وسائل کائنی ، سرائیکی پڑھاوݨ آلے لوک کائنی ۔ میں ہر ڳالھ دا ولدا ݙیندا ہم جو جیرھی یونیورسٹی کول 80 کروڑ روپے دا بجٹ اے اوندے 60 شعبے کم کریندے پن تے نویں شعبے وی کُھلدے پِن ۔ باقی سب واسطے بجٹ ہِن سرائیکی شعبے واسطے کیوں کائنی ۔ نذیر چشتی دی ہر واری کوشش ہوندی ہئی جو کوئی نہ کوئی عذر پیش کر تے نویں پیشی لوا گھنے۔

کئی واری یونیورسٹی دے اہلکاریں تے میݙے درمیان جھڑپاں وی تھیاں ۔ ہِک واری جج صیب یونیورسٹی تے سخت ناراض تھی ڳے تے نذیر چشتی کوں آکھیا جو تُساں لوک تاں تنخواہیں وی گھندو تے ٹی اے ڈی اے گھن تے پیشیاں بھگتاوݨ  امدو ، ایں شریف آدمی دا قصور ݙسو جو آپݨے خرچے تے امدے تے اپݨے خرچے تے ویندے ۔ اڄ یا تاں ثابت کرو جو ایں دا کوئی ذاتی انٹرسٹ اے یا ول ہُݨ مزید پیشیاں نہ ملسن ۔ ݙو ڈھائی سال اساکوں یونیورسٹی آلیں رولیا ۔آخر ہِک ݙینھ جج صیب  ݙاڈھے کوڑیج پے تے آکھیونے یونیورسٹی کوں مصیبت کیا ہے؟ کہ او گورنر دا حکم وی نی منیندی ، عدالت دا حکم وی نی منیندی ، مسلسل ہٹ دھرمی تے ہے ۔ یونیورسٹی دے لیگل ایڈوائزر اڳلی پیشی دی مہلت گھدی تے ہتھ ٻدھ تے آکھیا میں آ تے ایندا ولدا ݙیساں ۔

اڳلی پیشی تے ولدا اے ہئی جو یونیورسٹی کول فنڈ کائنی تے شعبے واسطے عمارت وی کائنی، کجھ عرصے تئیں یونیورسٹی کوں مہلت ݙتی ونڄے کہ او ندے مالی وسائل پیدا تھی ونڄن تے او شعبہ قائم کر سڳے ۔ جج صیب پُچھیا تہاکوں فنڈ کون ݙیندے ؟ لیگل ایڈوائزر آکھیا جو یونیورسٹی گرانٹ کمیشن فنڈ ݙیندے ۔ جج صیب سختی نال حکم ݙتا جو ہِک ہفتے دے اندر اندر جتنے تہاکوں فنڈ درکار اِن اوندی پوری تفصیل لکھ تے ݙیو۔ جتنی بلڈنگ درکار اے اوندے بارے وی لکھ تے  آؤ ۔ ٻئی پیشی تے لیگل ایڈوائزر سرائیکی شعبے دی عمارت دا نقشہ تے چار کروڑ روپے دی ڈیمانڈ گھن تے آئے ۔ جج صیب عدالتی کیس تے عدالت دے حکم دے حوالے نال یونیورسٹی گرانٹ کمیشن کوں خط لکھیا تے ترائے مہینے دی خط و کتابت دے بعد چار کروڑ روپے دی گرانٹ سرائیکی شعبے واسطے جاری تھئی ۔

اوں ویلھے یونیورسٹی دے وائس چانسلر ڈاکٹر ظفر اللہ بھٹی ہن ۔ انہاں کم شروع کرایا پر جیرھے لوک مخالفت کریندے امدے ہن انہاں ایم اے دا نصاب جیرھا جو چند ݙینھ دا کم ہئی سال توں زیادہ عرصہ لا ݙتا ۔ ایں دوران ظفر اللہ بھٹی ہِک چنڳا کم کیتا جو انہاں سرائیکی ڈیپارٹمنٹ دے نال نال ڳالھ کوں اڳی تے ودھایا تے ہِک ادارہ سرائیکی ایریا سٹڈی سنٹر دے ناں تے وی بݨا ݙتا ۔ ایریا سٹڈی سنٹر دے 8 شعبے قائم کیتے ڳے تے انہاں دی آسامیاں دی منظوری ݙتی ڳئی ۔ پر ݙکھ دی ڳالھ اے ہے جو اڄ تئیں نہ انہاں شعبیاں کوں فعال کیتاڳے تے نہ آسامیاں فل کیتیاں ڳن ۔

صوبائی محتسب دے فیصلے تے اساݙیاں مطالبیاں تے سیکرٹری تعلیم ڈاکٹر شہزاد قیصر جیرھے ملتان تے ٻئے ضلعیاں وچ ڈپٹی کمشنر رہ ڳے ہن تے انہاں خواجہ فرید تے پی ایچ ڈی وی کیتی، اے مہربانی کیتی جو وزارت خزانہ کون چھی سرائیکی لیکچررز دی سمری بھیڄی جو منظور تھی ڳئی پر اساݙی بے نصیبی جو کجھ عرصہ بعد وزارت تعلیم دے منظور شدہ آسامیاں تے 60 فیصد کٹ لڳ ڳیا، چھی وچوں سرائیکی دیاں باقی ݙو آسامیاں رہ ڳیاں، جݙاں اخبار ءِ چ لیکچرر دے آسامیاں دا اشتہار آیا تاں باقی سارے شعبے د یاں آسامیاں ہن پر سرائیکی نہ ہئی، میں ݙاڈھی پریشانی تھی ڳئی، میں آکھیا ونڄوں تاں ونڄوں کیݙے، آکھوںتاں آکھوں کینکوں؟ جیرھے ممبر ووٹ گھن تے اسمبلیں ءِ چ ویندن انہائیں دا سارئیں کوں پتئے جو اے موئی دھی توں ڄائن تے انہائیں دی آکھاݨ ایویں ہے جو ’’ اُتلا پتر جُوار دا نہ کم دا نہ کار دا‘‘ سوچ سوچ تے میں ڈاکٹر شہزاد قیصر کول ونڄݨ دا فیصلہ کیتا، لاہور ڳیُم تاں ݙسیا ڳیا جوانہاندا تبادلہ تھی ڳے، واپس ول آیُم، ہک واری ول لہور ڳیا ود اہَم، اخبار ءِ چ خبر آئی جو ایوان اقبال ءِ چ تصوف سیمینار اے، ڈاکٹر شہزاد قیصر دا ناں وی ہا، میں اُتھاں پُڄ ڳیُم، ڈاکٹر صَیب کوں ملیُم، انہائیں کوں اٻاہل ہئی، تھولاجیہا حال حویلہ کیتُم جو ایویں حال اے، تساں سرائیکی لیکچرر دیاں آسامیاں ݙتیاں ہن چھی وچوں انہاں ݙو بچایاں تے او وی نی ݙتیاں، ڈاکٹر شہزاد قیصر صَیب پنجابی ءِ چ مختصر جواب ݙتا ’’ تُسی اِک واری فیر عدالت چلے جائو‘‘ اے سݨ تے میں عدالت ونڄݨ دا فیصلہ کیتا۔ میں ہک نویں درخواست محکمہ تعلیم پنجاب دے خلاف دائر کیتی ۔صوبائی محتسب دی عدالت طرفوں اساݙے حق ءِ چ فیصلہ ہا جو :

1۔                                    سرائیکی ڈیپارٹمنٹ قائم کرو۔

2                                          بی اے ، ایف اے تے میٹرک دا نصاب بݨائو۔

3۔                                   کالجاں ءِ چ ٹیچر تعینات کرو

میں لکھیا جووزارت تعلیم چھی آسامیاں ݙتیاں، چار کوں کٹ لڳ ڳے، باقی ݙو وی نی پے ݙیندے، میں لکھیا جو ایں فیصلے دی روشنی ءِ چ اساں مطالبات کریندے امدوں ، ایس ای کالج بہاولپور ء ِ چ پرائیویٹ بی اے سرائیکی پڑھیجݨ پئے ڳی اے، عدالت دے فیصلے باوجود حکومت کالجاں وچ لیکچرر تعینات نی کیتے تے نصاب وی نہ بݨایا۔ درخواست ہے انصاف فراہم کیتا تے عالت دے فیصلے تے عمل کرایا ونڄے۔

عدالت وزارت تعلیم توں جواب منگ گھدا، کئی مہینے تک جواب نہ آیا، عدالت نوٹس جاری کیتا جو جواب نہ آیا تاں ہکطرفہ فیصلہ ݙیسوں، نوٹس دے بعد وزارت تعلیم دے سیکشن افسر چوہدری اسلم صَیب آئے، پیشی تے پیشی گھندے رہ ڳئے، کئی مہینے کھپایا، اوڑک اے ڳال آن کڈھی جو ظہور دھریجہ کون تھیندے؟ اساں کنوں پوسٹاں منگن تاں کالجاں دے پرنسپل منگن، پتہ کرایا ڳیا جو ݙو پوسٹاں کیرھے کالجاں واسطے منظور تھیاں ہن؟ ݙسیا ڳیا جو ایس ای کالج بہاولپور تے گورنمنٹ کالج ملتان۔ عدالت ݙوہاں کالجاں دے پرنسپلز کوں چٹھی لکھی جو کیا تہاکوں پوسٹاں چہیدن؟ میں ایمرسن کالج دے پرنسپل کوں ملیا، ݙاڈھی بے رخی نال پیش آیا تے آکھیُس ’’ ہمیں کوئی لیٹر نہیں ملا ملے گا تو دیکھ لیں گے‘‘ میں بہاولپور ایس ای کالج دے پرنسپل ڈاکٹر طاہر تونسوی صَیب کوں ملیا، پہلے انہاں میکوں چا لا گھدا تے آکھیو نے ظہور دھریجہ کیا توں سرائیکی دے رپھڑ پئی ودیں، میکوں عدالت دی چٹھی ملی اے، میں لکھدا پیاں اساکوں سرائیکی پوسٹ نی چہیدی، میں تکھے تکھے آکھݨ پئے ڳیُم نہ سئیں نہ ایویں نہ کرو، تساں لکھو اساکوں سرائیکی دی سیٹ چہیدی اے، ڈاکٹر صَیب گھنٹی ݙتی، چپراسی کوں آکھیونے ونڄ سپرنٹنڈنٹ کوں سݙ آ، کلرک وی آوے تے انہائیں کوں آکھ عدالت آلی چٹھی وی چئی آوِن، میں ڈاکٹر صَیب دے اڳوں ہتھ ٻدھیا جو سئیں مہربانی کریسو، ترائے چار ٻے پروفیسر وی ٻیٹھے ہن، انہاں میݙے حق یا مخالفت ءِ چ کوئی ڳال نہ کیتی، ڈاکٹر صَیب میکوں دڑکا ݙے تے آکھیا، دھریجہ توں چُپ کر ٻہہ، میں جواب لکھ تے چٹھی کوں پرے مرینداں، سپرنٹنڈنٹ تے کلرک آ ڳے، کلرک توں پُچھیا بی اے سرائیکی دے کتنے سٹوڈنٹ ءِ ن؟ کلرک آکھیا سئیں ٻہتر، ڈاکٹر صَیب عدالت کو جواب لکھواوݨ پئے ڳے، اڳوں پچھوں چٹھی دا حوالہ ݙے تے لکھوایو نے ’’ جناب عالی ! ہمارے پاس اس وقت 72 سٹوڈنٹ کی کلا س ہے، سخت مشکل پیش آ رہی ہے، ہمیں سرائیکی کے ایک نہیں دو لیکچررز کی ضرورت ہے، براہ کرام ایس ای کالج کو سرائیکی لیکچررز کی دو آسامیاں دی جائیں ‘‘ ڈاکٹر صَیب دیاں اے ڳالھیں سُݨ تے میݙا ہاں ٹھر ڳیا، میں سلام پیش کیتا ، ڈاکٹر صَیب دے ہتھ چُمیئے۔

ٻئی واری پیشی تے ڳیُم تاں سیکشن افسر چوہدری اسلم وی آیا ٻیٹھاہا، چوہدری صَیب کوں کھل تے پنجابی ءِ چ آکھیا ’’ چوہدری صَیب کر لو گل ، ایس ای کالج والے کہندے نیں سانوں اک نی دو لیکچرر دیو۔ ‘‘جج صَیب فیصلہ میݙے حق ءِ چ کر ݙتا تے ولا کجھ عرصے بعد ݙو پوسٹیں دا اشتہار آ ڳیا، جنہاںتے مختار شاہ تے عصمت اللہ شاہ تعینات تھی ڳئے ۔

حوالہ

کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء