یوان ٹی لی

یوان ٹی لی

یوان ٹی لی (ڄم 19 نومبر 1936) ہک تائیوانی کیمیا دان ہن ۔ او یونیورسٹی آف کیلیفورنیا ، برکلے وچ پروفیسر ایمریٹس ہن تے ریووجی نوری دے نال ناگویا یونیورسٹی انسٹی ٹیوٹ فار ایڈوانسڈ سٹڈی دے اعزازی ڈائریکٹر ہن ۔ او پہلے تائیوانی نوبل انعام یافتہ ہن جنہاں ہنگریائی-کینیڈین جان پولانی تے امریکی ڈڈلے ہرشباخ دے نال رل تے 1986 وچ کیمسٹری دا نوبل انعام "کیمیائی ابتدائی عمل دی حرکیات وچ انہاں دیاں خدمات کیتے" جتیا ۔

لی دا خاص فزیکل کیمسٹری دا کم کراسڈ مالیکیولر بیمز دا استعمال کریندے ہوئے کیمیائی رد عمل دے رویے دی تحقیق تے ہیرا پھیری کرݨ کیتے جدید کیمیائی حرکیات دی تکنیک دے استعمال نال متعلق ہا ۔ 15 جنوری 1994 توں 19 اکتوبر 2006 تئیں ، لی تائیوان دی اکیڈمیا سینیکا دے صدر دے طور تے خدمات انجام ݙتے ۔ 2011 وچ ، او انٹرنیشنل کونسل فار سائنس دے سربراہ منتخب تھئے ۔

ابتدائی زندگی تے تعلیم

لی ہک ہوکلو تائیوانی خاندان وچ شنچیکو شہر (جدید دور دا ہکشنچو شہر) وچ ڄمے ہن ، جیڑھا اوں ویلھے جاپانی حکمرانی دے تحت ہا ، لی تزے-فین ، ہک فنکار ، تے تسائی پی ، گوسیئیکو ٹاؤن ، تائیچو پریفیکچر (وکی ، تائیچنگ) دی ہک ابتدائی سکول دی استاد دے گھر ۔ لی ہک ہوکیئن ہن جنہاں دا تعلق چین دے نانان شہر نال ہے ۔ لی شنچو ایلیمنٹری سکول دی بیس بال تے پنگ پونگ ٹیماں وچ کھیݙا ، تے بعد وچ شنچو سینیئر ہائی سکول وچ تعلیم حاصل کیتی ، جتھاں انہاں ٹینس ، ٹرومبون تے بانسری وڄائی ۔

انہاں کوں داخلہ امتحان توں مستثنیٰ قرار ݙتا ڳیا تے براہ راست نیشنل تائیوان یونیورسٹی وچ داخلہ ݙتا ڳیا ۔ انہاں 1959 وچ بی ایس دی ڈگری حاصل کیتی ۔ انہاں 1961 وچ نیشنل چنگ ہوا یونیورسٹی توں ایم ایس تے 1965 وچ یونیورسٹی آف کیلیفورنیا ، برکلے توں بروس ایچ مہان دی نگرانی وچ پی ایچ ڈی حاصل کیتی ۔ او 1977 توں 1984 تئیں کیمسٹری انٹرنیشنل بورڈ دے رکن وی ریہے ۔

سائنسی سوبھاں

کیمسٹری

فروری 1967 وچ ، انہاں ڈڈلے ہرشباخ دے نال ہارورڈ یونیورسٹی وچ ہائیڈروجن ایٹم تے ڈائیٹومک الکلی مالیکیول دے درمیان رد عمل تے ہک آفاقی کراسڈ مالیکیولر بیم اپریٹس دی تعمیر تے کم کرݨ شروع کیتا ۔ ہرشباخ دے نال پوسٹ ڈاکٹریٹ سال دے بعد او 1968 وچ یونیورسٹی آف شکاگو دی فیکلٹی وچ شامل تھئے ۔ 1974 وچ ، او برکلے وچ کیمسٹری دے پروفیسر تے لارنس برکلے نیشنل لیبارٹری وچ پرنسپل انویسٹی گیٹر دے طور تے واپس ڳئے ، اوں سال امریکی شہری بݨ ڳئے ۔ لی یونیورسٹی آف کیلیفورنیا سسٹم دے یونیورسٹی پروفیسر ایمریٹس ہن ۔

نوبل انعام

کیمسٹری دے وݙے اہداف وچوں ہک مواد دی تبدیلی دا مطالعہ ہے جتھاں کیمیائی حرکیات اہم کردار ادا کریندی ہے ۔ 19ویں صدی دے دوران سائنسداناں آکھیا کہ میکروسکوپک کیمیائی عمل ٻہوں سارے ابتدائی کیمیائی رد عمل تے مشتمل ہوندن جیڑھے خود محض ایٹمی یا سالماتی انواع دے درمیان تصادم دی ہک سیریز ہوندن ۔ کیمیائی رد عمل دی وقت دی انحصار کوں سمجھݨ کیتے ، کیمیائی حرکیات دان روایتی طور تے ہک میکروسکوپک کیمیائی عمل وچ شامل تمام ابتدائی کیمیائی رد عمل کوں ترتیب ݙیوݨ تے انہاں دی متعلقہ شرحاں دا تعین کرݨ تے توجہ مرکوز کریندے ہن ۔

سویڈن دے کیمیا دان سوانٹے آرہینیئس 1880 دے ݙہاکے دی چھیکڑ وچ ایں رجحان دا مطالعہ کیتا ، تے رد عمل والی سالماتی مقابلیاں تے رد عمل دی شرح (ایکٹیویشن انرجی دے لحاظ نال تیار کردہ) دے درمیان تعلقات ݙسائے ۔

اوں ویلھے دے ٻئے سائنسداناں وی آکھیا کہ ہک کیمیائی رد عمل بنیادی طور تے ہک میکانکی واقعہ ہے ، جیندے وچ تصادم دے دوران ایٹم تے مالیکیول دی نویں ترتیب شامل ہندی ہے ۔ بھانویں کہ ایہ ابتدائی نظریاتی مطالعہ صرف معیاری ہن ، انہاں کیمیائی حرکیات دے شعبے وچ ہک نویں دور دا اعلان کیتا  جیندے نال کیمیائی رد عمل دے متحرک کورس دی پیش گوئی ممکن تھئی ۔

1950 ، 1960 تے 1970 دے ݙہاکے وچ ، ٻہوں ساری جدید تجرباتی تکنیک دی ترقی دے نال ، لیبارٹری وچ ابتدائی کیمیائی رد عمل دی حرکیات دا مطالعہ کرݨ ممکن تھی ڳیا ۔ جیویں کہ کیمیائی لیزر دی تھریشولڈ آپریٹنگ حالات دا تجزیہ یا مختلف لکیری یا غیر لکیری لیزر سپیکٹروسکوپک تکنیک دا استعمال کریندے ہوئے حاصل کردہ سپیکٹرا ۔

پروفیسر لی دی تحقیق ری ایجنٹس دی توانائی کوں کنٹرول کرݨ دی امکان تے کیمیائی رد عمل دی سالماتی واقفیت تے انحصار کوں سمجھݨ تے توجہ مرکوز کریندی ہے ، رد عمل دے انٹرمیڈیٹس دی نوعیت ، زوال دی حرکیات ، تے پیچیدہ رد عمل دے میکانزم دی سنڄاݨ نال متعلق ٻئے مطالعات دے علاوہ ۔ ایں کیتے ، پروفیسر لی اوں ویلھے ہک بریک تھرو لیبارٹری تکنیک استعمال کیتی ، جینکوں "کراسڈ مالیکیولر بیم تکنیک" آکھیا ویندا ہا ، جتھاں کونیی تے ویلوسیٹی ڈسٹری بیوشنز دی پیمائش توں حاصل کردہ معلومات انہاں تے انہاں دی ٹیم کوں ابتدائی کیمیائی رد عمل دی حرکیات کوں سمجھݨ دی اجازت ݙتی ۔

بعد دا کیریئر

اپݨے دور ملازمت دے دوران ، لی نویں تحقیقی ادارے قائم کرݨ ، تائیوان وچ سائنسی تحقیق کوں اڳوں ودھاوݨ ، تے اکیڈمیا سینیکا کیتے اعلا تعلیم یافتہ اسکالرز کوں بھرتی کرݨ تے انہاں دی پرورش کرݨ کیتے کم کیتا ہے ۔

2010 وچ ، لی آکھیا کہ گلوبل وارمنگ سائنسداناں جتنا پہلے سوچا ہا اوں توں ٻہوں زیادہ سنگین ہوسی ، تے تائیوانی لوکاں کوں اپݨی فی کس کاربن اخراج کوں موجودہ 12 ٹن فی سال توں گھٹا تے صرف ترائے کرݨ دی ضرورت ہوسی ۔ ایندے کیتے کجھ نعریاں توں زیادہ دی ضرورت ہوسی ، ہک گھنٹے کیتے لائٹ بند کرݨ ، یا گوشت دی کھپت کوں گھٹ کرݨ ، نوٹ کریندے ہوئے "اساں اپݨے وݙ وݙیرے  دی سادہ زندگی گزارݨا سکݨا ہوسی ۔ " اینجھے کوششاں دے بغیر ، انہاں آکھیا ، "تائیوانی مستقبل وچ زیادہ دیر تئیں زندہ نی رہ سڳدے" ۔

لی کوں 1994 وچ اکیڈمیا سینیکا دا صدر مقرر کیتا ڳیا ہا تے ایں عہدے تے فائز تھیوݨ کیتے انہاں اپݨی امریکی شہریت ترک کر ݙتی ہئی ۔ اکیڈمیا سینیکا دے صدر دے طور تے انہاں تائیوانی تاریخ دی کتاب "نوئنگ تائیوان" دی تخلیق دی صدارت کیتی ۔

صدر چن شوئی بیان دی درخواست تے ، لی 2002 وچ میکسیکو وچ اے پی ای سی لیڈرز سمٹ وچ تائیوان دے نمائندے ہن ۔ (جمہوریہ چین دے صدراں کوں عوامی جمہوریہ چین دے اعتراضات دی وجہ توں اے پی ای سی سمٹ وچ شامل تھیوݨ توں منع کر ݙتا ڳیا ہے ۔ ) لی 2003 تے 2004 وچ تھائی لینڈ تے چلی وچ اے پی ای سی سمٹ وچ وی چن دی نمائندگی کیتی ۔

جولائی 2024 وچ ، لی صدر لائی چنگ-ٹے دی دعوت قبول کیتی کہ او نویں تشکیل شدہ نیشنل کلائمیٹ چینج سٹریٹیجی کمیٹی وچ بطور مشیر خدمات انجام ݙیون ۔

لی کوں 2008 وچ انٹرنیشنل کونسل فار سائنس دا صدر منتخب کیتا ڳیا تے انہاں 2011 وچ اپݨا عہدہ سنبھالا ۔ او مالٹا کانفرنسز وچ شامل ریہے ہن ، جیڑھا کہ مشرق وسطیٰ دے سائنسداناں کوں ہکجا کرݨ کیتے ہک پہل ہے ۔ ایں پہل دے حصے دے طور تے ، انہاں تائیوان وچ سنکروٹرون تے کم کرݨ کیتے چھی فیلوشپ دی پیشکش کیتی ۔ او یونیورسیٹی تنکو عبد الرحمان وچ انٹرنیشنل ایڈوائزری کونسل دے رکن وی ہن ۔

ذاتی زندگی

لی دے والد تائیوان وچ ہک پینٹر ہن ، تے انہاں دی والدہ پرائمری سکول دی استاد ہن ۔ انہاں دے وݙے بھرا یوان-چوان لی 40 سال تئیں جانز ہاپکنز یونیورسٹی وچ پروفیسر ریہے ہن تے انہاں کوں تائیوان وچ اکیڈمیا سینیکا وچ اسپیشل چیئر لیکچررشپ دا اعزاز ݙتا ڳیا ہا ۔ انہاں دے چھوٹے بھرا یوان-پیرن لی کوں وی ایہ اعزاز ݙتا ڳیا ہا ۔ لی دی بھیݨ چی-می لی نیشنل چنگ ہسنگ یونیورسٹی وچ بطور پروفیسر خدمات انجام ݙتے ہن ۔

2003 وچ ، او 22 نوبل انعام یافتہ افراد وچوں ہک ہا جنہاں ہیومنسٹ مینیفیسٹو تے دستخط کیتے ہن ۔

سیاست

2000 دے تائیوانی صدارتی انتخابات دے دوران ، لی پین-گرین اتحاد دی حمایت کیتی جیڑھا کہ تائیوان دی آزادی دی وکالت کریندا ہے ۔ انتخابات دے چھیکڑی ہفتے وچ انہاں چن شوئی بیان دی امیدواری دی حمایت دا اعلان کیتا جنہاں بعد وچ جیمز سونگ کوں انتخابات وچ شکست ݙتی ۔ چن دا ارادہ ہا کہ لی کوں پریمیئر بݨایا ونڄے ۔

جنوری 2004 وچ ، انہاں تے انڈسٹریل ٹائکون وانگ یونگ-چنگ تے تھیٹر ڈائریکٹر لن ہوائی-من چن شوئی بیان تے لین چان ݙونہاں کیتے ہک مشترکہ بیان جاری کیتا ۔ انہاں 2004 دے انتخابات وچ دوبارہ چن دی حمایت کیتی ، 17 مارچ کوں ڈی پی پی دی حمایت وچ ہک بیان جاری کیتا ، پاول کھلݨ توں ترائے ݙینہہ پہلے ۔

2012 دے صدارتی انتخابات دے دوران ، لی ڈی پی پی امیدوار تسائی انگ-وین کیتے اپݨی حمایت دا اظہار کیتا ۔ 2016 دی موہر وچ ، او سن فلاور موومنٹ وچ شامل طلباء کارکنان ولوں بݨائی ڳئی پارٹی ، نیو پاور پارٹی دی ہک ریلی وچ ݙیکھائی ݙتے تے خطاب کیتا ۔

موسمیاتی تبدیلی

یوان لی 2015 دے میناؤ اعلامیے تے دستخط کیتے ہن جیڑھا کہ انسانیت دی پیدا کردہ موسمیاتی تبدیلی دے بارے وچ تشویش دا اظہار کریندا ہے ۔

وو چیئن-شینگ فاؤنڈیشن

لی انہاں چار نوبل انعام یافتہ افراد وچوں ہک ہن جنہاں وو چیئن-شینگ فاؤنڈیشن قائم کیتی ۔

آدر

نوبل انعام دے علاوہ ، انہاں دے ایوارڈز تے امتیازات وچ سلوان فیلو (1969) شامل ہن  امریکن اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز دے فیلو (1975)  فیلو ایم ۔ فز ۔ سوسائٹی (1976)  گوگین ہیم فیلو (1977)  نیشنل اکیڈمی آف سائنسز دے رکن (1979)  انٹرنیشنل اکیڈمی آف سائنس ، میونخ دے رکن ، اکیڈمیا سینیکا دے رکن (1980)  ای او لارنس ایوارڈ (1981)  ملر پروفیسر ، برکلے (1981)  فیئر چائلڈ ڈسٹنگوئشڈ سکالر (1983)  ہیریسن ہو ایوارڈ (1983)  پیٹر ڈیبے ایوارڈ (1986)  نیشنل میڈل آف سائنس (1986)  امریکن اکیڈمی آف اچیومنٹ دا گولڈن پلیٹ ایوارڈ (1987) تے فیراڈے لیکچررشپ پرائز (1992) ۔ یوان ٹی لی کوں 2008 وچ اوتھمر گولڈ میڈل نال نوازیا ڳیا جیڑھا کہ کیمسٹری تے سائنس وچ پیش رفت کیتے انہاں دیاں شاندار خدمات دے اعتراف وچ ہا ۔ انہاں دے پوسٹ ڈاکٹریٹ سپروائزر تے ساتھی نوبل انعام یافتہ ڈڈلے ہرشباخ لی کوں مبارکباد ݙتی ۔ 2019 وچ یوان ٹی لی کوں ایس آئی پی ایس 2019 وچ ایف ایل او جی ای این سٹار آؤٹ ریچ ولوں فرے انٹرنیشنل سسٹین ایبلٹی ایوارڈ وی ݙتا ڳیا ۔