ہک سچے قوم پرست دی شاعری

’’اَکھیں بھالی رکھّو‘‘سئیں منشی منظور دا سرائیکی غزلاں دا مجموعہ ہے جہڑا ہُݨیں چھپ کے سامھݨے آئے ۔منشی منظور دا ناں ہُݨ نئیں ہک گیت نگار دی حیثیت نال مشہو رہئی۔اُنھاں دے گیتاں کوں پاکستان تے ہندوتان دے وݙے گائیکاں ڳا کے اِنھاں کوں چندر اُتّے چاڑھے۔ بلے شک منشی منظور کوں ہک اعلیٰ گیت نگار دا مقام حاصل ہے ۔ آپریشن ’’ضرب عضب‘‘ بارے عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی دا ڳایا ہویا ایہ گیت منشی منظور دی تازہ کامیابی ہے:

مرے وطن ! ایہ عقیدتیں اور پیار تجھ پہ نثار کروں

محبتوں کے یہ سلسلے بے شمار تجھ پہ نثار کروں

گیت نگاری وچ ملے ہوئے اعزاز ، انعام تے شیلڈاں انھاں دی اعلیٰ گیت نگاری دا وݙا ثبوت ہِن ۔

اَکھّیں بھالی رکھو ، دا عنوان منشی منظور دے ایں شعر کنوں گِھدّا ڳئے:

؎    چہندے ہو جے بے خبری وچ کئی نقصان نہ تھیوے

  لازم ہے منظور ہمیشہ اَکھیں بھالی رکھو

ایہ عنوان ، میں سمجھداں سرائیکی قوم کیتے ہک ہدایت ہے ، ہک سنیہا ہے ، ہک الارم ہے تے ہک وارننگ ہے ۔ سرائیکی قوم کوں لہو ردے ٻگھیاڑ کھادی ویندِن ۔ اِیندیاں نوکریاں ، اِیندیاں فصلاں ، اِیندا مال تے اِیندا کُل اثاثہ لہوری تخت دے قابضین کھا ڳئین ۔ تہوں منشی منظور قوم کوں خبردار کریندا پئے جو لوکو ! اَکھّیں بھالو ۔ ظلم سہݨ تے ݙکھ چاوݨ دے باوجود کِھل کِھل کے اَلاوݨ دی جہڑی عادت اساں اختیار کیتی ہوئی ہے ، اِیہا ساݙے کیتے گھاٹے تے خسارے دی ڳالھ ہے ۔ منشی منظور آہدے:

اساں تُوں تُوں تے مَیں مَیں دی کݙانہیں تکرار نئیں کیتی

جِہڑی مُکدی ہووے اُونویں مُکا ݙیوݨ دے عادی ہیں

توڑیں ساکوں رواوے کئی ، توڑیں ساکوں ستاوے کئی

اساں ہر ہِک ستم دل تو ں بُھلا ݙیوݨ دے عادی ہیں

سرائیکی قوم دی اِینہی برداشت ، ظالم تے جابر حکمراناں کوں شیر بݨا ݙتے ۔ پر یاد رکھائے ایہ کاغذ دے شیر ہِن ۔ سرائیکیاں کوں خبردار رہݨ دی لوڑ ہے ۔ تہوں ایں غزل وچ منشی منظور ’’تخت لہور‘‘ کوںجݨویندا پئے:

اساں ہر ہِک ستم سہہ کے ہمیشہ مُسکراندے ہیں

اَساں ظالم تے جابر کوں تھکا ݙیوݨ دے عادی ہیں

میں سمجھداں منشی منظور دے دِل وچ سرائیکی قوم نال محبت دا بے اَنت جذبہ موجود ہے تہوں ہک ٻئی جاء اوہ آہدے:

؎  اساکوں موت کوں ڳل نال لاوݨ دا ہنر آ ڳئے

  اساں ہُݨ ظالماں دے سِر جُھکاوݨ چھوڑ نئیں سڳدے

اِیں لئوں جو:

ع    اساکوں بزدلی دی زندگی ہرگز گوارا نئیں

ع                        اساں منظور حق سچ ہُݨ اَلاوݨ چھوڑ نئیں سڳدے

ع    جو وی حق بنڑدا ہے ساݙا حق ادا کیتا ونجٖے

منشی منظور دی شاعری وچ سرائیکی وسیب دی مظلومیّت دا ذکر جاء جاء تے موجود ہے :

؎    تنگ ہے مخلوق روٹی توں تیݙی شاہی دے وچ

  کجھ حیا اور کجھ نہ کُجھ خوفِ خدا کیتا ونجٖے

شاعر دے ہتھ وچ موجود قلم بھانویں جو دِڳا نئیں ہوندا ، پر میں سمجھداں ایہو قلم تے اِیندے وچوں نِکھتے لفظ آمراں ، جابراں ، ظالماں تے قاتلاں کوں دِڳا بݨ کے لڳدن۔ تہوں منظور آہدے:

؎   کیا تھیائے سیلاب توں جے ڈَھیہ پیائے اِیندا مکان

  اے غریبِ شہر شودا در بدر پہلے وی ہئی

شاعر آکھݨ ایہ چاہندے جو سرائیکی تاں پہلے وی در بدر ہَن ، 2010ء دے سیلاب اِنھاں کوں ٻیا وی برباد کر ݙتے ۔ حکومت اِنھاں مظلوم سرائیکیاں دی خبر نہیں لدّھی ۔ 2014ء دی چھل ، سرائیکی علاقے کوں وَلا برباد کر ݙتے ۔ تہوں ساݙی حالت پہلے کنوں وی خستہ تھی ڳئی ہے:

؎   مرݨ دے بعد وی ساکوں او لاوارث سݙیندے ریہے

  کفن چھوڑو ، قبر توں وی اَساں محروم رہ ڳئے ہیں

ظالم حاکم سمجھدے جو میں ݙاڈھا تھی کے سب کُجھ کَھس گھِنساں پَر اُوکوں سوچݨاں چاہیدا ہے جو مظلوم کݙانہیں اُٹھی کھڑووے تاں ظالماں کوں ’’تِگنی دا ناچ‘‘ نچوا ݙیندے۔ منظور آہدے:

؎   تُوں میݙی سادہ دِلی کوں بزدلی دا ناں نہ ݙے

  اَڑ ونجٖاں تاں تیکوں انگلیں تے نچاوݨ جٖانڑداں

اِینویں اِی ’’اَکھّیں بھالی رکھو‘‘ وچ جاء جاء تے ، قدم قدم تے اہجیں شعر نظردِن ، جنھاں کنوں منشی منظور دے پکّے قوم پرست تے سچّے سرائیکسٹ ہووݨ دا پتہ لڳدے۔

سرائیکی شاعراں قوم پرستی دی تحریک کوں شاعری دے ہتھڑیکے جیویں اَڳوّں ودھائے منشی منظور دی کتاب اپݨی رومانی شاعری دے نال نال ، اُوں تحریک کوں اڳوں تے ودھاوݨ اِچ آپݨاں کردار ادا کریسی۔

منظور دے ایہ شعر ݙیکھو:

ہِک ݙیہاڑے آپ تھیسو اَنت نفرت دا شکار

پیار دی نگری دے وچ نفرت کھنڈاوݨ چھوڑ ݙئیو

جو وی حق بݨدا ہے اِیندا ادا کیتا ونجٖے

جابر و مزدور توں مِنتاں کراوݨ چھوڑ ݙئیو

…………

کوئی وی دھرتی اُتے بُکھّا نہ رہسی اَڄ دے بعد

اے جِہاں بھی شاہ دا فرمان جاری تھی ونجٖے

وَل حسینیّت کوں گھیرا ہے یزیدی فوج نے

معرکہء کربلا دی وَل تیاری تھی ونجٖے

…………

زندگی روندیں گزر ویسی خوشی دی آس تے

ساݙے حصّے درد رہسِن ، عمر بھر سوچا نہ ہا

…………

منظور دا ایہ قطعہ قوم نال ہک وعدہ ہے:

اَساں پہلے کنوں ہمت زیادہ کرکے نکلے ہیں

اَساں دھرتی دی مٹی نال وعدہ کرکے نکلے ہیں

یا مرویسوں یا دشمن کوں اَساں برباد کر ݙیسوں

اَساں منظور ہُݨ پختہ ارادہ کرکے نکلے ہیں

منشی منظور دی غزل وچ رومانیت وی ہے پر آکھیا ویندے جو رومانی شاعری تاں صرف دِل کوں وِندلیندی ہے جبکہ قومی شاعری قوم کوں جوِیندی ہے ۔ تہوں ’’اَکھیں بھالی رکھو‘‘ پڑھ کے میں آہداں جو منظورؔ ایہ شاعری آپݨی قوم کیتے کیتی ہے۔ اوہ ہک سچا قوم پرست ہے۔ جیویں اُوندے گیتاں سرائیکی زبان کوں دوام عطا کیتے ، اُونویں اُوندی شاعری سرائیکی قوم کوں اڳوّں ودھّݨ دا حوصلہ ݙیسی ۔ میں چاہناں جو منظور دی شاعری کوں صرف اِینہی حوالے نال پڑھیا ونجٖے۔

میں اِیں شاندار تخلیق اُتّے منشی منظور کوں مبارک باد پیش کریناں۔

25؍جنوری 2015ء

(ایہ مضمون شاعر کوں اُوں ݙینہوار مِلیا جہڑے ݙینہ اُوں داجنازہ گھروں پیا نِکلدا ہا ، افسوس منشی منظور آپ ایکوں پڑھݨ دی خوشی کنوں محروم ریہا۔ شوکت مغل)

حوالہ

کتاب: بُشکا، مصنف : شوکت مغل ، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ، ملتان