ہنری بیکرل
ہنری بیکرل (نوبل انعام یافتہ طبعیات دان)
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]اینٹوئن ہنری بیکرل ( 15 دسمبر 1852 – 25 اگست 1908) ہک فرانسیسی طبیعیات دان ہن جنہاں 1903 وچ پیئر تے میری کیوری دے نال طبیعیات دا نوبل انعام ریڈیو ایکٹیویٹی دی دریافت کیتے گھدا۔ ریڈیو ایکٹیویٹی دے ایس آئی یونٹ، بیکرل دا ناں انہاں دے اعزاز وچ رکھیا ڳیا ہے۔
سوانح حیات
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]خاندان تے تعلیم بیکرل دا جنم پیرس، فرانس وچ ہک امیر خاندان وچ تھیا جیڑھا چار نسلاں تک قابل ذکر طبیعیات دان پیدا کریندا رہیا، جنہاں وچ بیکرل دے ݙاݙا (اینٹوئن سیزر بیکرل)، والد (الیکزانڈر ایڈمنڈ بیکرل) تے پتر (ژاں بیکرل) شامل ہن۔ ہنری اپݨی تعلیم دا آغاز لائسی لوئس لی گرینڈ سکول، پیرس وچ ہک پریپ سکول وچ داخلہ گھن کے کیتا۔ انہاں انجینئرنگ دی تعلیم ایکول پولی ٹیکنیک تے ایکول ڈیس پونٹس ایٹ چوسیئس وچ حاصل کیتی۔
کیریئر بیکرل دے ابتدائی کیریئر وچ او 1892 وچ اپݨے خاندان دے تریجھے فرد بݨے جیڑھے میوزیم نیشنل ڈی ہسٹوری نیچرل وچ طبیعیات دی کرسی تے فائز تھئے۔ بعد وچ 1894 وچ بیکرل ڈیپارٹمنٹ آف برجز اینڈ ہائی ویز وچ چیف انجینئر بݨ ڳئے، ایں توں پہلے جو او اپݨے ابتدائی تجربات شروع کریندا۔ بیکرل دے ابتدائی کم انہاں دے ڈاکٹریٹ دے مقالے دے موضوع تے مرکوز ہن: روشنی دا طیاری پولرائزیشن، فاسفورسینس دے مظاہر تے کرسٹلز دے ذریعے روشنی دے جذب نال۔ اپݨے کیریئر دے شروع وچ بیکرل زمین دے مقناطیسی میدان دا وی مطالعہ کیتا۔ 1895 وچ انہاں کوں ایکول پولی ٹیکنیک وچ پروفیسر مقرر کیتا ڳیا۔
بیکرل دی خودکار ریڈیو ایکٹیویٹی دی دریافت ایک اتفاق دا مشہور مثال ہے، جیویں جو موقع تیار ذہن کوں فائدہ پہنچیندا ہے۔ بیکرل کوں فاسفورسینس، یعنی جویں شے دے ہک رنگ دی روشنی وچ نمایاں تھیوݨ دے بعد ݙوجھے رنگ دی روشنی خارج کرݨ، وچ طویل عرصے توں دلچسپی ہئی۔ 1896 دے شروع وچ ولہیلم کونراڈ رونٹجن دے 5 جنوری کوں ایکس رے دی دریافت دے بعد ہک لہر ساہی چلی ہئی۔ تجربے دے دوران، رونٹجن "ݙٹھا جو کروک ٹیوبس جیڑھے انہاں کیٹھوڈ ریز دا مطالعہ کرݨ کیتے استعمال کیتے ہن، ہک نویں قسم دی غیر مرئی کرن خارج کریندے ہن جیڑھی کالی کاغذ دے پار وی ڳزر سڳدی ہئی"۔ بیکرل کوں رونٹجن دی دریافت دے بارے وچ 20 جنوری کوں فرانسیسی اکیڈمی آف سائنسز دے اجلاس وچ پتہ لڳا جتھاں انہاں دے ساتھی ہنری پوئنکیری رونٹجن دے پری پرنٹ مقالے کوں پڑھا۔ بیکرل "فاسفورسینس جیڑھا او پہلے ئی تحقیق کر چکے ہن تے رونٹجن دی نویں دریافت تھئی ایکس رے دے درمیان تعلق ڳولݨ لڳے"، تے انہاں سوچا جو فاسفورسنٹ مواد چمکدار سجھ دی روشنی وچ نمایاں تھیوݨ تے ایکس رے نما کرن خارج کر سڳدے ہن؛ انہاں دے تجربات کیتے یورینیم دے نمکیات سمیت کئی فاسفورسنٹ مواد ہن۔
فروری دے پہلے ہفتیاں وچ، بیکرل فوٹوگرافک پلیٹس کوں سکے یا ٻنہاں چیزاں دے نال تہہ در تہہ کیتا تے اینکوں موٹے کالے کاغذ وچ ویڑھیا چا، فاسفورسنٹ مواد کوں اوتے رکھ تے اینکوں کجھ گھنٹیاں کیتے تیز دھوپ وچ رکھیا۔ تیار تھئی پلیٹ چیزاں دے پچھانویں ݙکھائے۔ 24 فروری کوں ای انہاں اپݨے پہلے نتائج دی رپورٹ پیش کیتی۔ البتہ 26 تے 27 فروری کوں دھند تے بدلاں دی وجہ نال دھوپ نئیں نکلی، ایں واسطے بیکرل اپݨیاں تہہ دار پلیٹاں کوں تاریک الماری وچ رکھ ݙتا۔ انہاں 1 مارچ کوں پلیٹس کوں تیار کیتا تے ول حیران کن دریافت کیتی: پچھانویں تاریکی وچ رکھݨ تے وی اونویں ای واضح ہن جیویں دھوپ وچ رکھݨ تے۔ ولیم کروکس تے بیکرل دے 18 سالہ پتر ژاں ایں دریافت دے گواہ بݨے۔
مئی 1896 تک غیر فاسفورسنٹ یورینیم نمکیات نال ٻئے تجربات دے بعد انہاں صحیح وضاحت تے پہنچے یعنی جو یورینیم خود بخود نفوذ کرݨ والی کرن خارج کریندا ہے، بغیر جویں بیرونی توانائی دے ذریعے اکسائش دے۔ ایندے بعد ریڈیو ایکٹیویٹی تے گہری تحقیق دا دور آیا، جیندے وچ ایہ طے کیتا ڳیا جو عنصر تھوریم وی ریڈیو ایکٹو ہے تے میری سکلوڈوسکا کیوری تے انہاں دے شوہر پیئر کیوری دے ذریعے ریڈیو ایکٹو عناصر پولونیم تے ریڈیم دی دریافت تھئی۔ ریڈیو ایکٹیویٹی دی گہری تحقیق دی بدولت بیکرل 1896 وچ ایں موضوع تے ست مقالے شائع کیتے۔ بیکرل دے ٻئے تجربات انہاں کوں ریڈیو ایکٹیویٹی تے مزید تحقیق کرݨ تے مقناطیسی میدان دے مختلف پہلوواں کوں سمجھݨ دا موقع ݙتا۔ "جڈاں مختلف ریڈیو ایکٹو مادے کوں مقناطیسی میدان وچ رکھا ڳیا، تاں او مختلف سمتاں وچ منحرف تھئے یا بالکل نئیں تھئے، ایں ڳالھ کوں ظاہر کریندے ہوئے جو ریڈیو ایکٹیویٹی دیاں ترائے کلاساں ہن: منفی، مثبت، تے بجلیائی طور تے غیر جانبدار"۔
جیویں جو سائنس وچ اکثر تھیندا ہے، ریڈیو ایکٹیویٹی دی دریافت تقریباً چار ݙہاکے پہلے 1857 وچ تھی سڳدی ہئی جڈاں ایبل نیپس ڈی سینٹ وکٹر، جیڑھے مشیل یوجین شیورول دے تحت فوٹوگرافی دی تحقیق کرݨ وچ مصروف ہن، ݙٹھا جو یورینیم نمکیات ایسی کرن خارج کریندے ہن جیڑھی فوٹوگرافک ایملشن کوں تاریک کر سڳدی ہن۔ 1861 تک، نیپس ڈی سینٹ وکٹر کوں ایہ احساس تھی ڳیا جو یورینیم نمکیات "ہک اینجھی کرن پیدا کریندے ہن جیڑھی ساݙی اکھاں کوں نظر نئیں آندی"۔ نیپس ڈی سینٹ وکٹر ایڈمنڈ بیکرل، ہنری بیکرل دے والد کوں ڄاݨدے ہن۔ 1868 وچ ایڈمنڈ بیکرل ہک کتاب شائع کیتی "لا لومیئر: سیس کیوز اینڈ سیس ایفیکٹس" (روشنی: ایندیاں وجوہات تے اثرات)۔ جلد 2 دے صفحہ 50 تے، ایڈمنڈ ݙٹھا جو نیپس ڈی سینٹ وکٹر ݙٹھا جو کجھ چیزاں جیڑھیاں سجھ دی روشنی وچ نمایاں تھیاں ہن، اندھارے وچ وی فوٹوگرافک پلیٹس کوں نمایاں کر سڳدیاں ہن۔ نیپس ایہ وی ݙٹھا جو ہک پاسے جے فوٹوگرافک پلیٹ تے سجھ دی روشنی وچ نمایاں تھیوݨ والی شے دے درمیان رکاوٹ رکھی ونڄے تاں اثر گھٹ تھی ویندا ہے، لیکن "… ݙوجھے پاسے اثر وچ اضافہ تھیندا ہے جڈاں سجھ دی روشنی وچ نمایاں تھیوݨ والی سطح کوں اینجھے مادے نال ڈھک ݙتا ویندا ہے جیڑھا روشنی نال آسانی نال تبدیل تھی سڳدا ہے، جیویں جو یورینیم نائٹریٹ …"۔
تجربات
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]لیب وچ بیکرل 27 فروری 1896 کوں فرانسیسی اکیڈمی آف سائنسز وچ انہاں کوں بیان کریندے ہوئے، انہاں آکھا: ہک لومیئر فوٹوگرافک پلیٹ کوں برومائیڈ ایملشن نال ݙو ٹکڑیاں موٹے کالے کاغذ وچ ویڑھیا ویندا ہے، ایویں جو پلیٹ سجھ دی روشنی وچ ہک ݙینہہ رکھݨ تے دھندلی نہ تھیوے۔ کاغذ دے ٹکڑے تے، ٻاہرلے پاسے، فاسفورسنٹ مادے دی ہک سلیب رکھی ویندی ہے تے اینکوں کجھ گھنٹیاں کیتے سجھ دی روشنی وچ رکھا ویندا ہے۔ جڈاں ول فوٹوگرافک پلیٹ کوں تیار کیتا ویندا ہے تاں فاسفورسنٹ مادے دا سلیہوٹ نیگیٹیو تے کالے رنگ وچ نظر آندا ہے۔ جے فاسفورسنٹ مادے تے کاغذ دے درمیان سکے یا ڈیزائن نال کٹے ہوئے دھاتی سکرین دا ہک ٹکڑا رکھا ویندا ہے تاں انہاں چیزاں دی تصویر نیگیٹیو تے نظر آندی ہے … انہاں تجربات توں ایہ نتیجہ کڈھݨا چاہیدا ہے جو سوالیہ فاسفورسنٹ مادہ ایسی کرن خارج کریندا ہے جیڑھی غیر شفاف کاغذ دے پار وی ڳزر سڳدی ہے تے سلور نمکیات کوں وی گھٹ کر ݙیندی ہے۔
لیکن بعد دے تجربات انہاں کوں ایں مفروضے تے شک کرݨ تے ول اینکوں ترک کرݨ تے مجبور کیتا۔ 2 مارچ 1896 کوں انہاں رپورٹ ݙتی: میں خاص طور تے اڳلی ڳالھ تے زور ݙیساں، جیڑھی میݙے خیال وچ ٻہوں اہم ہے تے انہاں مظاہر توں بالکل الڳ ہے جیڑھے مشاہدہ کرݨ دی توقع کیتی ویندی ہے: ایہو کرسٹل کرسٹس [پوٹاشیم یورینیل سلفیٹ دے]، فوٹوگرافک پلیٹس دے نال ایویں ئی ترتیب ݙتی ڳئی، ساڳی حالات تے ساڳی سکرین دے نال لیکن واقعاتی کرن دی اکسائش توں محفوظ تے اندھارے وچ رکھے ہوئیں وی ایویں ای فوٹوگرافک تصویراں پیدا کریندی ہی۔ ایں مشاہدے تے میں ایویں پہنچا: پچھلے تجربات وچوں کجھ ٻدھ 26 تے جمعرات 27 فروری کوں تیار کیتے ڳئے ہن، تے اوں ݙینہہ سجھ صرف وقفے وقفے نال نکلیا ہئی، ایں واسطے میں تیار تھئے آلات کوں محفوظ رکھیا تے کیس کوں ڈیسک دراز دے اندھارے وچ واپس رکھ ݙتا، یورینیم نمک دے کرسٹس کوں جیویں ہن ایویں ای رکھیا۔ ایں ڳالھ توں جو اڳلے ݙینہہ سجھ نئیں نکلیا میں فوٹوگرافک پلیٹس کوں 1 مارچ کوں تیار کیتا، ایں توقع نال جو تصویراں ٻہوں کمزور ہوسن۔ بجائے ایںدے سلیہوٹس ٻہوں شدت نال ظاہر تھئے … ذہن وچ قدرتی طور تے پیش تھیوݨ والا ہک مفروضہ ایہ ہوسے جو ایہ کرن، جیڑھے اثرات ایم لینارڈ تے ایم رونٹجن دے ذریعے مطالعہ تھیوݨ والے کرناں دے اثرات نال ٻہوں مماثلت رکھیندے ہن، فاسفورسینس دے ذریعے خارج تھیوݨ والیاں غیر مرئی کرناں ہن تے انہاں دے ذریعے خارج تھیوݨ والی روشنی دے مقابلے وچ لامحدود ویلھے تک برقرار رہ سڳدے ہن۔ البتہ موجودہ تجربات ایں مفروضے دے خلاف نہ تھیندے ہوئے وی ایں نتیجے دی تائید نئیں کریندے۔ میں امید کرینداں جو میں ہݨ جیڑھے تجربات کریندا پیاں، او ایں نویں قسم دے مظاہر کوں کجھ واضح کرݨ وچ کامیاب تھیسن۔
پچھلے دور دا کریئر
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]1900 وچ بیکرل اپݨی زندگی دے بعد دے دور وچ بیٹا ذرات دیاں خصوصیات دا اندازہ لایا تے انہاں محسوس کیتا جو انہاں دے پیمانے وی اونویں ہن جیویں نیوکلیس توں نکلݨ والے تیز رفتار الیکٹرانز دے ہن۔ 1901 وچ بیکرل ایہ دریافت کیتا جو تابکاری کوں طب وچ استعمال کیتا ونڄ سڳدا ہے۔ ہنری کوں ایہ دریافت اوں ویلھے تھئی جݙاں اوں اپݨی واسکٹ دی جیب وچ ریڈیم دا ٹکڑا چھوڑ ݙتا تے محسوس کیتا جو اوںدے نتیجے وچ اونکوں ساڑ ݙتا ڳیا ہے۔ ایہ دریافت ریڈیو تھراپی دی ترقی دا سبب بݨی جیڑھی ہݨ کینسر دے علاج وچ استعمال کیتی ویندی ہے۔ 1908 وچ بیکرل کوں اکیڈمی ڈیس سائنسز دا صدر چݨا ڳیا، پر او 25 اگست 1908 کوں 55 سال دی عمر وچ فرانس دے شہر لی کرویسک وچ فوت تھی ڳیا۔ او دل دے دورے نال فوت تھیا، پر ایہ رپورٹ کیتا ڳیا جو "اوں دے جلد تے شدید جلن دے نشان ہن جیڑھے شئیت تابکار مواد دے ہینڈلنگ دے نتیجے وچ ہن۔"
اعزازات تے انعامات
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]1889 وچ، بیکرل اکیڈمی ڈیس سائنسز دا رکن بݨ ڳیا۔ 1900 وچ بیکرل یورینیم دی تابکاری دی دریافت تے رمفورڈ میڈل جتیا تے اونکوں لیجن آف آنر دے افسر دا خطاب ݙتا ڳیا۔برلن-برانڈنبرگ اکیڈمی آف سائنسز اینڈ ہیومینٹیز انہاں کوں 1901 وچ ہیلم ہولٹز میڈل نال نوازیا۔ 1902 وچ انہاں کوں امریکن فلاسوفیکل سوسائٹی دا رکن چݨا ڳیا۔ 1903 وچ ہنری فزکس وچ نوبل انعام پیئر کیوری تے میری کیوری دے نال سانجھا کیتا جیڑھا خود بخود تابکاری دی دریافت تے ݙتا ڳیا۔ 1905 وچ انہاں کوں یو ایس نیشنل اکیڈمی آف سائنسز طرفوں برنارڈ میڈل نال نوازیا ڳیا۔ 1906 وچ ہنری کوں اکیڈمی دا نائب صدر چݨا ڳیا تے 1908 وچ انہاں دی موت دے سال، بیکرل کوں اکیڈمی ڈیس سائنسز دا مستقل سیکرٹری چݨا ڳیا۔ اپݨی زندگی دے دوران بیکرل کوں اکیڈمیا ڈیئی لینسیئی تے رائل اکیڈمی آف برلن دا رکن بݨایا ڳیا۔ بیکرل کوں 1908 وچ رائل سوسائٹی دا غیر ملکی رکن چݨا ڳیا۔ بیکرل کوں کئی سائنسی دریافتاں دے ناں دے طور تے اعزاز ݙتا ڳیا ہے۔ تابکاری دا ایس آئی یونٹ، بیکرل (Bq)، انہاں دے ناں تے رکھیا ڳیا ہے۔
چندر تے بیکرل دے ناں تے ہک کریٹر ہے تے مریخ تے وی بیکرل دے ناں تے ہک کریٹر موجود ہے۔ یورینیم تے مبنی معدنیات بیکرلائٹ کوں ہنری دے ناں تے رکھا ڳیا ہے۔ چھوٹا سیارہ 6914 بیکرل کوں انہاں دے اعزاز وچ ناں ݙتا ڳیا ہے۔