ہندوش ساتراپی
ساتراپی ہِندوش (ہندوش ساتراپی) بارے سرائیکی معلومات
ہِندوش ساتراپی (Hindush Satrapy) ہک اہم تاریخی خطہ ہئی جیہڑا قدیم فارسی سلطنت (ہخامنشی سلطنت) دے ویلے موجود ہئی۔ ایہ سلسلہ تقریباً 500 قبل مسیح توں 330 قبل مسیح تک قائم رہیا۔ سرائیکی وسیب دا کجھ حصہ وی ایندے وچ شامل ہئی۔
اہم گالھیں:
1. ناں دا مطلب: "ہِندوش" دا مطلب اے "انڈس دریا دے پار دا علاقہ"۔ فارسی بادشاہ داریوش اول دے کتبیاں وچ وی ایہ ناں درج ہے۔
2. تھاں ٹکانہ: ایہ ساتراپی ڄمّݨ تے ستلج دریاواں دے درمیانی علاقے (اجوکے پاکستان دے صوبہ پنجاب، خیبر پختونخواہ تے سرائیکی وسیب دا شمالی حصہ) تے مشتمل ہئی۔ اہم شہر ہن: گندھارا (پشاور دے کول)، تکشلا (ٹیکسلا)، تے ملتان دے کول قدیم شہر۔
3. حکمرانی: ہخامنشی بادشاہ ایں علاقے تے ساتراپ (گورنر) مقرر کریندے ہن۔ ساتراپ ٹیکس وصولیندا ہئی، امن قائم رکھیندا ہئی تے بادشاہ کوں جوابدہ ہوندا ہئی۔
4. فوج وچ حصہ: ہندوش ساتراپی دے لوگ فارسی فوج وچ شامل تھیندے ہن۔ داریوش اول دی یونان تے چڑھائی (جنگ ماراتھن) وچ وی ایں علاقے دے سپاہی شامل ہن۔
5. معیشت: ایہ علاقہ زرخیز ہئی۔ کھیتی باڑی (خاص طور تے کپاہ)، وپار (انڈس دریا دے رستے)، تے ٹیکس فارسی سلطنت کیتے آمدنی دا ذریعہ ہن۔
6. ثقافت تے اثر: فارسی سلطنت دے دور وچ فارسی رسم الخط (خط میخی)، سکے، انتظامی نظام تے ثقافتی اثرات ایں علاقے تے پئے۔ بعد وچ سکندر اعظم دے حملے دے بعد ایہ ساتراپی ختم تھی ڳئی۔
7. سرائیکی وسیب نال تعلق: سرائیکی وسیب دا شمالی حصہ (خاص طور تے ملتان، مظفر گڑھ، ڈیرہ غازی خان دے علاقے) ایں ساتراپی وچ شامل ہن۔ ایہ علاقے زراعت، دریاواں تے جغرافیائی اہمیت دی وجہ نال ہخامنشیاں کیتے اہم ہن۔
سرائیکی وسیب دی اہمیت
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]* دریاواں دے کنڈیاں تے واقع ہووݨ دی وجہ نال ایہ فوجی تے معاشی لحاظ نال اہم ہئی۔
* وپار دے رستے (خاص طور تے انڈس دریا دے رستے) ایں علاقے کوں مرکز بݨیندے ہن۔
* ایندے وچ شامل تھیوݨ نال سرائیکی خطہ وڈی سلطنت دا حصہ بݨ ڳیا، جیندے نال بیرونی رابطے تے ثقافتی تبادلا تھئے۔
خلاصہ: ہندوش ساتراپی قدیم فارسی سلطنت دا ہک صوبہ ہئی جیہڑا انڈس دریا دے پار دے علاقیاں تے مشتمل ہئی۔ سرائیکی وسیب دا کجھ حصہ وی ایندے وچ شامل ہئی۔ فارسی اثرات، فوجی حصہ داری تے معاشی اہمیت ایندے خاص پہلو ہن۔ ایہ سکندر اعظم دے حملے تک قائم رہیا۔
بائبل وچ ہندوش ساتراپی
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]بائبل دے عہد نامہِ عتیق (پرانا عہد نامہ) دی کتاب **آستر** دا باب ١ دی آیت ١ (آستر ١:١) ایویں ہے:
"ایہ واقعہ احشویروش دے عہد وچ پیش آیا۔ احشویروش اوہے بادشاہ ہن جئیں ہند توں لے کے حبشہ تک ١٢٧ صوبیاں تے حکومت کیتی ہئی۔"
- احشویروش (Xerxes I): ایہ ایران (فارس) دا مشہور بادشاہ ہئی جئیں چوتھی صدی قبل مسیح (یا پنجم صدی قبل مسیح دے شروع) وچ تخت سنمبھالیا ہئی۔
- حدود: ایں بادشاہ دی سلطنت ہندوستان توں گھن کے حبشہ (ایتھوپیا) تئیں پھیلی ہوئی ہئی، جیندے وچ کل ١٢٧ صوبے شامل ہن۔
آستر دی کتاب باب 8 آیت 9:
> "تہوں بادشاہ دے کاتب اوں ویلے یعنی تریجھے مہینے یعنی سیوان دے ترہویہہ تاریخ کوں سݙائے گئے اتے جیویں مردوخائی حکم ݙتا ہئی تیویں یہودیاں دے ناں اتے ہند توں لے کے حبشہ تک انہاں ݙیہہ اتے ستّاہ (۱۲۷) صوبیاں دے ہاکماں اتے صوبیداراں اتے امرا دے ناں تے خط لکھے گئے جیہڑے ہر صوبے کوں اوندے خط اتے ہر قوم کوں اوندے ٻولی دے مطابق اتے یہودیاں کوں وی انہاں دے خط اتے ٻولی دے موافق لکھے ڳئے۔"