ہندوستان دی سیل

شاہ عنایت ہندوستان دی سیل کر یندیاں تے مختلف بزرگیں کوں ملدیں حیدر آباد دکن دے شاہر بیجا پور ٹِکاݨا کیتا اُتھاں ہک پہنچے ہوئے اللہ دے ولی شاہ عبدالمالک اُنہاں دا اُستاد بݨیا ۔ حریان تھیندوں جو اساں اِتلا وݙے عالم دے بارے کجھ نہیں ڄاݨدے ۔ میکو ںیقین ہے جیڑھے ویلھے سوجھواݨ تے کھوجی ؍دانشور تے محقق شاہ عنایت تے اُنہاں دی تحریک دے بارے ڄاݨ گھنن تے ضرور شاہ عبدالمالک دی حیاتی تے علم دی ضرور کھوج کریسن۔

شاہ اُتھاں کافی سال ریہا ، شاہ عبدالمالک عالم فاضل ہووݨ دے نال نال حاکمیں دے وی قریب ہا ۔ ایں طرحاں اُنہاں نیں شاہ سئیں دی نہ صرف دینی تے روحانی تربیت کیتی وَت جو اُنہاں کوں دُنیاں داری دے راز وی ݙسائے جیکوں اساں سیاسی شعور آکھدے ہائوں ، او شاہ عنایت اُتھائیں ہوں اُستاد کنوں پاتی ۔ شاہ عنایت کوں حکومت تے حکومت چلاوݨ تے خلق دی حالت ڄاݨݨ دیاں سبھے گُر اُتھائیں سِکھݨ دا موقع ملیا ۔ اُتھائیں سرکار دے نیڑے راہݨ نال پتہ لڳیا تے ظلم تے نا انصافی والا طبقاتی سماج کِتلا بے انصافا ہوندے تے وَل ہوں ویلھے کوں نا انصافی ، ظلم ، جبر تے قاہر دا تروڑ کرݨ کیتے سوچݨ لڳ پئے ۔ ساݙے شاہ سرکار ، عبدالمالک شاہ دی چھاں تلے علم دیاں پؤڑیاں چڑھݨ پئے ڳئے تے وَل اڳلے پڑائو ݙو روانہ کر ݙتے ڳئے ۔ اُتھوں موکل گھندے ہوئیاں ہک وکھرا واقعہ تھیا جو شاہ عبدالمالک سند تے سر  ٹیفکیٹ دی علامت چوغہ و خلعت اُنہاں کوں ݙتی مگر ایں تھیا جو شاہ عنایت آپݨے اُستاد کنوں اُنہاں دی باکمال تلوار وی منگ گھدی تے وَل اُستاد وی خوشی خوشی ݙے ݙتی ، وَل اے سوال ضرور پُچھیا

’’فقیر! ایں تحفے کوں کیڑھی قیمت تے ݙسیس‘‘ شاہ سیس نوائی تے آکھیا

’’ایندی قیمت میݙا سِر ہے‘‘تے کہیں کوں کیا خبر ہئی ایں تلوار دی اِتلا وݙی مُل بھرݨاں پوسی ۔ عالم لوکاں دا ہر فقرہ معنی دا سُمن در ہوندے (وضاحت اڳوں تے کریسوں) جیڑھے ویلھے سید عبدالمالک آپݨے شاگرد دے اندر علم دا شوق ݙٹھا تے اُنہاں کوں کجھ ٻئے علم واسطے شاہ جہاں آباد دے اوں ویلھے دے مشہور عالم تے اُستاد شاہ غلام مند کنیں بھیڄ ݙتا ۔ شاہ شہید اُنہاں کنیں ہک سال رہ تے آپݨاں علم کمال تے پُچایا ۔ عالم دا کمال کیا ہوندے ، عاجزی ، ݙکھ درد تے مایوسی دا مطلب ڄاݨݨ غریب تے بے آس لوکیں دے درد کوں سمجھݨ تے اُنہاں دیاں اَکھیں دی بے نُوری تے چہرے دی پلاہٹ دی وجہ ڄاݨݨ اُتھائیں شاہ عنایت فلسفہ تے نظریے دی آپݨی دُنیا بݨائی اُنہاں آپݨا فلسفہ حیات آپݨے اُستاد دے اڳوں رکھیا ، اِتلا نشابر ، واضح تے انقلابی نظریہ ݙیکھ کراہیں اُستاد شاہ غلام منددے ہتھوں شاگرد دا مُرید تھی ڳیا تے شاگرد اُستاد بݨ ڳیا ۔ غلام مند آپݨاں سب کجھ چھوڑ کراہیں آپݨے ایں نینگر مرشد دے نال ٹُر پیا ۔ ہک اینجھا کامریڈ جیڑھا کرامت دی بجائے فلسفے نال متاثر تھی کراہیں شاہ عنایت دی جدوجہد دے سفرتے روانہ تھی پیا۔

شاہ عنایت ، شاہ غلام محمد آپݨے سینکڑاں کامریڈ تے فکری ساتھیں نال ہندوستان دے مختلف علاقیں دا پندھ کریندا سندھ داخل تھیا ۔ شاہ عنایت لڳ بھڳ10،12سال سندھ کنوں ٻاہر ریہا ۔ ایں دوران او بلوچستان وی آیا ہا۔اِتھوں کنوں ولا او افغانستان ، ایران تے عرا ق دا سفر وی کیتا ۔ ظاہر ہے شاہ عنایت جیہاں علم و دانش تے کھوجی دماغ کوں مزدک تے مانی دیاں برابری دیاں تحریکاں کوں وی ضرور متاثر تھیا ہوسی ۔

ہند ، سندھ تے او پہلے اِی ݙیکھ تے پڑھ چُکیا ہا ہِیں پاروں اُنہاں کوں بدھ مت کنوں گھن کراہیں جین فلسفے تے وحدت الوجود تے ایرانی علم دے بارے پوری جانکاری تھئی ۔ ایں واسطے او رابعہ خضداری کنوں لا تے مہناز رند تئیں دی ساریاں بغاوتاں کوں سمجھ چُکیا ہا ۔ اِنہاں سارے عِلماں اُنہاں کوں ہک نویں فلسفے کنوں سونہاں کیتا ۔ مولانا روم دا عشق تاں سبھے مشرقی ، فلسفیں دی ریل گاݙی دا انجݨ بݨیا ریہے ۔

انہاں زمانیں میاں دین محمد کلہوڑا ، سندھ اِچ ہک وݙی طاقت بݨ تے سامݨے آیا او بھکر کنوں لا تے سبی تائیں مُغل گورنریں واسطے ؍کیتے خطرہ بݨیا ریہا۔

جنگیں دے لمبے سلسلے دے بعد میاں دین مند کلہوڑا پکڑیا ڳیا تے 1700ء دے سال ملتان اِچ مُغلیں دے ہتھوں شہید تھیا ۔ اوندا بھرا میاں یار مند علات بھڄ ڳیا تے بلوچیں کنیں پناہ آن گھدُس ۔ ݙو سال بعد جیڑھے ویلھے او سندھ ولیا تاں اورنگزیب دا زوال شروع چکیا ہا ۔ اوں قلات دے بلوچیں تے تالپر بلوچیں دی مدد نال ہمسائے طاقتیں کنوں آپݨے کھسیئے ہوئے علاقے ولا گھدے ، لوݙے وات ؍زوال پذیر عالمگیر شاہی تے تلے میاں یار مند کلہوڑا سندھ تے حکومت کرݨ پئے ڳیا ۔ اوکوں مُغلیں خدا یار خان دا لقب ݙے رکھیا ہا ۔(اے حاکم وی عجیب لوک ہوندن، ہک بھرا کوں قتل تے ݙوجھے کوں تخت تے ٻلہیندن تے خدا یاری دا لقب وی ݙیندن)

ہُݨ میاں یار مند وی ہا تے خدا یار خاں وی ہا ۔ اِتھاں دے ڳالھ کریندے ڄلوں جو سندھ اِچ ایہے کلہوڑے روحانی حاکم وی ہوندن تے پیری مریدی دی وجہ کنوں عزت دی نظر نال ݙٹھے ویندے۔ وَل جیڑھے ویلھے شاہی ملدی ہے ہر پیر فقیر ہک بٹھل ملاں بݨ ویندے ، ایں پاروں ہُݨ مُلاں مفتی کلہوڑیں دے ٻانہہ ٻیلی بݨ ڳئے ۔

ہِیں یار مند کلہوڑا ݙاڑھی تے ہتھ پھیر کراہیں شاہ عنایت نال وعدہ کیتا ہا جو میں ہمیش تہاݙا خیال رکھساں تے ساتھ ݙیساں ۔ اورنگزیب دے زمانے صوبے اِچ وانگ ناں ہوندے ہَن ۔ موجودہ سندھ بلوچستان دے میدانی زرعی علاقے تے پنجاب مالیہ آبیانیہ تے ٹیکس دے معاملے ہوں جیجھیں سمجھے ویندے ہَن ۔ کلہوڑیں دی شاہی دے زمانیں پہلی واری دریاویں کنوں نہراں کڈھ تے رڑھ واہی شروع کیتی ڳئی تے دیہات فیوڈل ازم دی بنیادیں تے ترقی کرݨ پئے ڳئے۔

کلہوڑیں دی حکومت مُغل بادشاہیں کوں مسول ݙیندی ہئی ڄٹ آپݨی فصل وچوں ہک لڳا ٻدھا لگان (فصل دا حصہ) ایں حاکمیں کوں ݙیندا ہا ۔ کم نہ کرݨ آلہ چَھڈی تے شکول باز طبقہ امیریں ، نوابیں ، زمینداریں تے ہیریں دی شکل اِچ موجود ہا۔

اے طبقہ کسانیں دے کھس کھو تے پلدا ہا ، کسان دی ایں فصل وچوں ملاں ، سید ، نمبردار وی آپݨاں حصہ ونڈیندا ہا (باقی کیا بچدا ہوسی) اورنگزیب 1707ء اِچ مر ڳیا ۔ ظاہر ہے ایں ظالم تے جابر دی موت دے بعد شاہی کیتے خانہ جنگی شروع تھی ڳئی ۔ شہزادہ اعظم ، شہزادہ معظم دے خلاف لڑدا ہویا ماریا ڳیا ۔ کم بیشک وی مارا ڳیا وَل شہزادہ معظم چار سال تئیں شاہ عالم اوّل دے ناں نال شاہی کیتی ۔ ایندے مرݨ دے بعد ایندے چار پُتریں (جہاں دار شاہ ، عظیم الشان ، جہان شاہ تے رفیع الشان) تلواریں دے زور تے ہک ٻئے کنوں ݙاڈھا تینوں دی بھڑاند کیتی ۔ ہک ترائے ما ڄائے مار تے بادشاہ بݨݨ دا اعلان کیتا ، اے جہاں دار شاہ ہا ۔ وَت جو ہک سال وی نہ گزریا ہا ۔ عظیم الشان دے پُتر فرخ سیر چاچے دی ڳچی گُھٹ تے شاہی تے وَل ٻیٹھا۔

شاہ عنایت دے سندھ وَل آوݨ تے فرخ سیر بادشاہ 1712-1719ء مُغل شاہی دی ٻݙٖدی ٻیڑی اِچ ٻیٹھا ویلھا پورا پیا کریندا ہا ۔ ہر پاسوں بغاوتاں ہَن ، جنگلاں ہَن ،جنگلی ٹیکس ہَن تے مہنگائی دا زور ہا او اورنگزیب وانگ ظالم بادشاہ ہا ۔

خلق کوں مرواوݨ تے زور لایُس ۔ قتل تے خیر بادشاہیں تے حاکمیں دا ہک وݙا ہتھیار ہوندے ، ایں ظالم انسان نیں امیر الامرا ذوالفقار خان تے رام سبھ چند دیوان دیاں زباناں کپوا ݙتیاں ، آپݨے چھوٹے بھرا ہمایوں بخت دیاں اَکھیں کڈھوا تے ڈھک کھڑایُس ۔ تخت اَندھا جو کر ݙیندے۔ فرخ سیر دی بُری شاہی دا اوں ویلھے دے ہک شاعر جعفر زٹلی ہک شعر اِچ پورا حال چا لکھیئے:اصل شعر:

کنڑک ، موٹھ تے مٹر تے ٹیکس

مچھر مار فرخ سیر نیں لایا

فرخ سیر دے ظالمانہ کرتوتیں کوں ٻہوں گھٹ لوکی ڄاݨدِن وَت اورنگزیب وی ایں پاروں کوئی معمولی قصائی نہ ہا ۔ اے تاں ہر کُئی ڄاݨدے جو اورنگزیب ہک بنیاد پرست انسان ہا ۔ ایں آپݨے بھرانویں دیاں اَکھیں کڈھوائیاں تے جیلیں اِچ بند کر ݙتا ، آپݨی شاہی بچاوݨ آلا اے بندہ شکی مزاج ،ظالم تے بذریہہ ہا ۔ ہِیں تاں آپݨے فلسفی بھرا دارالشکوہ کوں مروایا تے جلاد کو ںآکھیُس دارے دا کپیا ہویا سر میکوں ݙکھائو ، تسلاں کر گھناں جو او ہُݨ میݙے کیتے خطرہ نئیں۔ ایں آپݨی بنیاد پرستی دی وجہ کنوں مُلخ دے نال نال مُلخ دے ادارے وی تباہ کر ݙتے ہَن ۔ خود ساݙی نسل پچھلے چالھی سالیں توں اورنگزیب دی روحانی اولاد ضیاء الحق دی نظریاتی کمینگی بھوڳیندے پیئوں ۔ اورنگزیب دی بربادی (ضیاء دے 11سالیں دی بجائے)25سال درگھی تھی ڳئی ۔ ہیندی جاہلانہ شاہی تے مُلاّں گِیری ݙیکھ کراہیں تاں دارالشکوہ فریاد کیتی:

بہشت آنجا کے مُلاّئے نہ باشد

نر ملاّ بحث و غوغائے نہ باشد

جہاں خالی سود از شور ملا

زفتوا ہاش پروائے نہ باشد

دراں شہرے کہ ملا خانہ دارد

درانجا ہیچ دانائے نہ باشد

بہ بیں اے قادری تو روئے ملا

مرو آنجا کہ شیدائے نا باشد

حوالہ

کتاب: شاہ عنایت شہید، مصنف : ڈاکٹر شاہ محمد مری ، جھوک پرنٹرز ملتان