ہمبرٹو ماتورانا

ہمبرٹو ماتورانا (1928-2021) ، چلی دے فلسفی تے ماہر حیاتیات (بائیولوجسٹ) ہن ، جنہاں کوں خاص طور تے "خود پیداواریت" (autopoiesis) دے نظریے دی وجہ توں ڄاݨیا ویندے ۔ انہاں دا جنم 1928 وچ چلی دے شہر سینٹیاگو وچ تھیا ۔ انہاں دی تعلیم چلی تے امریکہ دی مختلف یونیورسٹیاں وچ تھئی ، جتھوں انہاں حیاتیات تے فلسفے وچ مہارت حاصل کیتی ۔

ماتورانا اپݨے سنگتی فرانسسکو واریلا دے نال مل تے "خود پیداواریت" دا نظریہ پیش کیتا ۔ ایں نظریے دے مطابق ، جاندار او نظام ہوندن جیڑھے اپݨی بݨتر تے تنظیم خود برقرار رکھیندن ۔ او اپݨے آپ کوں اپݨے ماحول نال مسلسل تعامل دے ذریعے پیدا کریندن تے برقرار رکھیندن ۔ ایں نظریے نال حیاتیات تے علمیات (epistemology) دے میدان وچ ہک نویں راہ کھلی ۔

انہاں ݙسایا کہ جانداراں دی زندگی ہک مسلسل خود پیداواری عمل ہے ۔ او اپݨے آپ کوں اپݨے ماحول نال مسلسل تعامل دے ذریعے تبدیل کریندن تے اپݨے آپ کوں برقرار رکھیندن ۔ ایں نظریے نال جانداراں دے بارے وچ ساݙی سمجھ وچ وݙا وادھا تھیا ۔

انہاں "علمیات حیاتیات" (biology of cognition) دے میدان وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں ݙسایا کہ علم ہک جاندار دا اپݨے ماحول نال تعامل دا نتیجہ ہے ۔ علم ہک جاندار دی اپݨی دنیا دی تعمیر ہے ۔ ایں نظریے نال علم دے بارے وچ ساݙی سمجھ وچ وݙا وادھا تھیا ۔

انہاں "محبت دی حیاتیات" (biology of love) دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔ انہاں ݙسایا کہ محبت ہک حیاتیاتی عمل ہے ، جیڑھا جانداراں دے درمیان تعاون تے ہم آہنگی کوں ودھاوݨ وچ مدد کریندے ۔

انہاں چلی دی یونیورسٹی وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں اتھائیں حیاتیات تے فلسفے دی تعلیم ݙتی تے نوجوان سائنسداناں کوں تربیت ݙتی ۔

انہاں خود پیداواریت تے علمیات حیاتیات دے بارے وچ کئی اہم مقالے لکھئے ۔ انہاں دی لکھتاں اڄ وی حیاتیات ، فلسفے ، تے علمیات دے طالب علماں تے محققین واسطے اہم ہن ۔ انہاں دی محنت تے لگن نال حیاتیات تے فلسفے دے مطالعہ وچ وݙا وادھا تھیا ۔

انہاں دی زندگی حیاتیات تے فلسفے دی تحقیق تے مطالعہ وچ گزری ۔ انہاں دی محنت تے لگن نال جانداراں تے علم دے بارے وچ اہم معلومات ملی ۔ ماتورانا 2021 وچ چلی وچ فوت تھئے ۔ انہاں دی وفات دے بعد وی انہاں دا کم حیاتیات تے فلسفے دی دنیا وچ انہاں دی یاد تازہ رکھدا ہے ۔