گیبچ

سہرے کوں سندھی وچ گیبچ آہدن ۔ اے لوک گیت اساݙیاں سانجھیاں خوشیاں دے سبب ہوندن ۔ شادی دی ہک ہک رسم تے سینکڑاں گیت ہر علاقے وچ تلاش کیتے ونڄ سڳدن۔ ڈاکٹر نبی بخش بلوچ سئیں سندھی سہرے کافی تعداد وچ جمع کیتے۔ آپ دی اَٹھ سو صفحات توں زیادہ ضخیم ہک ٻہوں اہم تحقیقاتی کتاب گیبچ دے ناں نال سندھی ادبی بورڈ شائع کیتی ہوئی ہے ۔ انھاں سہریاں وچ ڈھیر سارے سرائیکی مصرعے ملدن۔

سرائیکی زبان وچ لوک گیتاں دیاں انھاں اصناف دے علاوہ کئی چھوٹیاں چھوٹیاں ونکیاں ٻیاں وی ملدین۔ جیویں مُندری ‘ سوٹی وغیرہ ۔ اینویں واراں تے منظوم لوک داستان وی ٻہوں ملدین۔ خالص لوک قصیاں وچ ’’ڈھول بادشاہ ‘‘ تے ’’مول رانو‘‘ دا منظوم قصہ ٻہوں سوادی ہن۔

لوک گیتاں دے ایں جائزہ توں معلوم تھیندے کہ سرائیکی لوک گیت اساݙی لوک رہتل تے وسیبی ورتاویاں نال ݙاڈھا گھاٹا رشتہ رکھدن۔ ایں زبان وچ بے شمار لوک گیت موجود ہن۔ ہِیں کیتے ایں زبان کوں لوک گیتاں دی زبان وی آکھیا ویندے۔ لوک گیتاں تے اَڄاں باقاعدہ طور تے وݙے پیمانے تے کوئی ایجھا نشابر کم نیں تھیا تے نہ اِی ایں سلسلے دیاں بے شمار گھنڈہیں دا نکھیڑا تھے۔ ہِیں کیتے اساݙے دانشوریں کئی جئیں تے آپوں آپݨے فیصلے فرمائین۔ جیویں ظامی بہاول پوری اپݨی کتاب ’’چھرکے‘‘ وچ بگڑو دی تعریف کریندیں ہوئیں آہدن:

’’بگڑو ساݙی زبان دا ٻہوں پُراݨا گیت ہے ۔ اصل وچ بگڑو ‘ گانمݨ تے لولی ‘ کوئی علیحدہ گیت نیں ۔ اے سب ݙوں مصرعیاں والے ݙوہڑے دیاں قسماں ہن۔  جیڑھیاں اَݨ پڑھ عورتاں تے مرداں وچ رچیاں ہویاں ہن۔‘‘(84)

اساکوں ظامی صاحب دی ایں رائے نال اختلاف ہے کیوںجو گانمݨ ‘ بگڑو تے لولی ہیت تے نفسِ مضمون دے لحاظ نال بالکل انج انج اصناف ہن۔ اینویں ظامی سئیں پہاکے تے ٹپے کوں وی ہک مِک کر ݙتے۔ حالانکہ انھاں دا وی آپس وچ کوئی سانگا نیں بݨدا۔ ہِیں طرحاں سئیں جمشید رسولپوری ساوݨ ماکھوں دی صنف کوں ڳاوݨ دے سرنانویں نال اپݨی کتاب وچ شامل کیتے ۔(85)۔ حالانکہ گانمݨ ہک انج صنف ہے تے ݙوجھا سرائیکی زبان وچ ہر ڳاݨے کوں ڳاوݨ آکھیا ویندے۔ لہٰذا ساوݨ ماکھوں تے ڳاوݨ دا میل نی بݨیا۔ اینویں جھمر دے ٻول ہک لوک گیتاں دی صنف دے طور تے نکھیڑویں پیش نیں کیتے ونڄ سڳدے۔ جھمر کھیݙدیں ہوئیں نینگر ہر قسم دے گیت ایں وچ ڳاندن۔

حوالہ

کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان