گنجو لیلا ۔ حیوانی کردار

ایہ ٻالاں دے لوک قصّیاں دا ہک خاص’’ہیرو‘‘ کردار ہے ۔ ’’لیلے‘‘ توں اِی ایندی عمر ڄاپدی ہے ، ایہ ٻکرا یا گھٹا کائنی بھل ٻکرے دا ٻال ہے  ہِیں سانگوں ٻالیں کیتے ہک چھوٹا جیہا تے سوہݨا جیہا ٻکرے دے ٻال۔ ’’لیلے‘‘ کوں ہیرو دے طور تے پیش کیتا ڳیا ہے جیڑھا بھولے بھالے تے معصوم ٻال دا کردار ہے ۔ اپݨے دشمناں کنوں خود بچدے تے اُنہاں کوں اپݨی دانشمندی تے ہوشیاری نال شکست وی ݙیندے ۔ ’’گنجو‘‘ ہووݨ کنوں مراد ہے جو ایندے سِر تے سنگھ کائنی مطلب اے ہک ’’مریلا لیلا‘‘ کائنی بھل ہک پُر امن ، صلح جو ، سیاݨا تے محبت کرݨ آلا کردار ہے تے ایندا ناں سُݨ تے وی اپݨے آپ اوندے کیتے محبت جاڳ پوندی ہے ۔ ایہ ٻال جنگلاں وچ وی ہوندے اَتے وستیاں وچ وی ، لوکیں تے زناوریں نال ٻلیندا اَلیندا ،ڳالھ مہاڑ کریندے اَتے ہِیں ڳالھ نال اِی او معاملہ کشائی کریندے جینویں آہدن نا۔

’’اکھریں لڑن تاں دیوتا ، تے ٹکریں لڑن زناور‘‘۔

گنجو لیلا وی اَکھریں لڑدے ، بھانویں او چالاک تے مکار نانی ٻڈھڑی ہووے جیڑھی سِر تے چڑھے گنجو لیلے کوں کوہ تے کھاوݨ دی کوشش کریندی ہے تے اونکوں چا تے کانبے وچ گھت تے ٹُر پوندی ہے ۔ گنجو لیلا اوندے نال وی نئیں بھڑدا ۔ بھل موقع دی ڳول وچ راہندے ۔ ٻڈھڑی دے پاݨی پیوݨ تے او کانبے وچوں بھڄ ویندے تے کانبے کوں ہلوڑ دے ڈلہاں نال بھر ݙیندے تے اپݨی دانش دا مظاہرہ کریندے ۔ اینویں اِی ٻڈھڑی دی ݙوجھی کوشش تے وی او اوندی ݙوہتری کوں مریندے تے ٻڈھڑی کوں اوندا ݙڈھپ ، ظلم تے دروہ یاد ݙویندا بھڄ ویندے۔

ݙوجھی کہاݨی ’’گنجو لیلا نانی دے گھر ڳیا ‘‘وچ اونکوں خوفناک تے خطرناک جھر جنگل وچوں لنگھݨاں پوندے جتھاں رچھ ، کتے ، ناہر ،اَتے گِدڑ اوندی راہ تے کھڑن تے اونکوں کھاوݨ دا ترلا کریندن تے او معاملہ فہمی نال انہاں کوں آہدے۔

’’میں نانی دے گھر وں پلیا آنواں وَل توں میکوں کھاویں۔‘‘

ویندے ہوئے تاں او ایں طریقے نال جان بچیندے تے ولدڑ او ڈھولکی وچ ٻہہ تے جنگل پار کریندے اَتے اوندی راہ بھلیندے سبھے زناور اں کو ںایہ آکھ تے جان بچویندے جو

’’ڄاݨے گنجو لیلا تے ڄاݨے توں چل میݙی ڈھولکی ڈھمک ڈھوں ۔‘‘(20)

گنجو لیلا ہک متاثر کن کردار ہے ۔ ہر ٻال جیڑھا گنجولیلے دیاں کہاݨیاں سُݨدے او اوکوں اپݨا آئیڈیل بݨا گھندے تے وَل اوندے آلی کار حیاتی ہنڈاوݨ اَتے کامیابیاں حاصل کرݨ دی کوشش کریندے۔

گنجو لیلے دا کردار ٻالیں وچ ہک ٻہوں مقبول کردار ہے ۔ ایہ چھی ست سالیں یا ایندے کنوں چھوٹے ٻالیں دا ہک محبوب تے سنڄاپو کردار ہے ۔ ایہ ٻالیں کوں چھوٹے لا توں اِی متاثر کریندے تے انہاں دا پہلا ہیرو بݨدے ۔ وݙیاں دیاں کہاݨیاں وچ ایہ کرادر کتھائیں نظر نئیں آندا ۔ شانت ، پُر امن اَتے معاملہ فہم گنجو لیلے دیاں ڈھگ ساریاں کہاݨیاں وسیب وچ مشہور ہِن۔

جینویں جو ہک ہا بادشاہ دی کہاݨی ’’آجڑی‘‘ وچ اژدھا دا کردار نظردے جیڑھا کھوہ دے پاݨی تے قبضہ کیتی ٻیٹھے تے کھوہ سُک ڳئے۔

’’دھیہ ماء ٻڈھڑی دی ڳالھ سُݨ تے ٻہہ ڳیا ۔ کھاݨا کھادُس تے وَل ماء دی جھولی وچ سِر رکھ تے سُم پیا ۔ ٻڈھڑی ہک سنہری وال تھرا تے چھک گھدا ۔ دھیہ اُٹھیا ۔ ماء آکھݨ لڳی :

’’پُتر میکوں خواب اَئے جو شہر دا ہک کھوہ سُک ڳئے۔‘‘

’’اماں اوں کھوہ تلے ہک اژدھا رہندے ۔ اوکوں مارݨ نال پاݨی وَل آ ویسی۔‘‘(21)

اژدھا ہک ساہ پیوݨی بَلا دے طور تے وی کہاݨیاں وچ نشابر تھیندے ۔ طاہر غنی دی کہاݨی ’’بھلو بھلی دا اَنت نیں‘‘ دا ایہ سین ݙیکھو:

’’کاریگر شیشے وچ ݙہدے تاں کیا ݙہدے جو سوار ہک ٹاہلی دی چھاں تلے سُتا پئے ہے ۔ پیپا پاݨی دا نال پیا ہِس ۔ وَل ݙہدے جو ٹاہلی توں ہک اژدھا تلے پیا لہندے ‘ اژدھا ݙیکھ تے کاریگر کنبھ ڳیا ۔ شکاری کوں آکھݨ لڳا

’’ہُݨ خبر نیں ۔ سوار سُتا پئے ۔ اژدھا ٹاہلی توں لہندا پئے او سوار دا ساہ پی ویسی تے اُتھاں بادشاہ ساݙا سِر لہا ݙیسی چنگا بھلو بھلی دا اَنت ݙٹھوسے۔‘‘(22)

کݙاہیں کݙاہیں اُٹھ وی پہاڑ تلے آ ویندے تے شیر وی چوہے دا متھاج تھی ویندے۔ اینویں وݙیرے ، جاگیردار ، سرمایہ دار ،بادشاہ تے ظالم حکمران وی کݙاہیں ہیݨے تے کمزور لوکیں دے متھاج تھی ویندن۔جینویں کݙاہیں صدر فاروق لغاری اپݨے عہدِہ صدارت وچ چوٹی زیریں دی زمین تے غیر قانونی قبضہ دے کیس کوںبچاوݨ کیتے علاقے دے پٹواری دا متھاج تھی ڳیا ہا ۔ بالکل اینویں ڳالھ ہے جینویں شیر ڄال وچوں نکلݨ کیتے چوہے دا متھاج تھی ڳیا ا ۔ اینویں اِی طاہر غنی دی ہک کہاݨی ’’تقدیر‘‘ وچ اژدھا وی ہک عام بندے چن شاہ دا متھاج تھی کھڑدے ۔ اژدھا دا سائز وی ݙیکھو تے مجبوری وی۔

’’چن ݙہدے جو درے دے منہ تے ہک اژدھا وات پٹی ٻیٹھے ۔ ایݙا وات جو اُٹھ گھوڑے نڳل ونڄے ۔ چن شاہ ہمت کیتی ، علی علی کریندا اژدھا دے منہ وچ دُھرک مار تے وڑ ڳیا ۔ اژدھا ݙر ڳیا تے آکھݨ لڳا۔

’’عجب شکار اے ، دنیا میݙے خوف توں بھڄدی اے تے ایہ اُلٹا دُھرک مار تے منہ وچ وڑ یا اَئے۔‘‘

حال چال چاتُس تے پُچھیُس ۔ چن الف توں لئے تے ی تئیں کہاݨی کر سُݨائی ۔ اژدھا آکھݨ لڳا

یار تینوں درہ پار کروینداں پر ہک شرط تے جو میݙی بیماری دی دوا وی گھدی آنویں ۔ بیماری ایہ ہے جو غار دے ٻاہر سِر کڈھاں تاں سِر کوں اَگ لڳ ویندی ہے۔

حوالہ

سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ملتان