گامݨ سچار، لوک قصیاں دا کردار

’’گامݨ سچار‘‘

سرائیکی زبان دے وچ قصے دا منڈھ کݙاں ٻدھیجا شاید اساں ایندے بارے ڳالھ ناں کر سڳوں ۔ لیکن قصہ گامݨ سچار دی شکل وچ ساݙے کول ایہو جیہاں کہاݨیاں موجود ہِن جہڑیاں ساکوںکئی صدیاں پچھاں سرائیکی وچ قصے دے آغاز دا پتہ ݙیندن۔

گامݨ سچار نواب غازی خان دا وزیر ہئی تے نواب غازی خان تک دیرہ غازی خان دے حاکم ریہے ۔ آکھیا ویندئے جو گامݨ سچار غازی خان چہارم مغل بادشاہ جہانگیر دے زمانے (1627ء تا 1605ء) یا غازی خان پنجم مغل بادشاہ شاہ جہاں دے زمانے (1658ء۔1628ء)دا وزیر ہا ۔

جیویں جو شوکت مغل لکھدن:

’’گامݨ ؔسچار یا تاں غازی خان چہارم یا پنجم دا وزیر ہا ۔‘‘(40)

ایں لحاظ نال گامݨ سچار دا قصہ تقریباً 17ویں صدی دے شروع دا لکھیا نظر آندئے ۔ سرائیکی وچ ایہ قصہ ’’گامݨ سچار‘‘ شوکت مغل اپݨی کتاب ’’الف بے ٻٹوا‘‘ وچ ص 106 تے ݙتے ۔

’’گامݨ سچار ‘ نواب غازی خان دا وزیر ہا ‘ جیہڑا حق سچ آکھݨ اِچ سرائیکی تے سندھی وسیب اِچ ٻہوں مشہور ہے ۔ تئیںکہ گامݨ سچار ہک علامتی کردار بݨ ڳئے ۔ نواب غازی خان دے کئی امیر ‘ وزیر گامݨ سچار دی حق گوئی کنوں ݙاڈھے اوکھے تھیندے تے یڑ ویلیاں وٹیندے ہَن ۔ انہاں دی کوشت ہوندی ہئی کہ گامݨ سچار کوں نواب دی کچاہری وچوں کڈھ ݙیون کیوں جو ایندے ہوندے اُنہاں دی دال نہ ڳلدی ہئی۔‘‘

ہک واری بدنیت امیراں تے مشیراں غازی خان کوں آکھیا کہ ایندا امتحان گھنو تے اینکوں آکھو کہ کئی سچا قصہ سُݨاوے‘ اُنہاں دا مطبل اے ہا کہ ایہہ غلطی کریسی تے اساں اینکوں گندا کریسوں ‘ نواب نے گانموں کو آکھیا کہ کئی سچا قصہ سُݨاویں ہا ‘ گانموں کچاہری دیاں ساریاں رمزاں ڄاݨدا ہئی تے وَل او نیں نواب کو ںاے سُݨایا۔(41)

ایہ ہک علامتی قصہ ہے ۔ جینکوں تاریخ دیرہ غازی خان دے لکھاری عبدالقادر لغاری تاریخ دیرہ غازی خان جلد اول دے صفحہ 185اُتے اُردو زبان وچ درج کیتے پر احسان خان چنگواݨی تاریخ دیرہ غازی خان حصہ اول دے صفحہ 68اُتے سرائیکی زبان وچ درج کیتے ۔ ایں قصے دے ݙو پُکھ ہِن ۔ شوکت مغل نے الف بے ٻٹوا 1996ء وچ اینکوں ص 106اُتے درج کیتے جݙاں جو ݙوجھا پُکھ اپݨی کتاب ’’آٹی ماٹی‘‘ 1998ء اِچ  ص92اُتے درج کیتے ۔ ایں قصے نال سرائیکی دے تحریری قصے دی روایت چار سو سال کنوں شروع تھیندی اے ۔ جیندا مطلب ایہ ہے جو سرائیکی دی تحریری شکل ساکوں ہِیں دور توں نظردی ہے ۔ ایہ قصہ اَحٖ تحریری شکل وچ نئیں مِلدا ۔ پر عوام دی زبان تے صدیاں کنوں چلدا آندے ۔ پر میݙے خیال دے مطابق قصہ گانمݨ سچار کولوں صدیاں پہلے ساکوں مئی ٻڈھڑی دا قصہ نظر آندے ۔ جہڑا اَحٖ وی عوام دی زبان اُتے موجود ہے ۔

سرائیکی قصے دی روایت کوں اڳوں ٹُریندیں ہوئیں ایہ ڳالھ واضح ہے جو سرائیکی قصہ جہڑا اُردو اِچ موجود ہے ۔ اوہ ساݙی روایت کوں اڳوں تے ٹُریندے۔ساݙا اصل موضوع سرائیکی وچ تحریری قصے دی روایت ہے۔

حوالہ

سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان