کیر تھرائی گبول

مندو تے مادان، جیہڑے سوتر ہن تے گبول قبیلے نال تعلق رکھدے ہن، ٹکر پہاڑ وچ آباد ہن۔ انہیں دے وچالے ہک رشتے تے تنازعہ کھڑا تھی ڳیا۔ چھوہیر آلیاں دا جھکاؤ مندو دی طرف ہئی۔ مندو طاقت وچ مادان توں کمزور ہئی، ایں واسطے او جوکھیاں دے کول ڳیا تے مدد دی درخواست کیتی۔ جݙݨ مادان کوں ایں ڳالھ دا پتہ لڳیا، او وی جوکھیاں دے ڄام دے کول پہنچ ڳیا تے آکھیا کہ ایہ ساݙا آپس دا معاملہ ہے، تساں لوک وچ نہ آؤ، ورنہ میں تساں تے وی حملہ کر ݙیساں۔ جوکھیاں نے آکھیا کہ اساں تہاݙی حدود وچ آ کے مندو دی مدد نہ کریسوں۔ بہتر ہے، تساں اونکوں تہاݙے علاقے وچوں نکلݨ نہ ݙیوو۔ اگر او ساݙی حدود وچ داخل تھی ڳیا، تاں اساں اونکوں پناہ ݙیسوں۔ ݙوہیں نے ایہ شرطاں منظور کر ڳھدیاں۔ رات دے وقت مندو اپݨے خاندان دے نال جوکھیاں دی حدود وچ پہنچ ڳیا۔ جݙݨ مادان کوں ایندا پتہ لڳا، تاں او مندو دے پچھوں ڳیا، پر اوںکوں اپݨی حدود وچ نہ لبھیا تے واپس ول ڳیا۔ مادان دی اولاد وچوں سب بلوچ تے کیر تھرائی گبول مشہور تھئے۔ جغرافیائی لحاظ نال کیر تھر جبل تے بدو جبل دے ݙوہیں پاسے گبول قبیلے دی آبادی ہے۔ ایں علاقے دے گبول ٻہوں سادہ تے مہمان نواز ہن۔ انہاں دے رسم و رواج اڄ وی قدیم بلوچی دور وانگوں ہن۔ انہاں دا گزر بسر گلہ داری تے رڑھ واہی تے ہے۔ زمانے دے ایں قدر بدلݨ دے باوجود، انہاں نے روایتی بلوچی لباس، رسم و رواج تے بلوچی تے سندھی زبان کوں برقرار رکھا ہویا ہے۔ مرد سر تے پڳ یا ٹوپی پیندن، جبکہ باقی لباس شلوار قمیض ہوندے۔ مرد ڳاٹھی ݙاڑھی رکھدن۔ کیر تھر دے گبولاں وچ تعلیم دا فقدان ہے۔ ایں علاقے دے گبول پاڑیاں وچ بہت اتفاق ہے۔ قبیلے دے سردار کوں پیو دے برابر عزت حاصل ہے تے اوںدا ہر حکم تسلیم کیتا ویندے۔ پہلے تاں مسئلہ اپݨے علاقے وچ حل کرݨ دی کوشش کیتی ویندی ہے۔ اگر حل نہ تھیوے، تاں قبیلے دے سردار دے کول مسئلہ پیش کیتا ویندے۔ سردار جو فیصلہ کر ݙیوے، اوں تے عمل درآمد ضروری ہوندے۔ اپݨا مسئلہ سرکار دی طرف گھن ونڄݨ کوں معیوب سمجھا ویندے۔

کیر تھرائی گبولاں دے پاڑے/شاخاں:

کیر تھرائی گبولاں وچ مندرجہ ذیل پاڑے مشہور ہن:

شاہو

شنبھے

بہثی

1. شاہو توں شاہوانی پاڑہ:

شاہوانی پاڑے وچ مندرجہ ذیل پاڑے شامل ہن:

حمزانی (پگ دار)

حاجوانی

مالوانی

گنہورانی

حسوعانی

بجارانی

نورنگانی

چھالاکانی

مندھرا (سراجانی)

کرارانی

آکھوانی

جونگلانی

جنگوانی

ھیزوانی

گوریزغ (گوریزی)

2. شنبھے توں شنبھانی پاڑہ:

شنبھانی پاڑے وچ مندرجہ ذیل پاڑے شامل ہن:

ولیانی

جلالانی

حسنانی

بلندانی

سہتانی

3. بہثی توں بہثیانی پاڑہ:

بہثیانی پاڑے وچ مندرجہ ذیل پاڑے شامل ہن:

دیرکھانی (پگ دار)

لالہانی

جنگوانی

چھلگری

احمدانی

بابلانی

قیصرانی

بنگلانی

جاڑوآنی

باغلانی

آلوانی

دلانی

آزادانی

گڈاپ تے کوہستان آلے پاڑے دراصل کیر تھرائی گبول ہن، جیہڑھے بلوچی ٻولی ٻولیندے ہن ۔ کلمتی گبولاں دا لباس تے رسم و رواج بلوچی ہے، جبکہ انہاں دی ٻولی سندھی ہے۔