کھیݙاں دے ٻول

سرائیکی علاقے وچ ٻہوں ساریاں مقامی کھیݙاں مقبول ہن۔ انھاں خالص مقامی کھیݙاں وچوں

’’ٻکروالیں دی کھیݙ ۔‘ پُھتکیاں ‘ دھی دھی ‘ بیلو بیلو‘ ہڈی پور‘ مانڑ کی چاوݨ‘ دورا ملہݨ‘ بانگی لاٹوں‘ پیر گھساواں‘ ٹوبا ٹوبا ‘ بنبڑیں جھلاریں‘ نلی پکڑݨ‘ لال بنوالیاں‘ چیکل ‘ ہیبو ‘ کانکے ماری ‘ اکی پوری‘ دھال دھکڑ‘ ماما جمال خان ‘ وریو‘ گیڑیاں‘ گُھرے آلی ‘ ہاٹھ (نیزہ بازی)‘ باندر کلا ‘ گنجی کبوتری تے ورھی اَڄ وی دیہاتی علاقیاں وچ ٻال اتے نینگر رل تے کھیݙدن ۔ سرائیکی زبان وچ انھاں کھیݙاں واسطے وݙے دلچسپ ٻول ہن جیڑھے ٹیم دی ونڈ تے کھیݙ دے دوران آکھیے ویندن۔ کھیݙ کیتے ݙوں ٹولیاں بݨاوݨیاں ہوون تاں ݙوں ہانیں بھجسن‘ آسن تاں اکھسن ‘ بھک تے ٻیٹھا کاں کہیں دے زپ تے کہیں دے ناں زاں‘‘ ۔ کوئی زپ چندے کوئی زاں ۔ ہیں طرح بھڄن دے ٻہوں سارے منظوم ٻول سرائیکی زبان وچ پاتے ویندن۔ کجھ ٻول ایجھے وی ہن جتھاں کے گول دائرے دے اندر کھڑ تے آکھیا ویندے جیں کھݙاری دے اڳوں ٻول مک ونڄن او واری ݙیندے۔ ایجھی ہک نظم دے ٻول:

اِٹکݨ مِٹکݨ ۔ لال سٹیکݨ ۔ لوہا لاٹوں ۔ چنݨ گھاٹوں

چنݨ دی مٹی اولوں گھولوں ۔ کئی اے پھدی کئی اے چور

چوریں رادھا میتھرا ۔ جم پئی جوار ۔ چل ٻٹُی کنوار    (29)

لال بھنوالی کیتے نینگریں چنبے اِچ چنبا پا تے اے ٻول دھریندن: اَندی آں میں ویندی آں۔ دڳ تے لسوڑا‘ لسوڑے کوں میں چھمک ماری ‘ چھنکے میݙا چوڑا ‘ چوڑا بھابھئی دا ‘ چوڑا لال بھجائی دا۔‘‘   (30)

ہک ٻئی کھیݙ دے ٻول ہن ’’اڑنگ بڑنگ ستارے تنگ ۔ نموزی طوطا بُھر بھر بھانڈا۔ شکر شونڈی جو مجو نکلن پورے سو ‘‘۔ انھاں کھیݙاں دے ٻولاں وچ ڈھیر سارے لفظ بے معنی ہن۔ کئی کھیݙاں وچ دعا ۔ سک ‘ محبت تے نفرت دے اظہار والے ٻول وی ملدن ‘ سرائیکی علاقے دی تجارت زیادہ تر ہندو بنیا دے ہتھ ہئی ۔ مسلماناں کوں ہر چیز انھاں توں وہاج تے خرید کرݨی پوندی ہئی ۔ نینگریں دی ہک کھیݙ دے ٻول ملاحظہ کرو۔ پہلے حصے وچ والدین کیتے خوشیاں دی خواہش تے ݙوجھے حصے وچ کراڑ نال نفرت دا اظہار ہے۔

چھنگوں دا کچاوا ۔ اُتوں رام جھلی اے ۔ تلوں رام جھلی اے۔ بھیڑیں والے باغ دا ۔ بھیڑیں گھتی دھماں آں۔ سنبھال بی بی اماں

ابا وسے پتریںنال ۔ اماں وسے نوہریں نال ۔ میݙی بوݙی دا چھنکاڑ ۔ بوݙی ونڄ پئی اے بازار ۔ اڳوں چا گھدی کراڑ۔ کراڑ کوں ݙیو کھلیں دی مار

حوالہ

کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان