کاک کندھی دا شاعر…… عاشق بزدار

لکھت: اشو لال

                        تریجھی دنیا اِچ قوم پرست تحریکاں دے حوالے نال جیڑھا ادب تخلیق تھیندا پئے اُوندی اہمیت سامراج دے ایں خوف توں واضح ہے جو

’’محمود درویس… یا سر عرفات توں زیادہ خطر ناک ہے۔‘‘

                       سرائیکی وسیب دے مظلوم توں گھن تے دنیا دے ہر مظلوم دے حق اِچ تے امریکی بندوق کوں ہار پواوݨ آلی خاکی وردی دے خلاف شاعری دی جنگ اِچ ایہ خیال حقیقت وی اے… کیوں جو زور وَر شاعری

                       ’’سپارٹکس‘‘ آپ ڳول گھندی اے تے ایہو شاعر تے شاعری دا فریضہ ہے شاعری کوئی الہام نئیں ہوندی بلکہ سماجی تروڑ پھوڑ تے اوندے اندر آوݨ آلے ݙینہاں دے سارے سانگے نویں پُکار اُسار دا شعوری اظہار اے۔

                       جتھوں تئیں عاشق بزدار سئیں دی شاعری دا تعلق ہے او لوکاں تے اُنہاں دے وسیب نال شعوری جُڑت Commitmentدا پورہیا ہے تے ایہ رَت رنگا پورہیا ساول پاݨی تے ٻیٹ دے لینڈ سکیپ اِچ آکھیاں ہوئیاں نظماں اندر ساکوں ساݙی سونہہ سنڄاݨ نال ای جڑیندے جو:

’’میں کون ہاں… کتھاں ہاں‘ کتھوں آیاں تے کتھاں ویساں‘ کیڑھے ارتھ سانگے ایں سنسار وچ آیاں‘ کیوں ݙکھ بھڳینداں… ایں کیتے ہر گیانی کوں سوچ وچار کرݨا چاہیدے۔‘‘ (مہا بھارت)

                       ’’کاک کندھی‘‘، ’’وسیب‘‘، ’’مِراسݨ‘‘ تے ’’شجرے‘‘ جیہاں نظماں پڑھ تے لوک پر لوک دا ہووݨ مٹی مشک دا جوڳ سنڄوک لڳدے مثال دے طور تے

                       وستیاں‘ جھوکاں

                       مومل ماڑیاں

                       ٹوبھے تاݙے

                       واہ وہیرے

                       رَستے چارے

                       ٻاہرو آوݨ والے وحشیں دے پیریں وچ

                       تے!

                       ساݙیاں

                       رُلدیاں

                       رُوحاں

                       روندین

                       کاک کندھی تے

                                               (کاک کندھی)

                       بے شک ایہ روحاں جتھاں رو سڳدین او ’’کاک کندھی‘‘ اے ’’راوی پُل نئیں‘‘

                       میݙی رڳ رڳ دے وچ وہندن

                       گھارا

                       سنگھڑ‘ سندھ تے چھاچھڑ

                       اکھیوں لُڑھدی کاک

                       میݙا پنڄ دریاواں نال ہے کیویں رشتہ

                       سمجھ نئیں آندا‘‘

                       نظم ’’وسیب‘‘ دا ایہ ٹکڑا پڑھ تے ساکوں ساݙے تہذیبی تے ثقافتی رشتے دی جُڑت دے نال نال آپݨے اَنڄ ہووݨ دا احساس تھیندے تے ’’اساں قیدی‘‘ جہیں نظم اِچ ایہو احساس زنجیراں دی جھنکار بݨ ویندے۔ ایہ تاں ہے شاعری اِچ موضوع تے اُوندے اَرتھ دا سوال ریہا ’’ہئیت تے زبان‘‘ دا مسئلہ تاں سئیں عاشق بزدار دیاں نظماں میݙی نظر اِچ سرائیکی زبان دی ’’لغت‘‘ ترتیب ݙیندیاں پئین تے ایہ ’’لغت‘‘ آوݨ آلے ݙینہاں دی سرائیکی شاعری دا راج رواج بݨسی۔ بالکل اینویں

جیویں ڄل پی ٻک ہرݨ دا

تھل چترانگ دے سینے صحن

                       تے

خوش تھی پَوں پَوں ݙیندے

                       اے لائناں شاعرانہ سہݨپ دی ہک مثال ہن تے ایں سہݨپ دی ٻئی شکل ایہ وی ہے۔

وَدے رُلدوں جھر بَر جنگلیں

اَساں ماریئے مال دی کار

ساݙی ݙاڈھیں دے ہتھ واڳ

جنہاں کھوہ کھوہ ساکوں جو پڑاں

اَساں کُسڑاں اَنت بازار

                                                                                                                                               (عاشق بزدار)

                       یا وَل

بھل اَڄ ایہ دھرتی دھرم دی

ہے روندی نِیر ہزار

ایندے منہ تے پیر پنجاب دے

ایندی کنڈ تے چابُک چاہکدے

ایندی رَڳ رَڳ وچ سوچیر

………

ساݙے چھلڑے کنٹھے بندڑے

ساݙیاں مُرکھیاں پَٹڑیاں ڈھولݨے

ڳئے پیروں لہہ اَݨ وَٹ

ساݙیاں اَکھیں رَت مینہ ترمدیاں

ساݙے من ماندے ݙینہہ رات

ساݙے منہ تے جندرے جبر دے

ساݙے ہتھ کڑیاں وچ بند

اساں قیدی تخت لہور دے

اساں قیدی تخت لہور دے

                                                                                                                                               (اساں قیدی)

                       ایندے نال نال

نہ جے کر جاڳیوں وقت تے تاں چہکاں چَرسِن چور

تیݙیاں مومل سومل سسیاں

ونڄ وِکسن شہر لہور

                                                                                                                                               (لیلݨ ڳبھرو)

                       ایہ سب کجھ صرف اوہو آکھ سڳدے جیڑھا آپݨی مٹی تے اوندی چنتا‘ آپݨے ٻیٹ پیرائیاں‘ جھوک وساخاں تے انہاں دی ’’جڳ بد نام‘‘ غربت نال ماس تے چم آلی کار جُڑیا ہووے ایندے وچ کوئی شک نہیں جو عاشق بزدار آپݨیاں سنگتاں تے دشمنیاں کوں ݙاڈھا ڄاݨدے تے سرائیکی زبان دا او ’’سُڄاک‘‘ شاعر اے جیکوں پڑھ تے ایہ یاد آندے جو:

’’تاریخ اچ ہمیش توں شاعر دا ہکو منصب رہیا اے… ہمیش توں شاعری دا فخر اے جو او ڳلی اِچ ونڄے تے کہیں نال کہیں جنگ اِچ حصہ گھنے۔‘‘

                                                                                                                                               (پابلو نیرو دا)

                       سئیں عاشق بزدار آپݨے ’’منصب‘‘ تے شاعری دے ایں افتخار اچ سرائیکی وسیب اوندی تہذیب زبان تے سنڄاݨ دی جنگ اِچ حصہ گھندا پئے عیسیٰ دی ایں اَکھاݨ وانگوں:

’’جیڑھا آپݨی صلیب آپ نہ چاوے تاں او میݙے پچھوں نہ ٹُرے او میݙے لائق نئیں۔‘‘

                                                                                                                                               (انجیل مقدس)

٭٭٭

حوالہ

(کتاب : جدید سرائیکی شاعری ، مرتب : ڈاکٹر خالد اقبال، عبدالباسط بھٹی) (ناشر: جھوک پبلشرز ملتان)