کافی کیا ہے ؟

کافی کیا ہے ؟ ایں بارے ماہر فریدیات تے مہاندرے لکھاری سئیں محمد سعید احمد شیخ دا ہک مضمون روزنامہ خبریں ملتان دے وسیب سنگ مورخہ 4 اگست 2006ء دی اشاعت وچ آئے۔ میں ٻہوں کم پڑھ تے ادبی حوالے نال ٻہوں بے ذوق آدمی آں۔ تُساں یقین کرو اے مضمون پڑھ تے میکوں بھنوالی آ ڳئی اے ۔ میکوں ایویں لڳے جو ’’ بھوندیں بھوئیں تے ‘‘ میݙے پیر کینھی۔ کافی بارے اتنی عالمانہ بحث اتنی سوہݨی ڳالھ ؟ سچ پُچھو میں اڄ تئیں نی پڑھی ۔ شیخ سعید احمد ہک مختصر مضمون ءِ چ دریا کوں استادے ءِ چ بند کرݨ آلا معاملہ کیتے۔ جیکر اساں سارے کافی دے ایں مضمون کوں دل دی اکھ یا دل نال پڑھ گھنوں تاں اساکوں کافی بارے کہیں طرح دیاں بحثاں کرݨ یا کانفرنساں کراوݨ دی لوڑھ پیش نہ آوے ۔

خواجہ فرید دے 272 کافیاں دے دیوان وچوں کجھ کافیاں ایجھیاں ہن جیرھیاں شکل ( ہیئت ) دے اعتبار نال کافیاں کائنی۔ ول کیا وجہ ہے جو انہاندے سارے کلام کوں کافی آکھیا ویندے ۔ حالانکہ دیوان فرید وچ حمد، مولود ، نظم تے غزل وغیرہ سبھ کجھ ہے۔ اے ڳالھ تحقیق طلب ہے جو کافی دے علاوہ ݙوجھے اصناف سخن دا نکھیڑا کیوں نہ کیتا ڳیا اتے ہر شئے کوں کافی کیوں آکھ ݙتا ڳیا پر ہک ڳالھ طے ہے جو خواجہ فرید سئیں دا اعتبار اتنا ہا جو انہاں مولود کوں وی کافی آکھ ݙتے تاں او کافی بݨیا ڳے۔

کیا کافی ، حمد، نعت، مرثیہ تے قصیدہ وانگوں مخصوص صنف اے ؟ کیا ایندے وچ صرف تصوف دے موضوعات آ سڳدن۔ ادب دے ڈھیر سارے استادیں ایویں لکھئے پر ڳالھ ایویں نی ۔ شیخ سعید صاحب کافی بارے نہ صرف ایں ڳالھ کوں رد کیتے بلکہ انہاں آکھئے موضوع یعنی تصوف یا غنائی اظہار یعنی سماعت دے بعد وجدانی کیفیت دا ناں وی کافی کینھی۔ لہٰذا بالواسطہ طور تے اے ڳالھ ثابت تھئی جو کافی ، حمد، نعت تے مرثیئے وانگوں پابند صنف دا ناں کینھی بلکہ کافی وچ دھرتی دی محبت توں گھن تے دھرتی دشمنیں دا پیٹ چاک کرݨ دی ڳالھ کیتی ونڄ سڳدی اے۔ خود خواجہ فرید سئیں ’’پٹ انگریزی تھاݨے ‘‘ آکھݨ دے نال روہی دے ٹٻیں کوں کوہ طوربݨا چھوڑیے۔

سرائیکی دے انقلابی شاعر خورشید بخاری میݙے نال کافی دے موضوع تے ڳالھ مہاڑ کریندے ہوئے آکھئے جو اساݙے بزرگ کافیاں لکھدے آئن۔ میں خود کافیاں لکھین پر اڄ کافی دا وقت کینھی کیوں جو کافی نشہ اے، افیون تے بھنگ اے ۔ کافی دا مطلب تصوف تے تصوف دا مطلب ’’ بݨ کھلیں دا کھوڑ تاں توں ہک تھیسیں‘‘ اتے ٻیا مطلب اے ہے جو شیطان وچ آپ تے آپ وچ وی آپ اے ۔ لہٰذا اڄ قوم کوں چنڳے برے دی پچھاݨ کراوݨ، شیطان تے رحمان دا فرق ݙساوݨ دے نال نال قوم کوں بھنگ پلا تے سمجھاوݨ دی بلکہ دھندولے ݙے تے جڳاوݨ دی ضرورت اے۔ ایں مقصد سانگے کافیاں نی بلکہ انقلاب ، انقلاب تے انقلاب لکھݨ دی ضرورت اے۔ میں خورشید بخاری دی ڳالھ دی تائید نی کریندا جو جڳاوݨ یا سمجھاوݨ سانگے شاعری دی صنف دا نی بلکہ لکھݨ آلے دا اپݨا کم اے۔ کافی وچ وی ایویں انقلاب لکھیا ونڄ سڳدے جیویں اڄ ݙوہڑے ءِ چ لکھیا ویندا پے۔

بادشاہ دا پُتر جتنا شہزادہ ہووے ، مٹھا تے پیارا اپݨا پُتر لڳدے۔ ݙوہڑہ ، کافی ،ڳاوݨ ،  اے ساریاں اساݙیاں اپݨیاں صنفاں ہن ۔ اساݙا خیال عرش معلیٰ تے ہووے پر پیر دھرتی تے ہوون۔ بلا شک اساں شاعری وچ لکھ ترقیاں پاوؤں پر ایہو سارو کجھ ہووے اپݨی زبان تے بیان وچ ۔ کافی ہووے تے بھانویں ݙوہڑہ اے ساݙیاں صنفاں ہن ۔ ایندے وچ نہ صرف انقلاب لکھیا ونڄ سڳدے بلکہ انہاں اصناف سخن وچ سائنسی انقلاب گھن آندا ونڄ سڳدے۔ پر ضروری ڳالھ اے ہے جو انقلاب دے ناں تے انہاں اصناف سخن دی شکل نہ وڳاڑی ونڄے ۔ کافی دی ہیئت برقرار راہݨی چہیدی اے۔ البتہ نویں فنی تے فکری تجربے کافی دی شان ءِ چ ودھارے دا باعث بݨ سڳدن ۔ جیرھے لوک کافی دی شکل وڳاڑ تے اینکوں جدید کافی دا ناں ݙیندن اے درست کینھی ۔ کافی کوں نواں ویس پواؤ پر ایندا بت ٹوٹے ٹوٹے نہ کرو تے نہ ای کافی دا سر کپ تے اینکوں نویں پڳ ٻدھاؤ۔

شاعری دے وچ نویں تجربے ضرور ہووݨے چہیدن ، ایں طرف توجہ ݙیوݨ دی ضرورت اے ۔ نظم کوں کافی یا غزل کوں ویݨ بݨاوݨ دی بجائے ضرورت ایں ڳالھ دی ہے جو سرائیکی وچ نویاں اصناف سخن ایجاد کیتیاں ونڄن۔ انہاں اصناف سخن دا پیٹرن بݨایا ونڄے تے انہاں اصناف سخن کوں وسیبی ناں تے نہ صرف وسیب بلکہ سارے جڳ جہان ءِ چ متعارف کرایا ونڄے۔ اے کم اوکھا کائنی صرف توجہ دی ضرورت اے ۔ جیکر اساݙے دشمنیں کروز میزائل بݨا گھدن تاں اساݙے کیتے شاعری دی صنف بݨاوݨ مشکل نی ہووݨا چہیدا ، بجائے ایندے جو اساں ادب دے میدان ءِ چ کاغذی گھوڑے بھڄاؤں، اساں اپݨے گھوڑے پیدا کروں ۔ اساݙے وسیب وچ اپݨے اپݨے گروپ بݨاوݨ سانگے ہک ٻیا گندا کم تھیندا پے۔ کجھ سینئر شاعر اپݨے جونیئر کوں کلام لکھ ݙیندن ، او چھپ ویندے ، وقتی طور تے نکا شاعر پھوکڑیں آلی کار پھوکیج ویندے ، اڳوں او خود پہلے والی کار لکھ نی سڳدا۔ او ویچارا ڳیڑ وات آ ویندے ۔ ایجھا کم وی نی ہووݨا چہیدا۔ میݙا عرض کرݨ دا مطلب اے ہے جو اساں سرائیکی کافی کوں تکڑا کروں ، کافی ہک راگ تے ہک ٹھاٹھ دا ناں وی ہے، تھی سڳدے کافی دا لفظ اُتھاؤں نِکتا ، ہک مشہور کتاب دا ناں کفایہ وی ہے۔ اے وی تھی سڳدے جو اے لوظ اُتھاؤں ہووے۔ تحقیقاں تھیون پر کافی کوں ختم نی تھیوݨا چہیدا۔

حوالہ

معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی اجرک) وچوں چوݨ