کارل بوش

کارل بوش

کارل بوش (27 اگست 1874 – 26 اپریل 1940) ہک جرمن کیمیا دان تے انجینئر ہا تے کیمسٹری وچ نوبل انعام یافتہ ہا ۔ او ہائی پریشر انڈسٹریل کیمسٹری دے شعبے وچ ہک علمبردار ہا تے آئی جی فاربن دا بانی ہا ، جیڑھی ہک وقت وچ دنیا دی سب توں وݙی کیمیائی کمپنی ہئی ۔

انہاں ہابر-بوش عمل وی تیار کیتا ، جیڑھا جو کھاد تے دھماکہ خیز مواد دی وݙے پیمانے تے تیاری واسطے اہم ہے ۔ ایہ اندازہ لایا ڳیا اے جو سالانہ عالمی خوراک دی پیداوار دا ہک تریہائی حصہ ہابر-بوش عمل توں امونیا استعمال کریندے ، تے ایہ دنیا دی تقریبا ادھی آبادی کوں سپورٹ کریندے ۔ ایندے علاوہ ، انہاں یوریا دی صنعتی پیداوار واسطے نام نہاد بوش-مائزر عمل کوں وی مشترکہ طور تے تیار کیتا ۔

جیوݨ جوڳ

کارل بوش کولون وچ ہک کامیاب گیس تے پلمبنگ سپلائر دے گھر پیدا تھیا ہا ۔ ایندا پیو کارل فریڈرک الیگزینڈر بوش (1843–1904) ہا تے ایندا چاچا رابرٹ بوش ہا ، جئیں سپارک پلگ دی تیاری وچ سبقت حاصل کیتی تے ملٹی نیشنل کمپنی بوش دی بنیاد رکھی ۔ کارل ، دھات کاری یا کیمسٹری وچ گزر گزران دا فیصلہ کرݨ دی کوشش کریندے ہوئے ، 1892 توں 1898 تئیں شارلٹنبرگ دی کونیگلچ تکنیکی ہوچشول (ہݨ تکنیشے یونیورسٹیٹ برلن) تے لیپزگ یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کیتی ۔

گزر گزران

کارل بوش لیپزگ یونیورسٹی وچ شرکت کیتی ، تے ایہ او جاہ ہئی جتھاں انہاں جوہانس وسلیسینوس دے ماتحت تعلیم حاصل کیتی ، تے انہاں آرگینک کیمسٹری وچ تحقیق واسطے 1898 وچ ڈاکٹریٹ حاصل کیتی ۔ 1899 وچ چھوڑݨ دے بعد انہاں بی اے ایس ایف وچ انٹری لیول دی نوکری کیتی ، جیڑھا اوں وقت جرمنی دی سب توں وݙی کیمیائی تے رنگ ساز فرم ہئی ۔ 1909 توں 1913 تئیں انہاں فرٹز ہابر دے نائٹروجن کوں ہائی پریشر کیمسٹری دے ذریعے ٹھیک کرݨ دے طریقہ دے ٹیبل ٹاپ مظاہرے کوں ہابر-بوش عمل دے ذریعے مصنوعی نائٹریٹ تیار کرݨ واسطے تبدیل کیتا ، ہک ایہو جیہا عمل جیندے وچ صنعتی مرکبات ، صارفین دا سامان تے تجارتی مصنوعات دی تقریبا لامحدود ونکی بݨاوݨ واسطے ان گنت صنعتی ایپلی کیشنز ہن ۔ ایندی بنیادی شراکت عمل دے پیمانے کوں ودھاوݨا ہا ، جیندے نال مصنوعی نائٹریٹ دی وݙی مقدار دی صنعتی پیداوار ممکن تھئی ۔ ایندے واسطے انہاں کوں ہک پلانٹ تے سازو سامان بݨاوݨا پیا جیڑھا جو ہائی گیس پریشر تے اعلیٰ درجہ حرارت وچ مؤثر طریقے نال کم کر سڳے ۔ بوش وی ہابر ولوں استعمال تھیوݨ والے کمیاب اوسمیم تے مہنگے یورینیم توں زیادہ عملی کاتالسٹ ڳولݨ دا ذمہ دار ہا ۔

ٻہوں ساریاں ٻئیاں رکاوٹاں وی ہن ، جیویں جو وݙے کمپریسرز تے محفوظ ہائی پریشر بھٹیاں ڈیزائن کرݨ ۔ فیڈسٹاک دے طور تے وݙی مقدار وچ خالص ہائیڈروجن گیس فراہم کرݨ دا ہک ذریعہ درکار ہا ۔ نال ہی ، مصنوع امونیا کوں صاف کرݨ تے پروسیس کرݨ دے سستے تے محفوظ طریقے تیار کرݨے پئے ہن ۔ پہلا مکمل پیمانے دا ہابر-بوش پلانٹ اوپاؤ ، جرمنی وچ تعمیر کیتا ڳیا ، جیڑھا ہݨ لوڈوگشافن دا حصہ ہے ۔ عمل مکمل تھیوݨ تے او وݙی مقدار وچ امونیا تیار کرݨ دے قابل تھی ڳیا ، جیڑھا جو صنعتی تے زرعی شعبیاں واسطے دستیاب ہا ۔ دراصل ، ایں پیداوار پوری دنیا وچ زرعی پیداوار وچ اضافہ کیتا ہے ۔ ایں کم اینکوں 1931 وچ کیمسٹری دا نوبل انعام جتایا ۔

پہلی عالمی جنگ دے بعد ، بوش ہائی پریشر تکنیک کوں برگیس عمل تے میتھانول دے ذریعے مصنوعی ایندھن دی تیاری تئیں ودھایا ۔ 1925 وچ بوش آئی جی فاربن دے بݨاوݨ وچ مدد کیتی ، تے او کمپنی دا پہلا سربراہ ہا ۔ 1935 توں ، بوش بورڈ آف ڈائریکٹرز دا چیئرمین ہا ۔

انہاں 1924 وچ اپلائیڈ ریسرچ وچ اپݨیاں شراکت تے بنیادی تحقیق دی حمایت واسطے سیمنز-رنگ حاصل کیتا ۔ 1931 وچ انہاں کوں فریڈرک برگیس دے نال ہائی پریشر کیمسٹری متعارف کراوݨ تے کیمسٹری دا نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔ اڄ ہابر-بوش عمل ہر سال 100 ملین ٹن نائٹروجن کھاد پیدا کریندے ۔ نازی اقتدار تے قبضہ کرݨ دے بعد ، بوش انہاں صنعت کاراں وچوں ہک ہا جنہاں کوں اکتوبر 1933 وچ ہانس فرینک دی اکیڈمی فار جرمن لا وچ رکنیت واسطے منتخب کیتا ڳیا ہا ، جتھاں انہاں جنرل اکنامک کونسل (جنرلراٹ ڈیر ورٹشافٹ) وچ کم کیتا ۔ دسمبر 1933 وچ ، بوش کوں مصنوعی تیل دی پیداوار کوں ودھاوݨ دا ٹھیکا ملیا ، جیڑھا جو ایڈولف ہٹلر دے مستقبل دی جنگ دے منصوبیاں واسطے ضروری ہا ۔

گھروڳی زندگی

بوش 1902 وچ ایلسی شلباخ نال شادی کیتی ۔ کارل تے ایلسی دے ہک پتر تے ہک دھی ہئی ۔ نازیاں دی ٻہوں ساری پالیسیاں دا ناقد ، جنہاں وچ سام دشمنی وی شامل ہئی ، بوش کوں آہستہ آہستہ ایندے اعلیٰ عہدیاں توں فارغ کر ݙتا ڳیا ، تے او ڈپریشن تے شراب نوشی وچ مبتلا تھی ڳیا ۔ او ہائیڈلبرگ وچ فوت تھی ڳیا ۔

میراث

ہابر-بوش عمل اڄ انسانیت دی توانائی دی پیداوار دا ہک فیصد توں زیادہ استعمال کریندی ہے تے ایندی تقریبا ہک تریہائی آبادی کوں کھواوݨ دا ذمہ دار ہے ۔ اوسطا ، انسانی جسم وچ نائٹروجن دا ادھ حصہ مصنوعی طور تے مقررہ ذرائع توں آندا ہے ، جیڑھا جو ہابر-بوش پلانٹ دی بݨتر ہوندے ۔ بوش کیڑیاں ، معدنیات تے جواہرات دا شوقین جمع کرݨ والا ہا ۔ ایندے جمع کردہ شہاب ثاقب تے ٻئے معدنی نمونے ییل یونیورسٹی کوں ݙتے ڳئے ہن ، تے آخر کار سمتھسونین خرید گھدے ۔ او ہک چنڳی طرحاں نال لیس نجی رصد گاہ دے نال ہک شوقیہ ماہر فلکیات ہا ۔ کشودرگرہ 7414 بوش ایندے اعزاز وچ ناں رکھیا ڳیا ہا ۔

ہابر-بوش عمل ، ممکنہ طور تے دنیا دا سب توں مشہور کیمیائی عمل ، جیڑھا ہوا توں نائٹروجن کوں پکڑدے تے اینکوں امونیا وچ تبدیل کریندے ، ایندا ہتھ سبز انقلاب دے عمل وچ اے جیڑھا جو دنیا دی ودھدی ہوئی آبادی کوں کھوا ریہا ہے ۔

بوش ٻہوں سارے ایوارڈز وی جتئے جنہاں وچ تکنیشے ہوچشول کارلسرو اے (1918) توں اعزازی ڈاکٹریٹ ، جرمن کیمسٹس ایسوسی ایشن دا لیبیگ میموریل میڈل جرمن بنسن سوسائٹی دے بنسن میڈل دے نال ، سیمنز رنگ ، تے وی ڈی آئی دا گولڈن گراشوف میموریل میڈل شامل ہن ۔ 1931 وچ انہاں کوں کیمیائی ہائی پریشر طریقے ایجاد کرݨ وچ سانجھ واسطے کیمسٹری دا نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔ انہاں آسٹرین ٹریڈ ایسوسی ایشن توں ایکسنر میڈل تے کارل لیوگ میموریل میڈل وی حاصل کیتا ۔ بوش مختلف جرمن تے غیر ملکی سائنسی اکیڈمیاں دی رکنیت توں وی لطف اندوز تھیا ، تے قیصر ولہیم سوسائٹی دی چیئرمین شپ کیتی جیندا او 1937 وچ صدر بݨ ڳیا ۔

آدر تے ایوارڈ

1931: کیمسٹری دا نوبل انعام 1919: جرمن کیمسٹس ایسوسی ایشن دا لیبیگ میڈل 1924: سٹفٹنگ ورنر-وون-سیمنز-رنگ فاؤنڈیشن دا ورنر وون سیمنز رنگ 1932: آسٹرین ٹریڈ ایسوسی ایشن دا ولہیم ایکسنر میڈل جرمن بنسن سوسائٹی دا بنسن میڈل وی ڈی آئی دا گولڈن گراشوف میموریل میڈل کارل لیوگ میموریل میڈل