کائنات دے بارے ارسطو دے خیالات

افلاطون[PLATO]  دے شاگرد تے سکندر[ALEXANDER] دے استاد دے طورتے ارسطواپݨی زندگی اچ ہی یونانی تہذیب دا اعلیٰ ترین دانشور بݨ ڳیا۔ ارسطو حضرت عیسیٰ کنوں  384  سال پہلے یونان دے شہر مقدونیہ اچ ہک شاہی حکیم دے گھر پیدا تھئے۔ افلاطون ارسطو کوں "ذہانت دا بُت" قرار ݙتا ہا۔ ارسطو ہک مشکل شاگرد ہا تے اپݨے استاد نال ٻہوں زیادہ بحث کریندا ہا۔ اکثر افلاطون دے نظریات دے خلاف وی ڳالھ کریندا ہا لیکن ذاتی طور تے افلاطون دی ٻہوں زیادہ عزت کریندا ہا۔ ارسطو نے اٹاری نوس دے حکمران دی بھتریجی نال شادی کیتی۔  ارسطو نے اپݨی ساری دولت کتب خانہ بنڑاوݨ تے خرچ کرݙتی ہئی۔ 53 سال دی عمر اچ ارسطو نے اپݨاسکول 'لائیسیم' [LYCEUM]کھولیا۔ ارسطو سائنس تے 400 کنوں زیادہ کتاباں لکھیاں۔ ارسطو اپݨے زمانے دا عظیم سائنسدان ہا۔ یونان دا اے فلاسفر 62 سال دی عمر اچ حضرت عیسیٰ کنوں 322   سال پہلے فوت تھی ڳیا۔ اپݨے وقت اچ سائنسی نظریات تے ارسطو دا اثرٻہوں زیادہ ہا۔

ارسطو دے دور اچ یونان دے لوکیں رات کوں اسمان دا مطالعہ شروع کرݙتا ہا تے انیں اسمان تے 5 سیارئیں دا مشاہدہ کر گھدا ہا۔ او 5 سیارے عطارد، زہرہ، مریخ، مشتری تے زحل ہن۔ ارسطو اے سوچ رکھیندا ہا جو زمین ساکن ہے اور ہوندے اردگرد سجھ، چندر، سیارے تے تارے گول رستے تے چکر لیندے پن۔ اوکوں اے یقین ہا جو زمین کائنات دا مرکز اے۔  اے کائنات لامحدود اے۔ ازل کنوں ہے تے ابد تک رہسی۔ ارسطو نے اے وی آکھیا ہا جو سیارئیں دے گردش کرݨ دا رستہ بیضوی نئیں بلکہ گول اے۔ ارسطو دا اے خیال ہا جو اے دنیا بھا، پاݨی، ہوا تے مٹی نال بنڑی ہوئی اے۔ ارسطو دی روایت اچ اے عقیدہ شامل ہا جو صرف سوچݨ نال سائنسی قانون دریافت کیتے ونڄ سڳدن انیں کوں ثابت کرݨ واسطے تجربات ضروری کینی۔ 

ساکوں اڄ پتہ اے جو اے خیالات ٹھیک نہ ہن لیکن ارسطو ہک اینجھا عظیم سائنسدان ہا جئیں اپݨے دور اچ نویں علم دی بنیاد رکھی ہئی تے ارسطوکنوں کجھ غلطیاں وی تھیاں ہن۔

ارسطو دی عظمت دا اے حال ہا جو اوندیاں غلط ڳالھیں وی صدئیں تک عقیدے دے طور تے قبول کیتیاں ڳیاں۔ اوندی ایہا عظمت سائنس دی مزید ترقی دے وچ رکاوٹ بݨ ڳئی۔

17 فروری 1600 دے ݙینہہ اطالوی فلسفی، ریاضی دان، شاعر تے ماہر فلکیات برونو[BRUNO] کوں ایں سانگو زندہ جلا ݙتاڳیا ہا جو اوں نے نظام شمسی دے بارے اچ ارسطو دے خیالات دی مخالفت کیتی ہئی تے کلیسا دے نظریات تسلیم کرݨ کنیں انکار کر ݙتا۔ اوں نے اے آکھیا جو کائنات لامحدود اے اور زمین ایندا مرکز کینی۔ اے ڳالھ انجیل مقدس دے خلاف ہئی۔ لہذا چرچ وی برونو دا مخالف تھی ڳیا تے آخر کار برونو کوں دردناک موت  ݙٖے ݙتی ڳئی۔ برونو کوں 'شہیدِسائنس ' وی آکھیا ویندے۔  

ارسطو دا نظریات تے اے اثر ݙیکھ تے 13 ویں صدی دے سائنسدان راجربیکن [ROGER BACON]نے اے اعلان کیتا جو_____

"اگر میݙا وس لڳے تاں میں ارسطو دئیں سارئیں کتابیں کو بھا لا ݙیواں"

لیکن راجربیکن کوں وقت دے حاکمیں ارسطو دے خلاف ڳالھ کرݨ تے  14  سال دی قید ݙے ݙتی جتھاں او آخر کار قیدخانے اچ مرڳیا۔   

حوالہ

کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان