ڈاکٹر گل عباس اعوان دی انشائیہ نگاری
ڈاکٹر گل عباس دا تعلق لیّہ دی مردم خیز سرائیکی دھرتی نال ہے۔ ڈاکٹر گل عباس سرائیکی دھرتی دے اوہ فرزند ہِن جنہاں کوں آپݨی بھوئیں ،آپݨی زبان ، آپݨے وسیب تے وسیب دے پَھل پُھل نال ݙاڈھی محبت ہے۔ ایہ اوہ دھرتی واس ہِن جنہاں کوں آپݨے وسیب اُتّے ݙاڈھا ماݨ ہے تہوں اِیندی دِل حُب اِچ اوہ آپݨاں تن من دھن سبھّو کُجھ قربان کرݨ کیتے تیار رہندِن ۔ جݙانہ اُنہاں دی پہلی کتاب ’’سرائیکی ثقافت دے رنگ‘‘ سامھݨے آئی تاں میکوں خوشی تھئی جوہک سوجھل سوچاں آلا، پڑھا لِکھّا ، دانشور تے روشن خیال ماݨو دھرتی دا جھنڈا چا کے پِڑ اِچ اَن لتھّے ۔ میںدُعا کیتی رب سوہݨاں ایں جوان دے ماݨ تراݨ کو ں قائم رکھّے ۔ ایندے قلم اِچ برکت ݙیوے ۔ اِیندیاں لکھتاں کوں وسیب کنوں سوبھ مِلے تے ایہ دھرتی دی زبان تے ادب کیتے ہک سوجھل تارہ بݨ ونجٖے ۔ نظر آندے جو رب سئیں میݙی دُعا قبول چا کیتی ہے کیوں جو سئیں ہوریں دی ایہ نویں کتاب ’’سوجھلا‘‘ آپݨیاں کئی چنگائیاں تے صفتاں نال سرائیکی ادب اِچ ودھارا کریندیاں ہوئیں تہاݙے سامھݨے آ ڳئی ہے۔
ڈاکٹر گل عباس اعوان دی ایہ کتاب سرائیکی انشائیاں اُتّے مشتمل ہے ۔ انشائیہ دی ونکی انگریزی کنوں اُردو اَتے اُردو کنوں سرائیکی وچ اَئی ہے۔ انگریزی وچ ایکوں ’’لائٹ اَیسے‘‘ یعنی ہلکا پُھکا مضمون آہدن ۔ اُردو آلیاں ایکوں’’انشائیہ ‘‘ دا ناں ݙے کے اڳوں تے ٹوریا اَتے وَل سرائیکی وچ وی انشائیے لکھیجݨ پئے ڳئے ۔ انشائیہ وچ مصنف لکھّت دے نال نال ٹُردا رہندے اَتے اوندی شخصیت انشائیے وچ نشابر رہندی ہے ۔ انشائیہ کوں کئیں موضوع تے عنوان اُتّے لکھّیا ونجٖ سڳیندے ۔ جیکر انشائیے وچ بارہووے بھانویں زبان دا ، بھانویں اسلوب دا تے بھانویں لکھت دا ،تاں انشائیہ دی روح مُک ویندی ہے ۔ تہوں غیر رسمی انداز نال انشائیے وچ طنز تے ٹوک کنوں بچدیں ہوئیں کجھ وی لکھیا ونجٖ سڳیندے جیندا نشائیے دے موضوع نال کُئی نہ کُئی تعلق بݨدا ہووے۔
سرائیکی زبان وچ انشائیہ لکھݨ آلے موہری لکھاریاں وچ دلشاد کلانچوی ، حبیب فائق تے اللہ بخش یاد آندِن ۔ بعد وچ ایں پاسے اسلم میتلا ، ابن الامام شفتر ، اسلم قریشی ، سلیم ملک ، عباس ملک ، عبدالباسط بھٹی تے ابوالبشر جیلانی آ ڳئے ۔ سلیم ملک دی کتاب ’’جھلار‘‘ تے ابوالبشر دی کتاب ’’بُکھ دا مخول‘‘ انشائیاں دے مجموعے ہِن ۔ سرائیکی انشائیاں دی پہلی کتا ب اسلم میتلادی’’سرائیکی انشائیے‘‘ ہے جہڑی 1986ء اِچ چھپ کے سامھݨے آئی ۔ اِنہاں دے انشائیاں دی ݙوجھی کتاب ’’وسیب رنگ‘‘ 1991ء اِچ چھپّی ۔ رانا سردار سعید احمد تے دلشاد کلانچوی دے وی مطبوعہ انشائیہ مِلدن ۔ میکوں خُشی ہے جو ایں تندیر وچ ہُݨ ڈاکٹر گل عباس اعوان دا ناں وی شامل تھی ڳئے ۔
ڈاکٹر گل عباس دے انشائیاں دے کجھ عنوان ایہ ہِن:
پُھل ، زندگی ، آزادی ، رواداری ، حُسن ، انصاف ،وقت ، ٻولݨ ، انسانیت ، روپیہ ، میر ملاح ، خواب ، مساوات ، ترقی ، وسیب ، دوستی ، تجارت ، دنائی ، غلامی (وغیرہ)
مصنف دی زبان سادہ ، رواں تے سرائیکی محاورے دے ورتارے نال پھٻی ہوئی ہے ۔ اوہ انشائیے دے غیر رسمی انداز دی صفت کوں قائم رکھیندیں ہوئیں موضوع اُتّے ہلکے پُھلکے انداز اِچ سوہݨی ڳالھ کریندن۔ سنجیدگی اختصار ، شگفتگی اُنہاں دے انشائیاں دیاں مونڈھی صفتاں ہِن۔
جیویں اوہ لِکھدِن:
(1) ’’زندگی ہک ایجھاں معمّہ ہے جہڑا حل تھیوݨ تے نئیں پیا آندا ۔
آوے وی کیویں جو اِیندیاں کئی اہم کڑیاں نئیں پِیاں مِلدیاں۔ کئیں زندگی کوں ڈرامہ آکھے ۔ کئیں آکھے جو اے صرف ڈرامہ ہی نئیں بلکہ ایں ڈرامے کوں تحریر کئیں ٻئے کیتے ۔ اساں او تحریر شدہ کردار ادا کریندے تے ٹُردے تھیندے ہیں ۔ کُئی سمجھدے جو زندگی دا دروازہ سدّھا ہے پر ایں دروازے دو ونجٖݨ آلا رستہ ٻہوں تنگ ہے ۔‘‘ (زندگی)
(2) روپئے دا کمال ایہ ہے جو او نہ صرف خدمت کریندے بلکہ اوحفاظت وی کریندے ، روپیہ بندے کوں پر لا ݙیندے اَتے او منٹاں اِچ ہک جاہ توں ٻئی جاہ پُجٖ ویندے۔ صرف مکانی طور تے نئیں بلکہ ذہنی طور تے وی۔روپیہ آوݨ نال لوک ایں بدلدن جیویں نصاب ، جیویں موسم ۔ خیر موسم تاں آندے سال وَل آندے ۔ پر جہڑے شخص کوں روپیہ پَر لا ݙیوے او وَلا سوکھا زمین تے نئیں ولدا ۔ غبارے اِچ تھوڑی جیہیں ہوا بھری ونجٖے تاں او زمین چھوڑ ݙیندے ۔ شیت غبارے تے دیگر دے رجّٖے لوکاں دا ظرف ہِکّو جیہاں ہوندے۔ (روپیہ)
………………
میں سمجھداں سرائیکی وچ انشائیہ نگاری گھٹ تھئی ہے ۔ ایں پاسے توجہ کرݨ دی لوڑ ہئی ۔ سئیں ڈاکٹر گل عباس اعوان ایں پاسے توجہ کرکے انشائیے دی ونکی اِچ وادھا کرݨ دی ویلے سِر کوشت کیتی ہے ۔ اللہ سوہݨاں اُنہاں دے قلم اِچ برکت ݙیوے۔
27؍ جنوری 2009ء