ڈارون ایسیموگلو
ڈارون ایسیموگلو
کامر ڈارون ایسیموگلو (ڄمݨ دی تاریخ 3 ستمبر ، 1967) ہک ترک-امریکی ماہر معاشیات ہن جنہاں دا تعلق آرمینیائی نسل نال ہے ۔ او 1993 توں میساچوسٹس انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی (MIT) وچ پڑھا رہے ہن ، جتھاں او ہن الزبتھ اینڈ جیمز کیلیئن پروفیسر آف اکنامکس دے عہدے تے فائز ہن ، تے 2019 وچ انہاں کوں MIT وچ انسٹیٹیوٹ پروفیسر نامزد کیتا ڳیا ہا ۔ انہاں 2005 وچ جان بیٹس کلارک میڈل تے 2024 وچ معاشیات دا نوبل انعام حاصل کیتا ۔
کامر ایسیموگلو دی تعلیم ترکی تے برطانیہ وچ تھئی ۔ انہاں گالٹاسرائے ہائی سکول استنبول توں تعلیم حاصل کیتی ، تے یارک یونیورسٹی توں 1989 وچ بی اے دی ڈگری حاصل کیتی ۔ انہاں لندن سکول آف اکنامکس توں 1992 وچ ایم ایس سی تے 1994 وچ پی ایچ ڈی کیتی ۔ انہاں 1993 وچ MIT وچ پڑھاوݨ شروع کیتا تے اتھائیں ساری زندگی گزار ݙتی ۔
ایسیموگلو دی تحقیق دا مرکز سیاسی معاشیات ، اقتصادی ترقی ، عدم مساوات تے ادارے ہن ۔ انہاں ایہ معلوم کیتا ہے کہ سیاسی تے اقتصادی ادارے معیشت دی ترقی وچ ٻہوں اہم کردار ادا کریندے ہن ۔ انہاں ایہ وی معلوم کیتا ہے کہ سیاسی طاقت دی تقسیم معیشت تے عدم مساوات کوں متاثر کریندی ہے ۔
ایسیموگلو دا سب توں مشہور کم انہاں دی کتاب وائی نیشنز فیل (Why Nations Fail) ہے جیڑھی انہاں جیمز رابنسن دے نال رل تے لکھی ہا ۔ ایں کتاب وچ انہاں ایہ دلیل ݙتی ہے کہ قومیں اس لئی ناکام تھیندیاں ہن کیوں جو انہاں دے سیاسی تے اقتصادی ادارے ناقص ہوندے ہن ۔ انہاں ݙسایا کہ جیڑھے ملکاں وچ جامع ادارے ہوندے ہن ، او ترقی کریندے ہن ، جݙاں جو جیڑھے ملکاں وچ استحصالی ادارے ہوندے ہن ، او پسماندہ رہ ویندے ہن ۔ انہاں ایہ وی ݙسایا کہ جغرافیہ ، ثقافت یا مذہب ترقی دی وضاحت کیتے کافی نہیں ہن ۔
ایسیموگلو جمہوریت تے اقتصادی ترقی دے درمیان تعلق دا وی مطالعہ کیتا ہے ۔ انہاں ایہ معلوم کیتا ہے کہ جمہوریت اقتصادی ترقی کوں ودھاوݨ وچ مددگار ثابت تھیندی ہے ۔ انہاں ایہ وی ݙسایا ہے کہ جمہوریت عدم مساوات کوں کم کرݨ وچ وی مددگار ثابت تھیندی ہے ۔
ایسیموگلو ٹیکنالوجی تے روزگار تے وی کم کیتا ہے ۔ انہاں ایہ معلوم کیتا ہے کہ ٹیکنالوجی وچ ترقی نال کجھ لوکاں کیتے روزگار دے مواقع پیدا تھیندے ہن ، جݙاں جو کجھ لوکاں کیتے روزگار دے مواقع کم تھیندے ہن ۔ انہاں ایہ وی ݙسایا ہے کہ حکومت کوں ایں مسئلے نال نمٹݨ کیتے کیا اقدامات کرݨے چاہیدے ہن ۔
ایسیموگلو کوں کئی ایوارڈز تے اعزازات نال نوازا ڳیا ہے ۔ انہاں کوں 2005 وچ جان بیٹس کلارک میڈل ݙتا ڳیا ، جیڑھا 40 سال توں کم عمر ماہرین معاشیات کیتے سب توں وݙا انعام ہے ۔ انہاں کوں 2024 وچ معاشیات دا نوبل انعام وی ݙتا ڳیا ۔
ایسیموگلو ہک بہترین استاد وی ہن ۔ انہاں کئی شاگرداں دی تربیت کیتی ہے جیڑھے ہن ماہر معاشیات بݨ چکے ہن ۔ انہاں دے شاگرد دنیا بھر وچ مختلف یونیورسٹیاں تے تحقیقی ادارےآں وچ کم کر رہے ہن ۔
ایسیموگلو دا کم نہ صرف علمی لحاظ نال اہم ہے بھل عملی لحاظ نال وی ٻہت اہم ہے ۔ انہاں دے کم کئی پالیسیاں کوں متاثر کیتا ہے تے ایہ ثابت کیتا ہے کہ تجرباتی تحقیق پالیسی سازاں کیتے ٻہوں اہم ہو سڳدی ہے ۔ او ہک سچے ماہر معاشیات ہن جیڑھے اپݨے کم دے ذریعے دنیا کوں بہتر بݨاوݨ وچ مصروف ہن ۔
ایسیموگلو دی شخصیت ٻہت متاثر کن ہے ۔ او ہک ذہین ، محنتی تے اپݨے کم کیتے وقف شخص ہن ۔ او اپݨے کم دے بارے وچ ٻہت پرجوش ہن تے او ہمیشاں نویں چیزاں سکھݨ تے تجربہ کرݨ کیتے تیار رہندے ہن ۔ انہاں دی کامیابی دا راز انہاں دی محنت ، لگن تے گہری سمجھ وچ پوشیدہ ہے ۔
ایسیموگلو دا مستقبل وی ٻہت روشن ہے ۔ او ہن وی تحقیق وچ مصروف ہن تے او نویں نظریات تے کم کر رہے ہن ۔ ایہ امید کیتی ویندی ہے کہ او مستقبل وچ وی معاشیات دے شعبے وچ اہم شراکت داریاں کریندے رہسن ۔
ایسیموگلو دا نوبل انعام جیتݨ ہک وݙا اعزاز ہے تے ایہ انہاں دی محنت تے لگن دا ثمر ہے ۔ انہاں دا کم دنیا بھر دے ماہرین معاشیات کیتے ہک مثال ہے ۔
ایسیموگلو دی زندگی تے کم اساکوں ایہ سبق ݙیندے ہن کہ علم تے تحقیق دی کوئی حد نہیں ہوندی ۔ اساں ہمیشاں نویں چیزاں سکھݨ تے تجربہ کرݨ کیتے تیار رہݨا چاہیدا ہے ۔ ایسیموگلو ہک سچے سائنسدان ہن جیڑھے اپݨے کم دے ذریعے دنیا کوں بہتر بݨاوݨ وچ مصروف ہن ۔ انہاں دا کم سیاسی تے اقتصادی نظاماں دی اہمیت کوں اجاگر کریندے ۔