چَھٹی‘ جھنڈتے فتویٰ

اَڳے اِیئیں ہوندا ہا جو اساں سرائیکیں اِچوں کہیں دے گھر ’’سِکدیں لُہندیں‘‘ دا ٻال ڄاوے ہا تاں اُوندی ’’چَھٹی‘‘۔ ݙاڈھی دھوم دھام نال تھیندی ہئی ایہا خوشی ٻال دے ’’نانکیں‘ݙاݙکیں‘‘ تے اپݨے دان خان تے خویش قبیلے دے لوکیں دی ہوندی ہئی ۔ ٻاہر دی کانڈھ ٻہوں گھٹ ہوندی ہئی نِکے دی ماء تے پیئو دے خُلق آلیاں بھیݨیں بھرانویں کوں وی ’’کانڈھا‘‘ ہوندا ہا ’’نیڑے آلیں‘‘ حق ہمسائیں کوں وی سݙ گھندے ہَن ۔ ٻال دے ڄاوݨ کیتے مَنت مَنی ہوئی ہووے ہا تاں وَل ٻال دی جھنڈ پیر تے ونڄ لہیندی ہئی ایہ وی ہک خوشی ہوندی ہئی تے ٻال ٻچوڑے ’’اَٹا گھٹا‘‘ نال گھن تے پیر تے ویندے ہَن ۔ چَھٹی ہووے یا جھنڈ ایہ ’’زلانویاں‘‘ خوشیاں ڳنڑیندیاں ہَن اصلی خوشی جیڑھی مردانویں خوشی ڳنڑیندی ہئی او ہوندی ہئی پرنے دی وی خوشی پرنے دا معیاذ ٻدھیجے ہا تے تیاریاں شروع تھی ویندیاں ہَن گھوٹ دے سنگتی ساتھی یار ٻیلی برادری دے نینگر کٹھے تھیون ہَا نغارے دی نوبت تے جُھمر شروع تھیوے ہا چِپٹی آلی جھمر‘‘۔

’’تاڑی آلی جھمر ݙاکیں آلیں جُھمر ساری ساری رات جُھمر لڳے ہا سِرمیل دی رات اَتے جُنڄ ونݙیجݨ آلے ݙینھ شادی دی وݙی رونق بھنڈیں ‘ مراثیں اُتے نٹیں دے آوݨ سببوں تھیندی ہئی ۔ ایہو جیہے پرنے اَتے ایہو جیہاں شادیاں ہُݨ وسیب اِچ کتھاہیں کتھاہیںتھیندیں ایجھی ہک شادی دا تھولا جیہا حال حوال کلتھوں تے کلھ آلی ٻٹ کڑاک اِچ پڑھ ٻیٹھے ہوسو اَڄ وَل کجھ نٹیں دیاں کھل ٹوک تے مذاق آلیاں ڳالھیں دا ذِکرہ۔‘‘

ہک نَٹ پڑِی اِچ آیا ہولے ہولے ٹُردا ہویا آپ مُرادا اَلیندا ویندے ۔ میں ݙیکھ گھنداں ایں مُہاندری کوں دَھرتی تراماں کیتی ٻیٹھی اے ناں ڳئی ۔ اڳوں اوندا سنگتی آ ویندے ۔ اوں کنوں پُچھدے خیر تاں ہے میر صاحب کیندے نال ڳالھیں تھیندیاں پِن ۔ ؟ خیر دھوڑ دی اے جیرھے ݙینھ دے الیکشن مُکے اِن رَت دی کُنّی چڑھی کھڑی اے ہر ویلھے ۔ اسیݙے گھر ‘ او کیوں ؟ وُوئے یار کیا پُچھدیں رَن میݙی دی پہلی کاوڑ تاں ایہ ہے جو ہوندے آکھݨ موجب بی بی بے نظیر کوں مردیں ڄاݨ کراہیں زوریں رِیت ہرائے ۔ دردیلے نیاݨی دِھی بھیݨ دی حکومت نی ݙیکھ سیہے ۔ میں آہدی آں مُنڈھ لا کنوں وِیلا پیا ہویا ہا نیں…‘‘ ݙوجھی کاوڑ ایہ ہے جو شئے مہانگی تھی ڳئی اے اوندے لیکھے ۔ مولویں دی حکومت آ ڳئی اے ‘اَہدی اے ناں نوں مُلاں نہ مُنی رَن ‘کھادے وے کھٹیا ؟ ہُݨ پُرائیاں کریسو تاں سُدھ پوسوے …‘ وݙا بھوڳ ایہ ہے جو ہُݨ گھر وڑدے ونڄو ۔ کھیسے ‘ ٹیٻک ‘ پاند پَلا پھلور تے جو کجھ لبھدیس ہتھیکا کر گھندی اے‘ ٻیڑی سِرڳٹ جو ڳے پیسے جو منگاں اوہے اِی نی مِلدے ۔ بقائے کڈھی ٻیٹھی ہوندی ایہ وَل اے تڑی نال جو گھر اِچ میݙا حکم چَلسے ۔ اَڄ ہِیں ڳالھ تے جھیڑا تھی پے …

اچھا اِیں آکھ کناںاسیݙی بھڄائی نال جھیڑا لا تے گھروں نِکتیں ۔ پر ایہ  ݙسا جو ویندا کِتھاں پیں؟

کون ؟ میں ؟ میں ویندا پیا ں او ۔ ’’مولوی‘‘ کنیں کیڑھے مُولوی کنیں؟ او وݙے مولوی کنیں (ٻانہاں کِھلارتے) پَر مولوی کنیں ونڄ تے کریسیں کیا؟ فتویٰ گھن آوساں ٻیا کیا کریساں ؟ جیڑھا سو لڳسے ۔ لیساں گھولیا چا ۔ ہِیں رَن دی تاں زبان تالوں نال لڳ ویسے ۔ اَلاوݨ جوڳی نہ رہسے پتہ لڳ ویسیں جو شریعت موجب گھر اِچ حکم ہوندا چلدے کہ میݙا چلوا گھنداں میں ایندا حکم ناسیں تار آکیتس ووے یار! میر صاحب ہِیں کوئی ڳالھا بوں او جیڑھے ویلھے مُولویں دی حکومت کوں نی منیندی مولویں دا فتویٰ منیسے؟ عقل کوں ہتھ مار ایئیں پیسے اِی وَنڄا اَوسیں اَڄائی یار ڳالھ تاں سچی کیتی پر میں کیا کراں؟ مونہہ کر ونڄاں کݙاہیں ٻیا کیا کراں ؟ ٹُر پمدے۔

21؍نومبر1990ء

حوالہ

ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان