چانڈیو

چانڈیو یا چانڈیہ جت بلوچاں دا ہک قبیلہ ہے۔ اے سندھ تے پنجاب وچ وݙی تعداد وچ آباد ہن۔ ماضی وچ اے قبیلہ (شترپال) اٹھ پالیندا ہئی۔

چانڈیو بلوچ قبیلے دی تاریخ

چانڈیو پاکستان دے صوبہ سندھ، پنجاب تے بلوچستان دا ہک بلوچ قبیلہ ہے۔ سندھ تے پنجاب وچ چانڈیو، لھریجو، اجبانی، سخانی، قمبرانی، غیبیانی، مارفانی، چولانی، بنگولی، مصریانی، میروانی، سخانی، بھنڈا تے سمرانی قبیلے مشہور ہن۔ خاص طور تے رحیم یار خان دے دور وچ حسنانی، حیدرانی، صہب خانانی، لالوانی، پیسانی تے مبارکانی قبیلے مشہور ہن۔

چانڈیو دی قیادت

غیبی خان چانڈیو چانڈیو قبیلے دا سردار ہئی۔ اپݨی زندگی وچ اوں سلطان احمد چانڈیو کوں چانڈیو قبیلے دا چیف سردار بݨا ݙتا۔ بعد وچ سردار شبیر احمد خان چانڈیو اپݨے پیو دی وفات دے بعد چانڈیو دے چیف ہن۔ ایں ویلے نواب سردار احمد خان چانڈیو 1930 وچ اپݨے قبیلیاں تے برطانوی مہماناں دے نال پاکستان دے سب توں وݙے زمیندار، چانڈیہ نواب سر غیبی خان چانڈیو دے چیف ہن۔

چانڈیو دی ابتدا

چانڈیو دا اصل ایران دے بعد بلوچستان توں شروع تھیندے تے ہݨ زیادہ تر پاکستان دے صوبہ سندھ وچ آباد ہن۔ چانڈیو قبیلے دی ابتدا ہک اوردگانی کرد بلوچ ناں دے بندے توں تھئی، جیہڑا کردستان توں ہجرت کر ڳیا ہئی۔ اوندے 14 پتر ہن جنہاں وچوں ہک دا ناں چاند ہئی۔ چاند دے ترائے پتر ہن، ہر ہک دے اپݨے ٻال ہن۔ ہک پتر اپݨے ٻالاں کوں لغاری سݙیندا ہئی، لیکن ٻئے ڈو پتراں اپݨے ٻالاں کیتے چاند دا ناں چݨیا۔ اے مشہور چانڈیو دے ناں ہن۔ اے پہلا بلوچ قبیلہ ہئی جیہڑا رند تے لاشاری دے درمیان بیکار تے بلوچ نسل کشی دی جنگ دی مایوسی دی وجہ توں بلوچستان دے پہاڑاں خاص طور تے ہربو قلات تے دھدر بولان توں روانہ تھیا ہئی تے اے قبیلہ ڈی جی خان دے کوہ سلیمان دے علاقیاں وچ آباد تھیا ہئی۔ اوں ویلے قبیلے دے سربراہ 1600 ء وچ سردار ہریان خان بلوچ اپݨے سوہݨے نکے پتر احمد خان چانڈیو دے ناں تے ہک نویں وستی قائم کیتا ہئی تے اینکوں عام طور تے کوٹ احمد خان دے ناں توں سُنڄاݨا ویندا ہئی۔ ایں ویلے اے وستی ڈیرہ غازیخان دے نیڑے کوٹلہ احمد خان دے ناں توں سنڄاݨی ویندی ہے ا تے ایں بہادر سردار دی قبر ڈی جی خان دے نیڑے پیر سخی سرور دی حدود وچ ہے۔ سردار ہریان خان دا ݙاݙا پتر جیہڑا عراق توں تعلیم مکمل کرݨ دے بعد ایں قبیلے دے نال ڳیا تے ایں دی سربراہی کریندا ہئی سردار سلیمان خان چانڈیو ہئی تے مشہور سردار سلیمان خان چانڈیو دے ناں توں سُنڄاݨا ویندا ہئی جیہڑا سندھ دے آرمی چیف دولہ دریا خان لاشاری دی درخواست دے بعد ڈیرہ غازی توں ہجرت کر ڳیا خیر دے پہاڑاں کوں، ایں خطے وچ جتھاں اے خاندان رہندا ہئی، اینکوں چانڈکا علاقہ آکھیا ویندا ہئی، جیہڑا قمبر - شہدادکوٹ تے لاڑکانہ تے دادو ضلعیاں وچ ہے۔ ہک پراݨی بلوچی شاعری دے مطابق، چیف سردار سریمان خان دا ہک بھرا ، یعنی سردار حامل خان چانڈیو اپݨے سب توں پراݨی وستی چانڈکا وچ رہندے ہن، لیکن اڄ کل او روجھان مزاری پراݨے چانڈکا دے ناں توں سُنڄاݨا ویندے۔ پراݨے چانڈکا دا آخری سردار میر مارک خان چانڈیو مبارک خان مزاری سردار میر شہالی خان کوں شکست ݙتی لیکن بد قسمتی نال مین چانڈیو دے کمانڈر ایں جنگ وچ فوت تھی ڳئے تے باقی چانڈیو قبیلہ اپݨے آبائی علاقے توں بہاول پور ریاست دے علاقے وچ چلا ڳیا جینکوں "بھونگ" آکھیا ویندا ہئی۔ اوں ویلے سردار میر حیدر خان چانڈیو چانڈیو قبیلے دا کمانڈر ہئی۔ چانڈیو قبیلہ بعد وچ سندھ تے پنجاب دے پورے خطے وچ پھیل ڳیا۔ چانڈیو قبیلہ ہݨ سندھ وچ ارتکاز دے نال پاکستان وچ پھیل چکے۔ سر نواب غیبی خان چانڈیو کوں وی لارڈ ماؤنٹ بیٹن نے 19s دے آخر وچ انگریزاں نے نواب دے لقب نال نوازیا ہئی۔ بعد وچ برطانوی حکومت نے چانڈکا خطے دی حیثیت کوں "معذور" کر ݙتا۔

چانڈیو دا سب توں پراݨی وستی غیبی ڈیرو ہے تے سب توں زیادہ بااثر وستی رئیس حاجی بھنبھو خان ​​چانڈیو ہے جینکوں فیروز خان چانڈیو نے قبضہ کر ڳھدا ہئی۔ او فیروز خان چانڈیو دی وفات دے بعد ایں قبیلے دے وݙے بندے ہن انہاں دے پتر غل محمد خان چانڈیو نے انہاں دی قیادت سنبھالی۔ محمد کھیزر چانڈیو غوث محمد خان چانڈیو دا پتر ہے، مظفر علی چانڈیو محمد خیزر چانڈیو دا پتر ہے تے محمد یاسر چانڈیو مظفر علی چانڈیو دا پتر ہے ایں خاندان نے چانڈیو دے قبیلے دی کامیابیاں وچ وݙا کردار ادا کیتے تے ایں وستی حاجی رئیس بھنبھو خان چانڈیو تعلقہ میرو خان ​​ضلع قمبر شہدادکوٹ دے نیڑے ہے۔ تے ایں ویلے دی گریٹ تے بہادر نواب ڈاکٹر عبد القادر چانڈیو پتر نواب غلام محمد چانڈیو گاؤں رئیس بھنبو خان ​​چانڈیو چانڈیو دے قبیلے دی کامیابی وچ ہک وݙا کردار ادا کریندے پئین۔ ڈاکٹر عبد القادر چانڈیو سندھ پولیس وچ ایس پی او ہن۔ تے انہاں دے وݙے بھرا عبد الخالق چانڈیو تے چھوٹے بھائی عبد الستار چانڈیو وی چانڈیو دے قبیلے وچ ٻہوں وݙا کردار ادا کریندے پیئن تے چانڈیو دے ترقیاتی کم کیتے کم کریندے پئین۔ ضلع اجبانی وچ خضدار خیر محمد چانڈیو چانڈیو قبیلے دے سربراہ ہن۔ بعد وچ آفتاب چانڈیو قبیلے دے سربراہ ہوسن۔

بلوچستان وچ چانڈیو

سبی دے ضلع سبی وچ چانڈیو دی اکثریت ڈو تاریخی وستیاں ہن: وستی جمعہ کچ چنڈیا وستی رضا چاندیا تے ترائے موضع موضع جمعہ کچ چانڈیہ موضع دلاور کچ چانڈیا موضع رضا چنڈیا تے اقلیت جعفر آباد وچ، استاد محمد، بولان خضدار، برکھان، کوہلو ایجنسی تے بلوچستان دے ضلعیاں گوادر وچ آباد ہن۔

چانڈیو دی آبادی

سندھ قومی ویلفیئر ایسوسی ایشن دے ہک سروے دے مطابق، چانڈیو قبیلے دی کُل آبادی 60 لکھ توں زیادہ ہے جیہڑی دنیا دے مختلف حصیاں وچ رہندی ہے۔ ضلع لاڑکانہ، ضلع قمبر، دادو ضلع، ضلع نواب شاہ تے ضلع خیرپور سندھ وچ چانڈیو دی سب توں زیادہ آبادی والی جاہیں ہن۔ چانڈیو برادری پنجاب، پاکستان جیویں ملتان تے مظفر گڑھ تے ضلع لیہ تے ضلع بھکر تے تحصیل دریا خان جیہاں سرائیکی پٹی وچ وی آباد ہے۔

جنوری چانڈیو دا ہک انجھرا ذیلی قبیلہ ہے، جیہڑا ہک انجھرا قبیلہ بݨ ڳیا ہے۔

اسلام آباد وچ چانڈیو قبیلہ

سندھ دی سماجی ترقیاتی معاشریاں دے مطابق 2008 تک اتھاں 10،000 توں زیادہ سندھی اسلام آباد وچ رہندے ہن۔ چانڈیو قبیلہ 700، تالپور 300، چنار 450-500، میمن، سومرو، لاشاری، حطار، قاضی، کھنڈ، جونیجو، ناریجو تے سندھ دے ٻئے قبیلے 8000-9000 اسلام آباد وچ رہندے ہن۔ اسلام آباد وچ رہوݨ آلے چانڈیو قبیلے دی اکثریت دا تعلق وستی لیٹ ننگر خان چانڈیو، مٹھیانی دے نیڑے، تحصیل مورو، ضلع نوشہرو فیروز نال ہے۔ ضلع لاڑکانہ دے ٻئے چانڈیو، قمبر شدادکوٹ، ٹنڈو الہ یار، دادو، سبی، مظفر گڑھ وی رہائش پذیر ہن۔

چانڈیو مشاہیر

• مولا بخش چانڈیو
• سلطان احمد چانڈیو
• جلال چانڈیو (سندھی گلوکار)
• مرتضٰی چانڈیو (صدر ڈسٹرکٹ پریس کلب ملیر)
• کلثوم اختر چانڈیو
• ام رباب چانڈیو (سوشل ورکر)
• غلام قادر چانڈیو
• ایم پی اے اظہر خان چانڈیہ
• میر چنگیز خان چانڈیو (سبی ، قبائلی رہنما)