پیٹر زی مین

پیٹر زی مین (فزکس دا نوبل انعام یافتہ سائنسدان)

پیٹر زی مین (مئی 1865 – 9 اکتوبر 1943) ہک ڈچ طبیعیات دان ہن جنہاں 1902 وچ ہینڈرک اینٹون لورنٹس دے نال طبیعیات دا نوبل انعام زی مین اثر دی دریافت تے گھدا۔

ٻلپݨ تے جوانی

پیٹر زی مین دا جنم زونیمائر، نیدرلینڈز دے جزیرے سکاؤون-ڈوئیولینڈ تے ہک چھوٹے جئیں شہر وچ تھیا۔ او ڈچ ریفارمڈ چرچ دے وزیر ریو کیترینس فورنڈینس زی مین تے انہاں دی زال ولیمینا ورسٹ دے پتر ہن۔

پیٹر کوں چھوٹی عمر وچ طبیعیات وچ دلچسپی پیدا تھئی۔ 1883 وچ جڈاں آرورا بوریلس نیدرلینڈز وچ نظر آئی، زی مین، جیڑھے اُوں وقت زیریکزی وچ ہائی سکول دے طالب علم ہن، اِیں مظاہر دی ہک تصویر تے تفصیل بݨائی تے اینکوں "نیچر" وچ جمع کروایا، جتھاں اِیہ شائع تھئی۔ ایڈیٹر "پروفیسر زی مین دی زونیمائر وچ اپݨے آبزرویٹری توں محتاط مشاہدات" دی تعریف کیتی۔

1883 وچ ہائی سکول مکمل کرݨ دے بعد زی مین کلاسیکی زباناں وچ اضافی تعلیم کیتے ڈیلفٹ ڳئے، جیڑھا اُوں وقت یونیورسٹی وچ داخلے کیتے ہک شرط ہئی۔ او ڈاکٹر جے ڈبلیو لیلی دے گھر رہے، جیڑھے جمنازیم دے شریک پرنسپل ہن تے کورنیلس لیلی دے بھرا ہن، جیڑھے زوئیڈرزی ورکس دے تصور تے تعمیر دے ذمہ دار ہن۔ ڈیلفٹ وچ رہندے ہوئے انہاں دی ملاقات ہائیک کیمرلنگ اونس نال تھئی، جیڑھے بعد وچ انہاں دے مقالے دے نگران بݨے۔

تعلیم تے ابتدائی کیریئر

1885 وچ کوالیفیکیشن امتحانات پاس کرݨ دے بعد، زی مین لیڈن یونیورسٹی وچ کیمرلنگ اونس تے ہینڈرک لورنٹز دے تحت طبیعیات دی تعلیم حاصل کیتی۔ 1890 وچ اپݨا مقالہ مکمل کرݨ توں پہلے، او لورنٹز دے معاون بݨ ڳئے۔ اِیں ڳالھ انہاں کوں کیر اثر تے تحقیق دے پروگرام وچ حصہ گھِنݨ دا موقع ݙتا۔ 1893 وچ انہاں کیر اثر، یعنی مقناطیسی سطح تے پولرائزڈ روشنی دے عکس، تے اپݨا ڈاکٹریٹ دا مقالہ جمع کروایا۔ ڈاکٹریٹ حاصل کرݨ دے بعد او چھی مہینے کیتے فرائیڈرک کولراش دے ادارے وچ اسٹراسبرگ ڳئے۔ 1895 وچ، اسٹراسبرگ توں واپس آوݨ دے بعد زی مین لیڈن وچ ریاضی تے طبیعیات دے پرائیویٹ ڈوزنٹ بݨ ڳئے۔ اِیں سال انہاں جوہانا الزبتھ لیبریٹ (1873–1962) نال شادی کیتی؛ انہاں دیاں ترائے دِھیاں تے ہک پتر ہئی۔

1896 وچ، لیڈن توں ایمسٹرڈیم منتقل تھیوݨ توں کجھ پہلے انہاں ہک مضبوط مقناطیسی میدان دے ذریعے سپیکٹرل لائنز دے تقسیم کوں ناپیا، ہک دریافت جیڑھا ہݨ زی مین اثر دے طور تے ڄاݨیا ویندا ہے تے جیندے کیتے انہاں 1902 وچ طبیعیات دا نوبل انعام گھدا۔ اِیں تحقیق وچ مقناطیسی میدان دے روشنی دے ماخذ تے اثرات دی تحقیقات کیتی ڳئی۔ انہاں دریافت کیتا کہ مقناطیسی میدان دی موجودگی وچ ہک سپیکٹرل لائن کئی حصیاں وچ تقسیم تھی ویندی ہے۔ لورنٹز زی مین دے مشاہدات دے بارے وچ پہلی وار 31 اکتوبر 1896 کوں ایمسٹرڈیم وچ رائل نیدرلینڈز اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز دے اجلاس وچ سݨیا، جتھاں کیمرلنگ اونس اِیں نتائج کوں پیش کیتا۔ اڳلے سوموار لورنٹز زی مین کوں اپݨے دفتر وچ بݨایا تے انہاں دے مشاہدات دی وضاحت پیش کیتی، جیڑھا لورنٹز دی برقی مقناطیسی تابکاری دے نظریے تے مبنی ہئی۔

زی مین دی دریافت دی اہمیت ستت ظاہر تھی ڳئی۔ اِیں ڳالھ لورنٹز دی پیشنگوئی دی تصدیق کیتی کہ مقناطیسی میدان دی موجودگی وچ خارج تھیوݨ والی روشنی پولرائزڈ تھیندی ہے۔ زی مین دے کم دی بدولت اِیہ ڳالھ واضح تھئی کہ لورنٹز دے مطابق روشنی دے اخراج دا ذریعہ بنݨ والے کمپن کرݨ والے ذرات منفی چارج تھئے ہن، تے ہائیڈروجن ایٹم دے مقابلے وچ ہزار گنا ہلکے ہن۔ اِیہ نتیجہ جے جے تھامسن دے الیکٹران دی دریافت توں پہلے ئی حاصل کر گھدا ڳیا ہئی۔ اِیں طرحاں زی مین اثر ایٹم دی ساخت کوں واضح کرݨ کیتے ہک اہم ٹول بݨ ڳیا۔

ایمسٹرڈیم وچ پروفیسر

اپݨی دریافت دے کجھ عرصے بعد، زی مین کوں ایمسٹرڈیم وچ لیکچرر دے طور تے ہک عہدے دی پیشکش کیتی ڳئی، جتھاں انہاں 1896 دے موسم خزاں وچ کم شروع کیتا۔ 1900 وچ انہاں کوں ایمسٹرڈیم یونیورسٹی وچ طبیعیات دے پروفیسر دے طور تے ترقی ݙتی ڳئی۔ 1902 وچ انہاں اپݨے سابقہ استاد لورنٹز دے نال طبیعیات دا نوبل انعام زی مین اثر دی دریافت کیتے گھدا۔ پنج سال بعد 1908 وچ او وان ڈر والز دی جگہ ایمسٹرڈیم وچ فزکس انسٹی ٹیوٹ دے مکمل پروفیسر تے ڈائریکٹر بݨ ڳئے۔

1918 وچ انہاں "کجھ تجربات کشش ثقل تے: کرسٹل تے تابکار مادیاں کیتے کمیت تے وزن دا تناسب" شائع کیتا، جیندے وچ تجرباتی طور تے کشش ثقل تے انرشیل ماس دے حوالے نال مساوات دے اصول دی تصدیق کیتی ڳئی۔

1923 وچ ایمسٹرڈیم وچ بݨائی ڳئی ہک نویں لیبارٹری کوں 1940 وچ زی مین لیبارٹری دا ناں ݙتا ڳیا۔ اِیں نویں سہولت زی مین کوں زی مین اثر دی باریک بینی نال تحقیقات کرݨ دا موقع ݙتا۔ اپݨے کیریئر دے باقی حصے وچ او میگنیٹو-آپٹیکل اثرات تے تحقیق وچ دلچسپی رکھیندے رہے۔ انہاں متحرک میڈیا وچ روشنی دے پھیلاؤ دی وی تحقیقات کیتی۔ خصوصی اضافیت دی وجہ نال اِیہ موضوع دوبارہ دلچسپی دا مرکز بݨ ڳیا، تے لورنٹز تے البرٹ آئن سٹائن دی طرفوں گہری دلچسپی حاصل کیتی۔ بعد وچ اپݨے کیریئر وچ او ماس اسپیکٹومیٹری وچ دلچسپی گھنݨ لڳے۔

بعد دے سال

1898 وچ زی مین کوں ایمسٹرڈیم وچ رائل نیدرلینڈز اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز دا رکن چݨیا ڳیا، تے او 1912 توں 1920 تک اِیندے سیکرٹری دے طور تے خدمات انجام ݙیندے رہے۔ انہاں 1921 وچ ہنری ڈریپر میڈل جتیا، تے کئی ٻئے انعامات تے اعزازی ڈگریاں حاصل کیتیاں۔ زی مین کوں 1921 وچ رائل سوسائٹی دا غیر ملکی رکن (ForMemRS) چݨیا ڳیا۔ او 1935 وچ پروفیسر دے طور تے ریٹائر تھئے۔

زی مین دا انتقال 9 اکتوبر 1943 کوں ایمسٹرڈیم وچ تھیا، تے انہاں کوں ہارلیم وچ دفن کیتا ڳیا۔

انعامات تے اعزازات

زی مین کوں انہاں دی خدمات کیتے درج ذیل انعامات ملے۔ طبیعیات دا نوبل انعام (1902) میٹیوسی میڈل (1912) 1921 وچ رائل سوسائٹی دے غیر ملکی رکن (ForMemRS) چݨے ڳئے نیشنل اکیڈمی آف سائنسز توں ہنری ڈریپر میڈل (1921) رومفورڈ میڈل (1922) فرینکلن میڈل (1925) چاند تے زی مین کریٹر دا ناں انہاں دے اعزاز وچ رکھیا ڳیا ہے۔