پڑ اڄوکیت

کُج ڳالہیں (اُترآدھونکتاوادھ) یا (مابعدجدیدیت) یا پڑاجوکیت بارے

١ـاینکوں اتم کرݨ آلے کُج اُشاکاں دے ناں تے انہاں دیاں کتاباں دے حوالے

لیوتارڈ دی کتاب دی پوسٹ ماڈرن کڈیشن، دریدا دی آف دی گرامٹالجی Margins of philosophy ، Speech and Phenomena

میشل فوکو دیاں کج کتاباں دے ناں جنہاں پوسٹماڈرن سوچ کوں اگوہاں کیتے، مثلاََ The Birth of Biopolitics The Birth of the Clinic

The Archaeology of knowledge

Discipline and Punish

The Order of Things: An Archaeology of the Human Sciences

What Is an Author

یا جنس دی تاریخ

بئے وی بہوں سارے لکھاری گزرن انہاں ترائے کوں ٻہوں وݙا مقام حاصل ھ

مارکا ھک ڳالہہ چیتے رکھائے جو اے تحریک اجوکیت دے خلاف ابھری ھئی تے اجوکیت دی چنگی روت سمجھ دی ٻہوں لوڑ پوسی ناتاں اے پلے نہ پمسی ،، پہلے اجوکیت یعنی جدیدیت کوں سمجھو جو اوندے کیا مقاصد ھن تے انہیں اپنڑے سیاسی معاشی تے معاشرتی مقاصد کیویں پورے کیتن ۔۔ ایندے تناظر اچ تہاکوں پہلے جنگِ عظیم کوں ڈیکھنا پوسی تے اوندے محرکات تے اوندے بعد دے حالات انہاں کیا اثر پاتا مغربی تہذیب اُتے جیندی وجہ کنوں اے پوری دنیا دے گاٹے فٹ آن تھئی

ڈوجھی ڳالہہ اینکوں نشاطِ ثانیہ دے تناظر اچ وی ݙٹھا ونڄ سڳدے

تے نشاطِ ثانیہ کوں بادشاہی تے پاپائیت و جاگیردارنہ نظام دے تناظر اچ

لوک میݙے کنے کاوڑے تاوڑے رہندن جو اے نطشے نطشے کریندے ۔۔ لیکن اے سبھو کڄ شروع اوندے فلسفے دے بعد تھئے ۔جیں بارے آپاں آج الویندے پیوں،

مثلاََ اوندا او جملہ جو بݨاوݨ آلا مر ڳئے ۔۔ تے اوندیاں اقدار بارے دلیلاں تے اوندا اے ݙسݨا جو مذہب انسانی زندگی وچوں کیویں نکل ڳئے تے نکلدا ویندے اے کیڄھے عذاب اچ اجوکے بندے کوں مبتلا کریسے۔۔ ݙوجھا اوندا اندازہ جو اجوکا بندہ عدمیت دا شکار تھی ویسے جیکر انہیں نوے معنے نہ لبھیے جندڑی گزارݨ دے تاں۔

ھک دور ہا بندہ اپݨے مذہب کنوں سنڄاݨیاں ویندا ہا جو اے عیسائی ھ اے مسلمان ھ تے اے یہودی یا ہندو ھ

پر انڈسٹریل انقلاب دے بعد بندے دی سنڄاݨ حبِ الوطنی بنڑدی کتھائیں نظر آئی کتھائیں کمیونٹسٹ کتھائیں فاشسٹ یا کتھائیں شاونسٹک سوچ نال بندہ سامݨے آیا

ڈوجھا ٹکنالجی بندے دی زندگی کوں ہر آندے ڈیہاڑے نال آسان کریندی ویندی ھئی تے مذہب کوں بندے دی زندگی کنوں پرے کریندی ویندی ھئی مثلاََ بیالجی دے علم کنوں پہلے بندے پادری یا کہیں مذہبی راہب کنوں اپݨا علاج ونڄ کرویندے ھن ۔۔

یا ایجھے حکیم کنوں جیڑھا پنج وقتہ نمازی ہوندا ھئی تے نال او آھدا ہا جو اللہ نے چاہا تو آپ ٹھیک ہو جائیں گے۔۔

میڈیکل سائنس نے باقی سبھ کج اویں رکھیا تے اے معنا بندے کنوں کھس گھدا کہ اوندے ٹھیک تھیوݨ پچھوں اللہ دی امان ھ

پہلے مذہبی کتاب ݙسیندی ھئی جو بندہ کیا کھمسے، کیویں دھمسے کیویں ۔۔ ۔ بیا کڄ کریسے۔۔ اجوکیت نے اے زمیداری وی آپ گھن گھدی، جو کیا صحت مند ھ تاں کیا کائنی صحت مند خوراک نے حلال حرام دے مذہبی تصور کوں چٹ کیتا

ڈوجھے معنے وچ اجوکیت تے پڑ اجوکیت ایمان دی عدم موجودگی دا ناں ھ، تساں سوچیندے پئے ہوسو کہ اساں تاں سارے مسلمان ھیں ۔۔ ایمان وی ھ سبھ کج ھ ۔۔ پر جیڑھا نظام ایمان نال گھن تے آیا ھا او کتھ ھ؟ ایمان کہیں احساس دا نہ ہا کہیں نظام دا نہ ہا او اساڈے وچوں لڳا ڳئے

ٹی اس الیٹ ہر ڈوجھی جگہ تے فریگمنٹڈ جنگ جویت تے جنگ دی گالہہ تہوں کریندے ۔ او وی ایہا ڳالہہ کرن دی کوشش کریندا پیا ہوندے جو منظر نامہ loss of faith تے absent of faith دا ھ

ݙوجھا بادشاہت بادشاہی نظام اتنا ہی شیت پراݨا ہووے جتنا انسان ھ

ایندی مکاݨ کارل مارکس کنوں پہلے شروع تھی چکی ھئی پر کارل مارکس دے بعد تاں اے اصلوں تھݙیڄ ڳیا

منیا ویندا ہا جو خدا دے بعد اگر کہیں کنے حکومت دا کوئی حق ھ تاں او بادشاہ ھ بادشاہ کوں وی کھݙے لا ݙتا ڳیا ۔۔

مادیت عروڄ تے پڄدی ڳئی تے اڄوک اچ پہہ ڳئی

بندے دا بادشاہ اُتے جیڑھا ایمان ھئی او چٹ تھی ڳیا

اویں اوندے کنے جمہوریت آئی ول انہیں جمہوریت اچ کیا ݙٹھا؟

اوہے جنگاں اوہے قبڄے اوہا چڑھ مار ، بندے دا ایندے کنوں وی یقین اڈ ڳیا ،

ول واری آئی سائنس دی بندے چنگی ترقی کیتی ھݨ وی کریندا پئے پر جڈاں بمب بنڑیا تے بمب چلیا بندے دا اوندے اُتوں وی یقین اݙ ڳیا او اونکوں مثبت دا سمجھݨ دے بجائے خطرناک وی سمجھݨ لڳ ڳیا ۔۔

ھݨ بندے دا آخری سہارا او خود ھا۔۔ بندے دا خود اتے یقین

ایندے ملیا میٹ کیتے سیگمنڈ فرائیڈ میدان اچ آیا تے انہیں ݙسیا

بندہ جیڑھا کج وی ھ اپݨے لاشعور دی وجہ کنوں ھ ۔۔تے اوندا لاشعور تے کوئی کنٹرول کائنی ۔۔ جے کج ھ وی سہی تاں ݙاہ پرسنٹ ہوسی باقی او بے وس ھ ۔۔ ایندے بعد جیڑھی لایعنیت پیدا تھئی اوندا ناں اجوکیت ھ تے جیندی آپاں گالہہ کریندے پیوں اے اوندے رد دے طور تے سامہے آئی ۔۔

،، خیر

میں نئیں چاہندا جو اے لمبی تھیوے سرسری پوانٹس ݙیکھ گھنسو

جیڑھے ایندا شیت احاطہ کر سڳن

١ـ پہلی ڳالہہ پڑاجوکی جیڑھی کریندن او ھ کہ کوئی مہابیانیہ کائنی

سوائے ایندے کہ کوئی مہابیانیہ کائنی

٢ـ سچ سانجھا ھ تے ہر کہیں دا اپنڑاں ھ حقیقت کج کائنی سوائے ایندے کہ کج لوک ایندے ہوونڑ دا دعوا کریندن ۔ تے اینکوں پروجیکٹ کریندن، میڈیا یا ڈوجھاں ذرائع نال تے عوام ڳنگی باتی چپ کر تے من گھندی ھ ۔۔ انہاں کوں خبر ملدی ھ افغانستان اچ ظالماں دی حکومت آ ڳئی ھ تے او من گھندن، اینکوں او ہائپر سچ دا ناں ݙیندن

٣ـ علم طاقت ھ علم جیندے کنے ہوسی اوہو طاقت ور ہوسی تے علم کوں طاقت کیویں بݨایا ڳئے ایندے بارے تساں تفصیلاََ فوکو کوں پڑھسو تاں پتا لگسی جو کیویں بݨے

٤ـمصنف مر ڳئے رونالڈ بارتھس (Roland Barthes) دی مشہور کتاب جیندے وچ او آکھدے کہ متن وچوں معنی دا سورس متن ہی ھ نہ کہ مصنف، مصنف کوں متن اچ سلہاڑ تے تساں متن دے سمورے امکانات دی پھلپھوٹ نئیں کر سڳدے، مصنف دی موت ایں بارے بہوں ستھری کتاب ھ تے ہر ادبی بندے کوں پڑھنی چاہیدے ھ

٥ـ بطور فلوسوفیکل ڈسکورس پڑ اجوکیت دا احاطہ تے تعریف نہ ممکن حد تک مشکل ھ تے ایندی کوئی یونی فائڈ تعریف کائنی

یا یونایٹڈ

٦ـایندی ادبی شاخ ساختیات پسِ ساختیات وچوں سامݨے امدی ھ

ساختیات اچ binary opposition دے قانون کوں ݙیکھݨا چاہیدے ایندے نال ہی تہاکوں اے ڳالہہ وی سمجھ امسے کہ ساختیات کیا ھ تے پڑساختیات کیا ھ ڈوجھا اے ردِ تشکیل دی تفہیم دا حامل ھ

٧ـ حل لبھݨ دی مکاݨ سیموئل بیکٹ جیمز جوائس ٹی ایس الیٹ انہاں ساریاں دا کم ایہو ݙسیندے جو او حل لبھݨ کنوں تھک تے ایندے اتے اکتفا کر گھندن جو بس معلومات ہووݨ کافی ھ ۔۔

کیونکہ ہر حل اپنڑی اخیر شکل اچ مہابیانیہ بݨ ویندے

ابسٹریکٹ تھیٹھر دی روایت ساکوں ایہو ݙسیندی ھ جو بندہ خودمختار ھ ادب دی پرکھ اچ او خود کنوں معنا اخذ کریندے تے اونکوں کرنا وی چاہیدے۔ یعنی پڑاجوکیت ھک معنے وچ اے وی پرپوز کریندی ھ جو تہاڈی مشکل ھی تہاڈی آسانی ھ

٨ـ ہائر ریلیاٹی مثلاََ ساڈا ھݨ ایجھاں چیزاں نال واسطہ ھ جیڑھیاں ھن وی کائنا ۔۔ جدیدیت وچ اساں شے دا مشاہدہ کرݨ جوگے ہاسے

ھک سوفٹ وئیر وی تخلیق ہی کیتا ویندے پر او انہاں اصولاں کوں مبرا ھ جیندے کنوں جدیدیت آلیے آبجکٹ نہ ھن

ایندی ھک مثال او سارے کارٹون ھن جیڑھے حقیقت وچ موجود کائنی پر پوری دنیا وچ انہاں کوں اویں ݙٹھا ویندے جیویں او واقعی ہوون، ایندا مطلب اساں سچ کنوں ذہنی طور تے وی پراں ہٹ ڳیوں اساں توقع ہی کائنی رکھدے جو ادب یا فن پارا یا کوئی ڈؤجھا شہکار سچ ہووے ۔۔

ایندے تناظر اچ تساں ویٹنگ فار گوڈوٹ پلے کوں پڑھ سڳدو او تہاکوں ایندے تمام تر امکانات تک پڄا سڳدے

تحریر از مژدم خان