پُتر۔ سرائیکی لوک قصیاں وچ گھریلو کردار

ݙو ڄݨے آپت اِچ ڳالھیں ٻیٹھے کریندے ہن ۔ ڳالھیں سروں ڳالھ ٹُری تاں ہک آکھیا:

’’گھر کوٹھا ، مال اُوٹھا تے پتر ڄیٹھا۔‘‘

ݙوجھے ڄݨے ولدی ݙتی نہ سئیں نہ

’’گھر چھپری ، مال ٻکری تے پُتر اوہو جیڑھا ویلے سِر پکری‘‘

سرائیکی لوک قصیاں وچ جتھاں وی پیو تے ماء دا ذکر آندے اُتھاہیں پتر تے دھی دا وی ذکر ہوندے ۔ بھل پیو تے ماء آلیاں کہاݨیاں درحقیقت ماء تے پیئو دے اولاد نال اَتے اولاد دے ماء پیونال مثبت تے منفی رویاں دی ڳالھ ہوندی ہے جینکوں واقعیاتی لحاظ نال پیش کرتے ماء پیئو دی عزت و احترام ، دانش تے بھل منسائی کوں پیش کیتا ویندے اَتے ݙوجھے پاسے پتر دی پیئو کیتے قربانی ، محنت و مشقت ، اطاعت و فرمانبرداری کوں پدھرا چاڑھیا ویندے ۔ سرائیکی وسیب وچ اولاد کوں مِٹھے میوے آکھیا ویندے تے پتر کوں پیئو دا ٻانہہ ٻیلی تہوں تاں ڈھیر سارے لوک اَکھاݨیں وچ پتر دی اہمیت نشابر کیتی ویندی ہے ۔ جینویں

پتر ڄمدیوں جوان ہوندن۔

پتر اپݨا کم آندے۔

پتر تردن پتھر ٻݙدِن۔

پتر جوان تھیا ، بخت غلام تھیا۔

پُتر ماء پیو دیاں اَکھیں دا چانݨ ہوندن۔

پُتر اُتو نہیں ݙکھ پچھونہیں۔‘‘(16)

لوک قصیاں وچ ݙو قسم دے پتر نشابر تھیندن ہک شاہی خاندان دے شہزادے اَتے ݙوجھے عام لوکیں دے پتر ۔ شہزادے یا تاں عشق وچ پئے تے لمبڑے پندھ کریندن ۔ جینویں شہزادہ سیف الملوک

بھلی مصری مصری کوں جاں چکھیُس پریم پتاسہ

یا بادشاہ پیئو دا سوال پورا کرݨ سانگے پندھ کریندن جینویں (قصہ بادشاہ دے خواب دا) کتھائیں پیئو دی جان بچاوݨ کیتے دھیہاں نال لڑدِن تے کتھائیں مترائی ماء دے ہتھوں ݙیس نکالی ملݨ تے دانشمندی تے فرمانبرداری دا ثبوت ݙیندن ۔ جُتیاں موندھیاں تھیوݨ تے سمجھ ویندن جو ݙیس نکالی دا حکم مل ڳئے بجائے بادشاہ نروار کرݨ دے او فرمانبرداری دا ثبوت ݙیندے ہوئے محل اَتے ݙیس ݙوہائیں وچوں نکل ویندن ۔(قصہ ہک ہا بادشاہ)

عام لوکیں دے پتر وی اپݨے ماء پیئو دی خدمت گزاری کریندے نظردن تے کتھائیں کتھائیں ٹھڳ پیئو نال ٻانہہ ٻیلی تھی تے ٹھڳیاں پللیاں کریندن (جُوری ٹھڳ تے صادق ٹھگ؍ مطبوعہ بادشاہ آپ اللہ) تے لڑدے بھڑدے پتر پیئو دے سمجھاوݨ کیتے کانے بھنݨ تے سبدھ وچ برکت دا سبق حاصل کریندن(وکھری ونڈ؍ مطبوعہ بادشاہ آپ اللہ) تے اینویں سبدھ کہاݨی وچ پتراں دی فرمانبرداری وچ ݙیکھو جیندے ذریعے او دھیہہ کوں قابو وچ کر تے مالا مال تھی ویندن۔

’’اُتنے تئیں او آپ تے اوندا وݙا پُتر جنگل وچوں کجھ پکھی شکار کرکے گھن آئے ۔ انھاں کوں ذبح کیتا ، گوشت تیارکیتا ، ایندے بعداوں اپݨے چھوٹے پُتر کوں آکھیا:

’’ونڄ لکڑیں چُݨ آ۔‘‘

او بھڄ پیا لکڑیں چُݨ آیا ……

بس مارکہ ! ایندے بعد اوں اپݨے سبھ توں وݙے پُتر کو ںآکھیا :

’’جو ایہ ݙاتری چا گھن ، کجھی دیاں کولیاں کولیاں نرم چھڑیاں کپ آ۔‘‘

او پیئو دی ڳالھ سُݨ کے بھڄ پیا تے ہک ڳنڈھ کپ کے آ ڳیا۔‘‘(17)

جتھاں چنگے پُتر ہِن تے انہاں پتراں دی مندیائی کوں وی نشابر کیتا ڳئے ۔ پُتر دی مندیائی ݙو لحا نال سامݨے آندی ہے ہک تاں ایہ جو پتر پُٹھے کماں تے لڳے کھڑے ہوون ، آپت وچ لڑدے راہسن ۔ آلسی تے کم کوس ہوندن یا نافرمانبردار ہوندن جیڑھے پئو دے آکھیے نئیں لڳدے ۔ فضول خرچ تے عیاش ہوندن پر پیئو دی مرݨ پتھاری تے کیتیاں ڳیاں وصیتاں کوں پلے ٻدھیندن تے وَل اوندے تے عمل کریندن تاں آپ وی سدھر ویندن اَتے اپݨے حالات کوں وی سدھار گھندن۔ پر ایہو جہے نافرمان تے ناخلف پتر وی ہوندن جیڑھے پیئو دا آکھیا نئیں منیندے ، کم کوس تے نافرمانبردار ہوندن جینویں ’’سبدھ ‘‘وچ پتراں دا حال ݙکھایا ڳئے جو ہیرو دے بھرا تے پتراں دا کم ݙیکھو:

’’وَل اوندی ذال اپݨے پتر کمے کوں آکھݨ لڳی

اوئے پتر کماں !’’ پاݨی دا گھڑا تاں بھری آ‘‘

کمیں آکھیا ’’میں نی بھر آندا‘‘

ایندے بعد اوں جوان اپݨے ٻئے پُتر کوں آکھیا ’’لکڑیں چُݨ آ‘‘

اوں آکھیا ’’اے کم میݙے کنوں نئیں تھیندا ۔ میں تھکا وَداں۔‘‘(18)

ایہ حال ہے غریب ڄٹ دے پُتراں دا تے ہُݨ دھن واݨ ’’ناتھ جی‘‘ دے پتراں دا وی حال ݙیکھو جیڑھا اپݨے پورھیاں دی کمائی دے ترائے ڈھڳ لیندے تے اَپݨے ݙو پتراں کوں سݙوا تے ہک ہک ڈھڳ انہاں کوں چوا ݙیندے تے تریجھے ڈھڳ بارے آہدے جو ایہ میں اپݨے اوں پتر کوں ݙیساں جیڑھا میکوں گنگا دھنوا آسی ۔ ایہ سُݨ تے پتر وسر مور تھی ڳئے تے انکار چا کیتونے ۔ جیڑھے پتر پیئو کوں گنگا اشنان کیتے نیں نے سڳدے اُنہاں دی حالت وی ݙیکھو :

’’میں سُہانڄ کیتے جو کیوں گنگا دھاں آواں؟ پر دِل آہدے جو میݙے نال میݙا کئی سڄݨ ہرو بھرو ڄلے تے پُتراں کنوں وݙا سڄݨ کیڑھا تھی سڳدے؟ جیڑھا ݙکھ سُکھ اِچ سنبھال وی لہے ، مُٹھ مروڑ ا وی کرے تے جیندے ݙٹھیئیں سِک بُکھ وی لہوے ۔ بس اے دھن دا تریجھا ٹڳ تُساں ݙوہاں اِچوں اوندا ہوسی جیڑھا میکوں گنگا دھنوا آسی۔‘‘

موہر تاں ݙوہیں وسر مول تھی ، ہُپ تڑپ پھوکے کھڑے رہے ۔ پچھے ہک ٻولیا:

’’پِتا سئیں ! ہُݨ توݨیں دھیلے دھیلے کوں ترسائے وے ۔ ٹکے ٹکے دا محتاج رکھاوے ۔ ہُݨ مسیں مسیں دنیا دا مُکھ ݙٹھے سے ۔ تے تن تے پِلتی ولݨ دی کئی آس تھئی اے تاں تُساں ساکوں ایویں نویں بھوڳ اِچ پئے پیندے وے ۔ جے تہاݙے ہائوں نیں پئی لاہندی تاں اساں وی ہُݨ ایں بچدی ڈھگڑی دے لوبھ تے نِسے مُسدے۔‘‘

ٻیا ٻولیا:

’’بابو! نہ اساں تیکوں گنگا دھویندے ، تے نہ اے ٹِڳ دنیا دا چیندے ۔ جیڑھا تیکوں گنگا دھنوا آوے اے ٹِڳڑی ہونکوں چا ݙے۔‘‘(19)

ایہ تاں ہئی ناتھ جی دے پُتراں دا حال جیڑھا پیئو کوں گنگا تئیں نئیں گھن ویندے تے اوندی ساری جمع پونجی دے مالک بݨ ویندن ۔ انہاں کنوں وی مکروہ تے ظالم راکھشش کردار تاں اوں پُتر دا ہے جیڑھا ذال دے چھند پھند وچ آندے ، ذال آہدی ہِس جو میکوں حکیم آکھیے جے میں تیݙی ماء دا ہاں تے ٻکیاں کھاساں تاں ٹھیک تھیساں تے او راکھشش پتر ماء کوں کوہ تے اوندا ہاں تے ٻکیاں کڈھ تے ذال کول گھن ویندے ۔ پُتر دے ظلم ، کمینگی ، رن مریدی ، ناخلفی تے نافرمانی دی ایں کنوں وݙی ٻئی کیڑھی مثال ݙتی ونڄ سڳدی ہے ۔

قصہ کہاݨیاں وچ مستقبل کوں ماضی بݨا تے پیش کیتا ویندے تے ہُݨ آئے ݙینہ اخباراں وچ جائیداد تے عشق دے پچھوں ماء پیئو کوں مارݨ تے زہر ݙیوݨ جیہے واقعے عام تھیندے پن ۔ ساکوں اپݨی تہذیب کوں دھن دولت دی خاطر رشتے ناطے کوہوݨ جیہے ظالمانہ تے سفاکانہ عوامل تے نظر رکھݨی چاہیدی ہے تے اولاد وچ پیدا تھیوݨ آلے لوبھ ، حرص و ہوس کوں مکاوݨ دا ترلا کرݨا چاہیدے نہ تاں اَساںانسانیت دے درجے کنوں ڈھہ تے حیوانیت دے درجے تئیں اَپڑویسوں۔

حوالہ

سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان