پَوڑی
او رزمیہ نظم جیں وچ کہیں جنگ دے واقعات بیان کیتے ونڄن۔ ایندے پڑھݨ یا ڳاوݨ دی کوئی مخصوص طرز وی ہوندی ہے ۔ ایں ڳالھ دا پک کینی۔ اے صنف اَڄکل تاں متروک ہے سب توں پہلی پوڑی اساکوں نواب مظفر خان دی ملدی ہے۔ انویویں (19)صدی وچ جھنگ دے مشہور شاعر شاہ عظیم سکھاں نال نواب مظفر خان دی ملتان وچ جنگ کوں پوڑی مظفر خان دے ناں نال لکھیے۔ نواب مظفر خان سکھاں دے سفیر کوں جو جواب ݙتا اوندا انداز پوڑی وچ ݙیکھو:
ٻولیا حضرت دا اصحاب مظفر اولیا
اساں پیڑھیاں دے نواب وچ ملتان دے
میں تاں رَج ہنڈایا راج ہتھیں آپݨیں
کیوں عزت کریں خراب مل کے سنگھ دے نال
حجِ اکبر دا ثواب بھڑن کفار نال
اڳوں تھیسی پیا حساب تھوڑیاں تے ٻاہلیاں
مٹ ویسن سب غرضاں جنگ مقابلے
میں مار کریساں طرزاں طر تربوزیاں
……………
نواب صاحب دل تکڑی منہ تھی ٻولیا
کسب جناہاں دے ترکڑی لڑکی جاندے
اُوݙسن وانگوں مکڑی تراڑی ماریاں
جوان مریسن دھم چکڑی آموں سامݨے
نواب آکھے قطب دین کوںہک سخن نہ ترڈھے
میکوں کے سمجھانواں تیں منڈھے
سورے آئے میدان رل ڳاہسن سݙھے
میں تاں لوہا ݙیساں سار دا تھی ٻاہسو ٹھڈے
کنجیاں میݙے پیٹ وچ کوئی پاڑ کے کڈھے
شاہ عظیم دی ایں پوڑی دے علاوہ سوبھا فقیر شجاع آبادی وی گورگیج بلوچاں دی امیر آف بہاول پور نال جنگ اتے احمد خان پٹھان دی نواب بہاول پور نال جنگ دے واقعات تے ݙوں پوڑیاں لکھین۔ گورگیجاں دی پوڑی ہُݨ نایاب ہے۔ البتہ پٹھاناں دی پوڑی دے چند بند مل ویندن۔نمونہ:
مل پٹھان تھئے ہن مردنویں پُراݨے
وچ کچہری ٻیٹھے احمد خان الاݨے
کتھاں لبھن سرکار کوں اساں جہیں امیر سیاݨے
اعتبار میݙا سرکار اُتے چا کیتے خلق دواݨے
نہیں قصور اساں وچ کائی بالکل خان پچھاݨے
دم مار ڳئی سرکار وچوں ݙینہ گزر ڳئے وہاݨے
آخر چڑھ چڑھ مڑیاں بالکل اڈرک گھا کماݨے
نت نہ بخت جوانی ہی اٹھ پہر ڳاݨے
گزری دی کل ہر کوں معلوم آمدن کوئی نہ ڄاݨے
اوکھے مندر منیندن سوبھا بالکل نانگ ایاݨے
ڈاکٹر موہن سنگھ دیوانہ وی ہک ایجھی قدیم پوڑی دا ذکر کیتے جیندے شاعر دا کوئی علم کینی۔ ایں پوڑی دے اٹھ بنداں وچوں چار بنداں وچ ملتان ‘ اوچ تے پاکپتن دے بزرگاں دے احوال تے انھاں نال عقیدت دا اظہار ہے۔ اے پوڑی رزمیہ دی بجائے منقبت دا انداز رکھدی ہے ۔ پوڑی دے ہر بند دے بعد ہک شعر ’’سلوک‘‘ دے عنوان نال درج کیتا ڳے۔ پوڑی دی زبان توں قیاس لڳدے جو اے کلام یارھویں صدی عیسوی توں ٻارھویں صدی دے وچکار دا ہے۔
حضرت میراں بغداد کا اک حاکم خدائی ڄاݨے
مخدوم جہانیاں ملتان کا سچ اللہ پاک پچھاݨے
پورب کا شاہ مدار ہے ہور دو جاد سٹ نہ آنے
ملک دائود بغداد دا ویکھ قدرت سچ سُنڄاݨے
مکے شاہ جمال ہے درلڳانینہہ ربانے
سبھ چلن تیرے بھانے
حوالہ
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان