پوتھی ۔ نویکلی سرائیکی لُغت

غلام حُر خان کنداݨی کوں کون نِھیں ڄاݨدا ۔ اوہ سرائیکی وسیب دے ہک سُڄاک مہاندرے ہن جنھیں اپݨی حیاتی علم دی ڳول ‘ عالماں دی خذمت اَتے قلم تے کتاب کوں اَگیتے ٹورݨ اِچ ڄال ݙتّی۔ کُئی علمی موضوع ہووے ہا یا لسانی ۔ وسیب دی تاریخ دی ڳالھ ہووے ہا یا سرائیکی صوبے دے جغرفیے دی اُنہاں کوں ہر موضوع اُتّے عبور حاصل ہا ۔ اُنہاں دے نال کئی کچاہریاں تِھیاں ۔ اُنہاں دیاں ڳالھیں ‘ اَکھاݨ ‘ شعر تے علم تے دانش دے موتی اَکھیں کھول ݙیندے تے ہاں ٹھار ݙیندے  ہِن۔ دِل آہدے جو اوہ ٻولی رکھن تے اساں سُݨدے رہوں۔

جھوک دے دفتر اِچ کئی واری اُنہاں دے نال ٻیٹھک تھئی ۔ ڈاکٹر افضل ڈھانڈلہ دے کلینک تے وی کئی پھیری حاصل ونڈیوسے ۔ بکھّر وچ وی نال ریہوسے ۔ ہر موقع تے اوہ نویں ڳالھ تے نویں راند رَسائی رکھدے ہَن ۔ موصوف سرور کربلائی دا وݙا شیدائی ہا ۔اوندے بارے جہڑے حال حویلے تے میل ملاقاتاں لکھیاںہنِس اوہ سرائیکی ادب دے موتی ہِن ۔

ہک پھیری آکھݨ لڳے جو میں سرائیکی زبان دے لفظ ڳولی پیاں۔ جہڑے وَݨ سَونّے موضوعاں اُتّے ہِن۔ میں پُچھّݨ کیتا تاں اَکھیونیں جو بُھلّے لفظاں تے ترکیباں کوں ڳنڈھ ݙتّی آناں۔ میں خوش تھیئم جو ایہو تاں میݙا کم ہے ۔غلام حُر خان دا تعلق بکھّر نال ہا ۔ میں ایں ڳالھوں خوش تھیُم جو سرائیکی دے اوہ لفظ جہڑے بکھّرتے اوندے نال دے علاقیاں وچ ٻولے ویندِن اَتے جتھاں میں صرف گزیٹیرز دے حوالے نال پُڄ سڳاں‘ غلام حُر خان اُنہاں کوں جوڑ ٹھہا کے سامھݨے آ رکھیسِن تاں سرائیکی زبان دی لُغت سازی سوکھی تھی ویسی ۔ باقی رہ ویسی دمان دا دخیرئہ الفاظ اوہ وی کُئی ٻیا ہتھیکا کر سٹیسی۔

اَچݨ چیتی غلام حُر خان دی فوتگی دی اطلاع اَئی تاں ہاں پیریں اِچ اَن پیا ‘ ایݙا وݙا مہاندرا ‘ زبان شناس تے زبان دانی تے عبور رکھّݨ آلا ‘ سرائیکی دی سانبھ سنبھال کرݨ آلا ‘ کم اَدھورا رکھ تے اَڳلے جہان ونڄ سماݨا  پر رب دی رضا من تے چُپ کر ڳیوسے۔

ہُݨ میں ݙٹھّے جو اُنہاں دے کیتے کم کوں ’’پوتھی‘‘ بݨا کے وسیب دے اڳوں پیش کرݨ دا آہر کیتا ویندا پئے ۔ تاں دِل جاہی تھئی ہے جو غلام حُر خان دا پورھیا سجایا تھیندا پئے ۔ ایہ کم حالی وی اَدھورا ہے ۔ جے او آپ جیندے رہندے تاں کم اڳوں تے ٹور ویندے ۔ پر جو کجھ آپ کر ڳئین ۔ ایہو وی سئے ہے ۔ سرائیکی زبان دی جھولی وچ ’’پوتھی‘‘ ایݙا وݙا خزانہ ہے جو کُئی مَئی دا لال کٹھا کر ݙکھلیسی ۔تاں منیسوں میکوں خُشی ہے ’’پوتھی‘‘ دی اشاعت تھیندی پئی ہے ۔

سئیں ڈاکٹر افضل ڈھانڈلہ تے سئیں ظہور دھریجہ جہڑے نیکی دا کُئی کم کرݨ کنوں نَیں چُکے ۔غلام حُر خاں کنیں ایں کتاب کوں مرتب کرا تے سرائیکی زبان تے وسیب دی جہڑی خدمت کیتی ہے خدا اُنہاں کوں ایندا اَجر ݙیوے۔ جیکر وسیب دے کئی ٻئے مہاندرے لکھاری وی سرائیکی اِچ کھنڈئیے ایہو جیہیں لفظاں دے ذخیرے کوں گݙ کر ݙیون تاں ساݙا وسیب قیامت تئیں جیندا رہسی۔

شوکت مغل

10/9/11

حوالہ

پوتھی ، نویکلی سرائیکی لُغت ، مصنف: غلام حُر خان کندانی، ناشر : عوام دوست فاؤنڈیشن (بھکر) پاکستان