پانینی

پانینی (Pāṇini)
فائل:Panini Statue.jpg پانینی دا ہک تصوراتی مجسمہ
پیدائش	چوتھی صدی قبل مسیح (تقریباً)
جائے پیدائش	شالاتولا (موجودہ صوابی/ٹیکسلا دے قریب)
مشہور تصنیف	اشٹادھائی (Aṣṭādhyāyī)
شعبہ	لسانیات، گرامر، منطق

پانینی قدیم جنوبی ایشیا دے ہک عظیم ماہرِ لسانیات، گرامر دان، تے عالم ہن۔ انھاں کوں "بابائے لسانیات" آکھیا ویندے کیونکہ انھاں نے سنسکرت زبان دے اصولاں کوں ہک منظم سائنسی شکل ݙتی۔ انھاں دا کم نہ صرف قدیم زباناں بلکہ جدید کمپیوٹر پروگرامنگ دی زباناں واسطے وی ہک بنیاد فراہم کریندے۔

تریخی پس منظر

پانینی دی زندگی دے بارے وچ یقین نال آکھیا ویندے کہ:

• انھاں دا تعلق قدیم گندھارا (موجودہ پاکستان) دے علاقے نال ہئی۔
• اوہ قدیم شہر "شالاتولا" وچ پیدا تھئے، جیہڑا موجودہ ضلع صوابی وچ واقع ہے تے قدیم ٹیکسلا یونیورسٹی دے قریب ہئی۔
• انھاں دا دورِ حیات چوتھی صدی قبل مسیح دے قریب ہئی۔

اشٹادھائی (Astadhyayi)

پانینی دی سب توں مشہور کتاب اشٹادھائی ہے، جیندے معنی ہن "اٹھ ابواب"۔

• ایں کتاب وچ پانینی نے سنسکرت گرامر دے 3,959 اصول (Sutras) بیان کیتے ہن۔
• انھاں نے زبان کوں ہک ریاضی دے فارمولے وانگ منظم کیتا، جیندے وچ لفظاں دے بݨݨ (Morphology) تے جملیاں دی ساخت (Syntax) کوں واضح کیتا۔

پانینی تے کمپیوٹر سائنس

حیرت انگیز طور تے، پانینی دے بݨائے ہوئے گرامر دے اصول جدید کمپیوٹر دی زباناں (Programming Languages) نال ملدے جلدے ہن۔

• انھاں دے اصولاں کوں "Backus-Naur Form" (BNF) دے مماثل سمجھیا ویندے جیہڑا کمپیوٹر دی زباناں دی گرامر لکھݨ واسطے ورتیا ویندے۔
• ایں وجہ توں پانینی کوں دنیا دا پہلا "کمپیوٹر سائنٹسٹ" وی آکھیا ویندے کیونکہ انھاں نے زبان کوں ہک الگورتھم (Algorithm) دی شکل ݙتی ہئی۔

سرائیکی خطے دا فخر

پانینی دا تعلق اوں خطے نال ہئی جیہڑا قدیم تمدن تے علم دا مرکز رہا ہے۔ سرائیکی وسیب تے پنجاب دے قریبی علاقے قدیم زمانے توں ہی لسانی تحقیق دے مرکز رہے ہن۔ پانینی نے اوں وقت دے مقامی لہجیاں (پراکرت) دا مطالعہ کر کے ہی سنسکرت کوں ہک معیاری شکل ݙتی ہئی۔