ٻولی سمجھ نہ ڄاݨاں

ہر بندے کوں اَپݨی ماء ٻولی نال پیار ہوندے‘ ایہ پیار اُونکوں گُھٹی تے گڑتی اِچ مِلدے ‘ اَپݨی ماء ٻولی نال پیار کرݨ کوئی میار یا مہݨے دی ڳالھ کائنی ‘ ایہ قُدرتی ڳالھ اے ‘ اَتے ہر بندے دا حق اے ‘ ماء اَپݨے ٻال کوں اَپݨی جھولی اِچ پا جیرھی ٻولی اِچ لولی ݙیندی اے۔ اُوہا ٻولی اوندی سُنڄاݨ ہوندی اے ‘ او بھانویں دُنیاں دیاں لکھ زباناں پڑھ گھنے تے اَلاوݨ ٻولݨ سِکھ گھنے اَپݨی ماء ٻولی کوں کݙاہیں نی بُھل سڳدا تے نہ وَت کہیں ٻی ٻولی اِچ اُونویں اَلاٻول تے لِکھ پڑھ سڳدے‘ جئیں اَپݨی ٻولی ٻولیندے‘ لکھیندے تے پڑھدے ماء ٻولی اِچ مَاء دی تھنڄ دا سَواد ہوندے۔32دھاریں دی ہٻکار ہوندی اے ‘بندہ ݙکھ سُکھ سُول تے دَرد نال روندے ‘ کُوکدے ‘ ویݨ کریندے یا دھاڑ دھاڑ کرنج پَمدے تاں اَپݨی ماء ٻولی اِچ کریندے ‘ کوڑیج تے مَندے ڳالھیں کڈھیندے تاں اَپݨی ٻولی اِچ ݙیندے‘ خُش تھی تے جُھمراں پیندے تے ڳمدے تاں اُوندی زبان تے اَپݨی ماء ٻولی دے مِٹھڑے ٻول ہوندِن ‘ اَپݨی ٻولی ٻولݨ آلے سڄݨیں نال غُلا زاری ‘ راز نیاز تے پیا محبت دیاں ڳالھیں کرݨ اَتے ڳالھیں کھاوݨ اِچ جیرھی چس اے‘ اوجھی وَت چس ٻی کوئی کائنی‘ ہِیں ڳالھوں اسیݙا یار منشی مُک مُکا اَکھیندے جو مَرݨ دے بعد او جیرھے ویلھے بہشت اِچ ویسے تاں اللہ سئیں کنوں ’’سرائیکی ٻولݨ آلیاں حُوراں منگسے‘‘کِھلدے تے اَکھیندے اَدا! عربی ٻولݨ آلیاں حُوراں مِلیاں تاں آپاں رُل ویسوں ‘ اُوہو لکھیا ہوسے

سوہݨا یار پٹھاݨ آں!

ٻولی سمجھ نہ ڄاݨاں

اسیکوں اَڄ ایہے ڳالھیں جماعت اسلامی دے ہک وَݙے لیڈر میاں طفیل محمد ہوریں دا ہک بیان پڑھ تے یاد آئن ‘ اُنہیں آکھیئے جو ’’پنجابی‘ ڳالھیں‘ مندیں ‘ دی زبان ہے‘ جیرھا جِتی وَݙی ڳالھ کڈھے ‘ او اُتی وَݙا لکھاری اے ‘ پنجابی ٻولی دا اڳونہاں زمانہ اِی تھڄوں نہ ہووے ۔ اسیݙی ڄاݨ موجب میاں طفیل محمد ہوریں دی ماء ٻولی وی پنجابی ہے‘ وَل اللہ ڄاݨے اُنہیں ایجھیاں کُہتریاں ڳالھیں کیوں کیتین؟ او تاں ہک لیکھے لیکا لنگھ ڳن:

پنجابی ٻولی اَپݨی جھاہ تے ہک چنڳیں تے سوہݨی ٻولی اے ‘ جیئیں سِندھی ٻولی اسیݙے سندھی بھرانویں کوں پیاری اے ‘بلوچی اسیݙے بلوچ بھرانویں کوں پیاری اے‘ پشتو اسیݙے پختون بھرانویں کوں پیاری اے ‘ اَتے سرائیکی اساں سرائیکیں کوں پیاری اے‘ اَتے اینویں پنجابی ‘ اسیݙے پنجابی بھرانویں کوں پیاری ہووݨی چہیدی اے‘ اَتے پیاری ہے ‘پنجابی نال پیار کرݨ آلے دی گھٹ کائنی ‘ اسیکوں یاد اے ‘ پنجابی ٻولی دے مشہور شاعر سئیں اُستاد دامنؔ بہشتی آکھیا ہا:

مینوں کیئیاں نے آکھیا کئی واری

توں پنجابی دا لیَݨاں ناں چھڈ دے

جے ‘ پنجابی ‘ پنجابی‘ کُوکناں… ایں

جِتھے کھڑا کھلوتا ایں او تھاں چَھڈدے

جَیدی گود اِچ پَل کے جوان ہویا اِیں

او پِنڈ چَھڈدِے ‘ او گِراں چَھڈدے

اَینج لڳدا اے لوکی پئے آکھدے نِیں

او پُتر ! توں اَپݨی ’’ماں‘‘ چھڈدے

ہر بندہ اَپݨی سوچ سمجھ تے سُدھ سُرت موجب ڳالھ کریندے‘ اُستاد دامن ہوریں تاں او آکھیا ہا ۔ اُردو دے مشہور پنجابی شاعر حفیظ جالندھری ہوریں وَت اے ‘ آکھیئے:

ایہدے پیٹ وِچوں میرے ٻال ڄمے

دَسو ‘ اُردو ‘ نوں کس طرح کڈھ دِیاں

اَپݨی ‘ مَاں دا ادب منظور مینوں!

پَر ‘ رَن‘ اَپݨی کِویں چَھڈ دیاں

مطلب ایہ ہے جو حفیظ جالندھری ہوریں ’’پنجابی‘‘ کوں اَپݨی ماء منیئے تے اُردو کوں اَپݨی رَن ڳݨیے‘ ہک پنجابی لکھاری اُنہیں کوں ہِیں ڳالھ دی وَلدی ݙیندیں ہوئیں لکھیا ہا جو بندے دی ماء ہک ہوندی اے‘ رَنّاں او چار وی رکھ سڳدے اَتے وارث شاہ دے آکھݨ موجبَ:

وارثؔ رَن ‘ فقیر ‘ تلوار ‘ گھوڑا

چارے تھوک اے کِسے دے یار ناہیں

ٻدھ22؍اپریل1992ء

حوالہ

ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان