وکٹر گرینیارڈ

وکٹر گرینیارڈ

فرانسوا آگسٹ وکٹر گرینیارڈ (6 مئی 1871 – 13 دسمبر 1935) ہک فرانسیسی کیمیا دان ہا جئیں گرینیارڈ ری ایجنٹ تے گرینیارڈ رد عمل دی دریافت تے نوبل انعام جتیا ، جیڑھے ݙوہیں کاربن کاربن بانڈ بݨاوݨ وچ اہم ہن ۔ انہاں اپݨے کجھ تجربات اپݨی لیبارٹری دی نوٹ بک وچ وی لکھے ہن ۔

جیوݨ جوڳ

گرینیارڈ ہک سیل میکر دا پتر ہا ۔ او ہک محنتی طالب علم ہا تے اینکوں عاجزانہ تے دوستانہ رویہ رکھݨ والا ݙسیا ڳیا ہا ۔ ایندے وچ ریاضی دا وی ہنر ہا ۔ ریاضی وچ میجر کرݨ دی کوشش دے بعد ، گرینیارڈ اپݨے داخلہ امتحانات وچ ناکام تھی ڳیا تے 1892 وچ فوج وچ بھرتی تھی ڳیا ۔ ہک سال دی خدمت دے بعد ، او لیون یونیورسٹی وچ ریاضی دی تعلیم حاصل کرݨ واسطے واپس آیا تے آخر کار 1894 وچ Licencié ès Sciences Mathématiques دی ڈگری حاصل کیتی ۔ ایں سال دے دسمبر وچ ، او کیمسٹری وچ منتقل تھی ڳیا تے پروفیسر فلپ باربیئر (1848–1922) تے لوئس بوویولٹ (1864–1909) دے نال کم کرݨ لڳا ۔ سٹیریو کیمسٹری تے اینائنز دے نال کم کرݨ دے بعد ، گرینیارڈ موضوع توں متاثر نہ تھیا تے باربیئر توں اپݨی ڈاکٹریٹ دی تحقیق واسطے ہک نویں سمت دے بارے وچ پچھیا ۔ باربیئر صلاح ݙتی جو گرینیارڈ مطالعہ کرے جو زنک استعمال کرݨ والا ہک ناکام Saytzeff رد عمل ، میگنیشیم دی تبدیلی دے بعد ، گھٹ پیداوری وچ ، کیویں کامیاب تھیا ۔ انہاں الکائل ہالائیڈز ، الڈیہائیڈز ، کیٹونز تے الکینز توں الکحل بݨاوݨ دی کوشش کیتی ۔ گرینیارڈ قیاس کیتا جو الڈیہائیڈ یا کیٹون میگنیشیم کوں الکائل ہالائیڈ نال رد عمل کرݨ توں روکدا ہے ، جیڑھا جو گھٹ پیداواری دا سبب بݨدا ہے ۔ انہاں اپݨے قیاس کوں پہلے اینہائیڈرس ایتھر دے محلول وچ الکائل ہالائیڈ تے میگنیشیم فائلنگ شامل کر تے تے ول الڈیہائیڈ یا کیٹون شامل کر تے جانچا ۔ ایندے نتیجے وچ رد عمل دی پیداوری وچ ڈرامائی اضافہ تھیا ۔

کجھ سال بعد ، گرینیارڈ وچکارلے کوں انج کرݨ دے قابل تھی ڳیا ۔ انہاں میگنیشیم ٹرننگز تے آئسوبیوٹائل آئوڈائڈ دے مرکب کوں گرم کیتا تے مرکب وچ خشک ایتھائل ایتھر شامل کیتا ، رد عمل دا مشاہدہ کیتا ۔ مصنوعات کوں گرینیارڈ ری ایجنٹ دے ناں نال ڄاتا ویندے ۔ ایندے ناں تے رکھیا ڳیا ، ایہ آرگینو میگنیشیم مرکب (R-MgX) (R = alkyl ؛ X = Halogen) آسانی نال کیٹونز ، الڈیہائیڈز تے الکینز نال رد عمل کر تے انہاں دے متعلقہ الکحل شاندار پیداوری وچ پیدا کریندا ہے ۔ گرینیارڈ مصنوعی رد عمل دریافت کیتا جیڑھا جو ہݨ ایندے ناں تے رکھیا ڳیا اے (گرینیارڈ رد عمل) 1900 وچ ۔ 1901 وچ ، انہاں اپݨا ڈاکٹریٹ تھیسس شائع کیتا جیندے عنوان ہا "Thèses sur les combinaisons organomagnesiennes mixtes et leur application à des synthèses d‘acides, d‘alcools et d‘hydrocarbures" ۔ او 1909 وچ نینسی یونیورسٹی وچ آرگینک کیمسٹری دا لیکچرر بݨ ڳیا ، تے 1910 وچ مکمل پروفیسر دے طور تے ترقی پاتا ۔ 1912 وچ انہاں تے پال سباٹیئر (1854–1941) کوں کیمسٹری دا نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔ پہلی عالمی جنگ دے دوران انہاں سوربون یونیورسٹی وچ جارجز اربین دے نال مل تے کیمیائی جنگ دے ایجنٹاں دا مطالعہ کیتا ، خاص طور تے فاسجین دی تیاری تے مسٹرڈ گیس دی شناخت ۔ 1918 وچ ، گرینیارڈ دریافت کیتا جو سوڈیم آئوڈائڈ کوں مسٹرڈ گیس دے میدان جنگ دے ٹیسٹ دے طور تے استعمال کیتا ون٘ج سڳدا ہے ۔ سوڈیم آئوڈائڈ مسٹرڈ گیس کوں ڈائیوڈائیتھائل سلفائیڈ وچ تبدیل کر ݙیندا ہے ، جیڑھا جو مسٹرڈ گیس توں زیادہ آسانی نال کرسٹلائز تھی ویندا ہے ۔ ایہ ٹیسٹ ہوا دے ہک مکعب میٹر وچ 0۔01 گرام مسٹرڈ گیس وی ڳول سڳدا ہا تے کامیابی نال میدان جنگ وچ استعمال تھیا ۔ جرمن فریق وچ ایندا ہم منصب ہک ٻیا نوبل انعام یافتہ کیمسٹ ، فرٹز ہابر ہا ۔

گرینیارڈ 13 دسمبر 1935 کوں لیون وچ 64 سال دی عمر وچ فوت تھی ڳیا ۔ اوں وقت تئیں ، گرینیارڈ رد عمل دی ایپلی کیشنز دی رپورٹ کرݨ والے تقریبا 6,000 پیپرز شائع تھی چکے ہن ۔

گرینیارڈ رد عمل

گرینیارڈ کوں میگنیشیم استعمال کر تے کیٹونز تے الکائل ہالائیڈز کوں جوڑݨ نال کاربن کاربن بانڈ بݨاوݨ دے ہک نویں طریقے دی ایجاد واسطے سب توں زیادہ ڄاتا ویندے ۔ ایہ رد عمل آرگینک سنتھیسس وچ قیمتی اے ۔ ایہ ݙو مرحلیاں وچ تھیندا اے:

1.    "گرینیارڈ ری ایجنٹ" دی تشکیل ، جیڑھا جو ہک آرگینو میگنیشیم مرکب اے جیڑھا جو آرگینو ہالائیڈ ، R-X (R = الکائل یا ایرائل؛ تے X ہک ہالائیڈ ہے ، عام طور تے برومائڈ یا آئوڈائڈ) دے میگنیشیم دھات نال رد عمل نال بݨدا ہے ۔ گرینیارڈ ری ایجنٹ کوں عام طور تے عام کیمیائی فارمولا R-Mg-X نال بیان کیتا ویندا ہے ، حالانکہ ایندی ساخت زیادہ پیچیدہ ہے ۔

2.    کاربونیل دا اضافہ ، جیندے وچ ہک کیٹون یا ہک الڈیہائیڈ گرینیارڈ ری ایجنٹ تے مشتمل محلول وچ شامل کیتا ویندا ہے ۔ جیڑھا کاربن ایٹم Mg نال جڑیا ہوندے او کاربونیل کاربن ایٹم وچ منتقل تھی ویندا ہے ، تے کاربونیل کاربن دا آکسیجن میگنیشیم نال جڑ تے الک آکسائیڈ بݨ ویندا ہے ۔ ایہ عمل کاربونیل وچ نیوکلیوفیلک اضافے دی ہک مثال ہے ۔ اضافے دے بعد ، رد عمل دے مرکب کوں آبی تیزاب نال علاج کیتا ویندا اے تاں جو الکحل حاصل تھی ون٘جے ، تے میگنیشیم نمکیات کوں بعد وچ ضائع کر ݙتا ویندا ہے ۔

فوجی خدمت

گرینیارڈ کوں 1892 وچ لازمی فوجی خدمت دے حصے دے طور تے فرانسیسی فوج وچ بھرتی کیتا ڳیا ہا ۔ خدمت دے پہلے سیشن دے ݙو سالاں دے اندر او کارپورل دے عہدے تے فائز تھی ڳیا ۔ او 1894 وچ فارغ تھی ڳیا تے اپݨی تعلیم جاری رکھݨ واسطے لیون واپس ڳیا ۔ انہاں کوں لیجن آف آنر دا تمغہ ݙتا ڳیا تے نوبل انعام جتݨ دے بعد 1912 وچ شیولیئر بݨایا ڳیا ۔ جݙاں پہلی عالمی جنگ شروع تھئی ، گرینیارڈ کوں واپس فوج وچ بھرتی کیتا ڳیا ، انہاں اپݨا کارپورل دا عہدہ برقرار رکھیا ۔ انہاں کوں پہرے داری دی ڈیوٹی تے لایا ڳیا ، تے او اتھاں کئی مہینے تئیں خدمات انجام ݙیندے ریہے جݙاں تئیں جو انہاں دی توجہ جنرل سٹاف تے نہ پئی ۔ گرینیارڈ لیجن آف آنر دا تمغہ پاتا ہا ، باوجود ایندے جو انہاں دے افسر اینکوں اتارݨ دا حکم ݙتا ہا ۔ گرینیارڈ دی مزید چھان بین کرݨ دے بعد ، جنرل سٹاف فیصلہ کیتا جو او پہرے داری دی ڈیوٹی توں بہتر تحقیق واسطے موزوں ہن ، لہذا انہاں کوں دھماکہ خیز مواد دے شعبے وچ بھیج ݙتا ڳیا ۔ گرینیارڈ دی تحقیق کیمیائی ہتھیاراں دے تریاق وچ تبدیل تھی ڳئی جݙاں TNT دی پیداوری ہݨ برقرار نہ رہی ، تے آخر کار گرینیارڈ کوں فرانسیسی فوج واسطے نویں کیمیائی ہتھیاراں تے تحقیق کرݨ دا کم سونپیا ڳیا ۔

آدر

·        1912: گرینیارڈ ری ایجنٹ دی دریافت واسطے کیمسٹری دا نوبل انعام (ایہ انعام ہمنام فرانسیسی پال سباٹیئر دے نال ونڈیا ڳیا) ۔

·        1912: لاوائزیئر میڈل ، Société Chimique de France

·        1933: لیجن آف آنر ، کمانڈر