وِکائو چھانورا

اپݨے سفر نامے ‘ خاکیں اَتے انشائیں دے علاوہ باسط بھٹی افسانے وی لکھین ۔ اوندے پندرھاں افسانیں دا مجموعہ ’’وکائو چھانورا‘‘ 2004ء وچ چھپیے جینکوں سچل پبلی کیشنز احمد پور شرقیہ چھاپیے۔ میں اینکوں ݙو دفعہ پڑھئیے اَتے ہک افسانہ ’’نذرانہ‘‘ دا  اردو وچ ترجمہ وی کیتے۔ محنتی تے خوش خلق باسط بھٹی فطری تخلیقی صلاحیتیں دا مالک اے ۔ جیندا اظہار اوں ہر صنف وچ کیتے ۔ او اپݨے خیالات دے اظہار وچ مصلحت پسندی  کنوں گھٹ کم گھندے ۔ اوندے کجھ افسانے طاقتور طبقے کوں ناراض کرݨ واسطے کافی ہن لیکن خوشی دی ڳالھ اے جو او حالی تائیں بچیا ودے ۔

’’سردار‘‘ ہک دیرہ دار زمیندار اے جیرھا روایتی طور تے چوریں دی ٹولی پالی رکھدے ۔اَتے غریبیں دیاں چوریاں کرا تے چٹیاں وصول کریندے۔او ایں چٹی وچوں تھوری جہیں رقم چوریں کوں ݙے تے چوری دا مال واپس ݙویندے اَتے باقی رقم نال شراب ‘ کباب تے عورتیں دے مزے لُٹیندے۔

سرائیکی وسیب دے سِدھے سادھے لوک ٻالیں زالیں دے ڳاہݨے ویچ تے یا اونکوں حوالے کر تے اپݨا مال ولویندن ۔ اَتے ٻہوں سادہ لوحی نال سردار دے شکر گزار وی رہندن تے دُعائیں وی ݙیندن۔

ایہ افسانہ وسیبی سماج دے ہک تثلیت نما پراݨے نیٹ ورک دی نمائندگی کریندے ۔ جیندے وچ رحیمݨ (جیندا مال چوری تھی ویندے)سردار(دیرہ دار زمیندار) اَتے رکھو (چور) شامل اے ۔ ایہ سرائیکی وسیب دے یا پورے جنوبی ایشیاء دے عمومی کردار ہن ۔ جیرھے ٻہوں پچھوں ماضی وچ وی موجود ہَن اَتے ایہا وجہ اے جو 1860ء دی تعزیرات وچ اینجھے جرائم دیاں سزائیں موجود ہَن مگر آزادی دے باوجود وی ایہہ سسٹم حالی تائیں نئیں ترٹیا۔

جاگیردارانہ نظام دا ایہ عذاب باسط دے کئی ٻنھیں افسانیں وچ وی موجود اے ۔ او ایں فرسودہ نظام وچوں ہک باغی دے طور تے اَلویندے ۔ اینجھا ہک ٻیا افسانہ ’’رودھے‘‘ وی ہے ۔ ’’سردار‘‘ وچ جتھاں رحیمݨ اپݨی ذال تے دھی دے ڳاہݨے چوری ولواوݨ واسطے سردار دی نذر کریندے ۔ اُتھاں ’’رودھے‘‘ وچ پیرݨ اپݨی مستاجری دی عدم ادائیگی وچ اپݨی اکلوتی ڳؤں کنوں ہتھ دھوٻہندے اَتے اوندے ٻال دھنولے کنوں وانجیے ویندن ۔ ایندے بعد قطعی طور تے بلاوجہ اپݨی ویہڑ وی زمیندار دے پُتر دی طہور تے خود اپݨے ہتھیں نال کُوہیندے ۔ اَتے وَل آہیں بھریندا ودا رہندے ۔

جبر ‘ خوف ‘ اَتے بے بسی دے ماحول دے نمائندہ ایہ افسانے سرائیکی وسیب دے صدیں دے ظالمانہ جاگیردارانہ نظام دا المیہ ہن ۔جیندا ٻہوں باریک بینی نال باسط نہ صرف مشاہدہ کیتے بلکہ عام لوکیں دے ظاہری تے نکے نکے لیکن حقیقتاً تباہ کن عذابیں کوں بیان وی کیتے ۔ کہیں نہ کہیں حوالے نال ’’لیڈر‘‘ کوں وی ایں جاگیردارانہ نظام نال جوڑیا ونڄ سڳدے ۔ کیوں جو وسیب دا زیادہ تر سیاسی نظام ایں سسٹم دا نتیجہ اے ۔ مقامی زمیندار ہ نظام جتھاں اپݨے روایتی دیر ے تے ظلم ‘ جبر اَتے لٹ پُٹ دی شکل وچ ہے ۔ اُتھاں او ’’لیڈر‘’ دی پر روݨق تے خوشحال کوٹھی تے بے ایمانی ‘ کوڑ ‘ حاکمانہ انداز اَتے علمی بے قدری وچ تبدیل تھی ویندے ۔

ایہ جاگیردار سیاسی لیڈر دے طور تے سٹیج تے پُرجوش انداز وچ عوام کوں بے وقوف بݨاوݨ واسطے کوڑے نعرے لیندے ۔ جیرھے ݙوجھے ݙینہہ بے ایمانی وچ تبدیل تھی ویندن۔

سرائیکی وسیب ہزاریں سالیں کنوں اپݨی زرخیزی دی وجہ نال حملہ آوریں دا شکار رہ ڳئے ۔ آریا اگر ݙینہ لاء والے پاسوں آئے ہَن تاں اُنھیں دیاں اولاداں سجھ اُبھار اَتے اُتر کنوں سرائیکی وسیب وچ آن داخل تھین ۔ اُنھیں ہک دفعہ ولا وسیب دیں زمینیں تے قبضہ کر گھدے۔

’’دھرتی ڄایا‘‘ ولا نویں مصیبت دا شکار اے ۔ اَتے صدیں دی غلامی دا ہیلک دھرتی ڄایا نظام دین پنجابی دے دیرے تے چپ چاپ اپݨے ڄہاڑے پورے کریندا رہندے ۔ آبادکار نظام دین دا کردار ہک بے مروّت اَتے بے حس انسان دا کردار اے ۔ جیرھا اپݨے ’’غلام‘‘ دے ݙکھیں تے بے شرمی نال کِھلدا کھڑے ۔ ایہ کہانی جتھاں آبادکاریں دیں مقامی آباد ی نال لاتعلقی اَتے بے مروّتی کوں ظاہر کریندی اے ۔ اُتھاں وسیبی دی ہک ٻے نال جُڑت کوں وی نشابر کریندی اے۔

’’دھرتی ڄایا‘‘ اپݨی دھرتی نال محبت دے ہزاریں سالیں دے تسلسل دا اظہار اے ۔ مستنصر حسین تارڑ دی ’’پا روشنی‘‘ وی ہاکڑہ دے مکمل خشک تھی ونڄݨ دے باوجود اپݨی مٹی کوں چھوڑݨ کنوں انکار کر ݙیندی اے ۔ دھرتی نال محبت سرائیکیں دی اَزلی اَبدی علامت اے ۔ جیرھی باسط دے افسانیں وانگوں نویں سرائیکی شاعری وچ وی اپݨا اظہار پیندی اے ۔

سرائیکی وسیب دی عورت وی مختلف حوالیں نال باسط دے افسانیں دا موضوع اے ۔ ’’سگھڑ‘‘ ہک روایتی فرمانبردار بیوی دی کہانی اے ۔ جینکوں سس نونہہ دے جھیڑے وچ اپݨا ثقافتی رول ملدے ۔ لیکن ناعاقبت اندیش سس کوں نویں نونہہ جیرھی ڳاہݨیں نال لݙی آندی اے ‘ دے ترت جوابیں دا سامݨا کرݨا پوندے ۔ شاید اینکوں مکافات عمل دانتیجہ آکھیا ونڄ سڳدے۔ ایہ افسانہ روایتی کہانی تے موضوع دی وجہ کنوں کہیں نویں سوال کو ںجنم نئیں ݙیندااَتے نہ نونہہ سس دے جھیڑے دا کوئی نواں پہلو سامݨے اَنیندے۔ ایہ کہانی اساݙے پُراݨے بھڄدے تُرٹدے سماج دی اینجھی کہانی اے جیرھی کجھ انفرادی حوالیں نال ہک عرصہ شاید زندہ رہے ۔ مگر تعلیم دے آوݨ نال رویں وچ تبدیلی دی وجہ کنوں ایندے خاتمے دا امکان وی موجود اے ۔ رُویں دی ایہ تبدیلی شاید ’’کالی‘‘ بارے وی تبدیلی آنے ۔ ’’کالیاں‘‘ شاید جیندیاں رہن۔ مگر طبل کُہاڑی کند تھی ونڄے ۔ ’’کالی‘‘دراصل ساݙے فرسودہ اخلاقیات دے خلاف ہک بغاوت اے ۔ غریبی دے حوالے نال اظہار کہیں نہ کہیں شکل وچ باسط دے تقریباً ہر افسانے وچ موجود اے ۔مگر’’ یقین ‘‘ اساݙی ٻڈھڑی ماء دی ہک اینجھی کہانی اے ۔ جینکوں ساری عمرہ سیب کھاوݨ نصیب نئیں تھیا ۔ او تقاضے نال اپݨے ٻال کوں اَہدی اے ۔ او اوندے واسطے سیب گھن آوے ۔ کیوں جو ڈاکٹر سیب کھاوݨ دا آکھیا ہا ۔دوا دے نال ٻڈھڑی اماں کوں یقین اے ۔ جو او ٹھیک تھی ویسی ۔ ایہہ ہک انفرادی انسانی محرومیں دی کہانی اے ۔ لمبی عمر پاوݨ دے باوجود غربت پاروں ہک چھوٹی جہیں نعمت کنوں محروم رہن اساݙی دیہاتی اَتے خصوصاً خواتین دیں محرومیاں دا المیہ اے۔جیرھا اسکوں ڈکھی کر ڈیندے

فلسفی بھرا آہدن جو اخلاق دا تصور ہک اضافی تصور اے۔ اَتے ہر دور ‘ علاقے اَتے طبقے دا اپݨا اپݨا اخلاقی تصور ہوندے ۔ جیرھا وقت دے نال نال بدلدا راہندے۰

’’ایماندار‘‘ تے اُدھار اینجھیاں کہانیاں ہن ۔جیرھیاں ایمانداری دے روایتی تے مذہبی تصور کوں مذہبی لوکیں دے ہتھوں بھن تروڑ ݙیندن ۔ ہتھ وچ لمبی تسبیح اَتے تبلیغی دورے تے ونڄݨ کنوں پہلے علم دین اپݨے کاروبار وچ بد دیانتی ‘ بدمزاجی اَتے غیر دوستانہ رویے دا کھل تے اظہار کریندے ۔ اَتے کہیں قسم دی شرمندگی محسوس نئیں کریندا۔ اینویں اِی روزہ افطار کر گھنݨ تے تراویحاں پڑھ گھنݨ دے بعد رشوت دے بدلے میٹر دے یونٹ گھٹا ݙیوݨ نہ کوئی گناہ اے اَتے نہ ملکی قانون دی خلاف ورزی ۔ ایہ کہانیاں اساݙے اخلاقی زوال کوں نشابر کریندن۔انھاں نال تقریباً جُڑیا ہویا ہک ٻیا افسانہ ’’سفارش‘‘ وی ہے ۔ تساں نہ صرف پیسے ݙے تے میٹر دے یونٹ گھٹ کروا سڳدو بلکہ انصاف دی کرسی تے ٻیٹھے ہوئے منصفین کوں وی مُل گھن سڳدو۔ اَتے فیصلے اپݨے حق وچ کرا سڳدو۔ ایں سلسلے وچ شاید احمد پور شرقیہ دے لوکیں نال مسلسل زیادتی تھیندی رہی اے ۔ تہوں احمد پور شرقیہ دے شاعر ثاقب قریشی اِی آکھیا ہا جیرھا شاید باسط دا یار وی ہووے :

چھڑا مقتول داچولا نہ ݙکھا منصف کوں

اِتھ کے انصاف ڳولیندیں تاں خزانے لڳسن

’’وِکائو چھانورا‘‘ جیندے اُتے پوری کتاب دا ناں اے ۔ بُکھ ‘ تریہہ ‘ غریبی اَتے بیماریں کنوں اُڄڑی ہوئی روہی دی کہانی اے ۔ اپݨے گھریں کوں مجبوری دے عالم وچ ٻڈھڑے پیو ماء ‘ چھوٹے بھیݨ بھرا ‘ اَتے ننڈھے ٻالیں کوں چھوڑ تے رزق دی ڳول وچ اجنبی شہریں تے غیر مانوس ماحول دا رُخ کرݨ اَڄ پورے سرائیکی وسیب دا المیہ اے ۔ روہی جہیں پُراݨے خود کفیل سماج وچ ہک چھاترا ماری ہوئی ڄال وی ہک پوری وستی ہوندی ہئی ۔ جتھاں ساری وستی دے لوک ‘ ڈھانڈے اَتے پکھی آن ساہ گھندے ہَن ۔ صدیں پُراݨی ایہ چال ہک تاریخ ‘ ہک روایت اَتے ثقافت دی علامت بݨ ڳئی ہئی ۔ مگر غربت ‘ بے بسی اَتے بیماری دے ہتھوں ایہ جال وِک ڳئی تے خریدار اوندے ٹوٹے کر ݙتے تاں ݙیکھݨ والیں کوں اینویں لڳا جو اُٹھیں تے لݙیندے ہوئے ڄال دے ایہ ٹوٹے انھیں دے اپݨے جسمیں دے ٹوٹے ہِن ۔ ایہ کہانی ہک وکائو چھانورا دی کہانی نئیں بلکہ پوری روہی اَتے سرائیکی وسیب دی علامت اے ۔ جیرھی وسیب دے اُڄڑݨ دا نوحہ اے۔

Over Ageاساݙے وسیب دے ہک ٻے ݙکھ کوں نشابر کریندے ۔ اعلیٰ تعلیم دے باوجود نوکری واسطے لاہور دے اَݨ ڳنڑتر دھکے کھاوݨ نہ صرف پنجابی سامراجیت Domestic Colonialirmدے ظلم بلکہ نا انصافی دی کہانی وی ہے۔ اپݨی پوری کوشش تے صلاحیت دے باوجود نوکری واسطے ’’اوور ایج‘‘ تھی ونڄݨ والا اکرم بالآخر نشے دا شکار تھی ویندے ۔ جیرھا اوندے اَتے اوندے خاندان واسطے ݙوجھا المیہ ہا ۔ ایہ کہانی بیک وقت ہک وسیبی تے ہک عالمی مسئلے دے گرد گھومدی اے ۔ ہک اینجھا عالمی مسئلہ جیندے بارے ناول لکھݨ اُتے نجیب محفوظ کوں نوبل پرائز ملیا ۔ مگر سرائیکی زبان وچ ایہیں مسئلے اُتے لکھݨ نال کہیں دے کن تے جوں نئیں رینگی۔ ایں کہانی دا پورا ݙ کھ  اپݨے انجام ویلھے اکرم دے معصوم یتیم ٻالیں وی گفتگو وچ سمٹ آندے ۔ جنھیں دا ایں ڳالھ تے جھیڑا ہے ۔ جو اُنھیں دا پیو مر ڳئے یا حالی نوکری ڳولݨ ڳئے۔

’’سوجھلا‘‘ میݙے واسطے نویں دلچسپی دا سبب ہا ۔ باسط جتھاں بعض افسانیں وچ مذہب دی آڑ وچ کجھ کرداریں دیاں بے ایمانیاں ظاہر کریندے اُتھاں ایہ افسانہ ہک امام مسجد دے پازیٹو رول کوں اساݙے سامݨے اَنیندے۔

روہی وچ آبادکاریں دے ٻال لاہور وچ پڑھدن اَتے چٹھیں تے جیرھلے گھر آندین تاں اُنھیں دا ہم عمر مقامی ٻالیں نال رویہ ٻہوں توہین آمیز ہوندے ۔ جئیں کوں ݙیکھ تے نہال خان دے ٻال راول تے سانول وی پڑھݨ دا فیصلہ کریندن ۔ مگر پُراݨے خیالیں دا مالک انھیں دا پیو نہال خان اُنھیں دی ایں خواہش تے نہ صرف ناراض تھیندے بلکہ مندے کڈھیندے اَتے اَہدے جو ساݙے ڈھانڈے کون چریسی ۔ اِتھاں اُتھوں دی مسیت دا مولوی ٻالیں دی مدد کوں آندے اَتے ٻہوں محنت نال دلائل دے زور تے نہال خان کوں قائل کریندے جو او ٻالیں کوں پڑھاوے ۔ آخر نہال خان من ویندے اَتے ٻال احمد پور پڑھݨ واسطے روانہ تھی ویندن ۔ انھیں دی روانگی دے منظر کوں باسط اپݨی فنی مہارت اَتے انسانی نفسیات تے گرفت رکھیندے ہوئیں ایں بیان کریندے۔

’’جݙاں راول تے سانول سنگریے پُنگریے اُٹھاں تے چڑھ احمدپور روانہ تھیوݨ لڳے تاں نہال خان دے گھر پِٹکا پئے ڳیا ۔ ہاں دے غوشیں کوں نکھڑدا ݙٹھس تاں کندن مائی دا ہاں پچھلے کنڈے ونڄ لڳا ۔ اُٹھاں پیر چاتے تاں کندن مائی کوں ݙندوݨ پئے ڳئے ۔ ݙکھارا تاں نہال خان وی تھیا کھڑا ہا ۔ پر جوان بݨ ہنجوں پی ڳیا ۔ نکھیڑے دا ایہ منظر ݙیکھ۔ ڈھانڈے وی اُٹھاں تے چڑھیے ٻالاں کوں ݙیکھ رنگݨ پئے ڳئے ۔ وستی زری پروبھری تھئی سانول تے راول کنڈ ولا پچھوں تے ݙٹھاتاں وستی دے وَݨ وی مونجھے تھئے کھڑے ہَن۔‘‘

کہانی دا خاتمہ ہک وݙی اُمید نال ختم تھیندے ۔ جیرھی سسٹم دے خاتمے کوں ظاہر کریندی اے۔شاید ایہ افسانہ نگار دی نیک خواہش دا نتیجہ وی ہووے۔تاہم تعلیم ہک ڈینہہ اساڈے کئی ڈکھ ختم تاں کریسی

عام طور تے باسط دے افسانے سرائیکی سماج دے مسائل ‘ ݙکھیں اَتے المیں دے گرد گھومدن ۔ او خود وی اپݨے کہانیں وچ اُڄڑی ہوئی وسوں دی محبت اَتے اوندے زوال تے ݙکھ دا شکار اے ۔ لیکن ہک باشعور پاکستانی بلکہ عالمی شہری ہووݨ دے ناطے او کہیں ویلھے وسوں کنوں ٻاہر وی نکل آندے ۔ جتھاں اوندا افسانہ ’’سفارش‘‘ پاکستان وچ انصاف دے زوال دا المیہ اے ۔ اُتھاں ’’نذرانہ‘‘ عالمی سامراج دے جبر تے دہشت گردی دے خلاف مدافعت دی ہمیشہ زندہ رہݨ والی کہانی اے ۔

جتھاں ظلم اَتے طاقت دا ظالمانہ استعمال ہوندے اُتھاں فطری طور تے اوندے خلاف مزاحمت وی ہوندی اے ۔’’نذرانہ‘‘ دا معصوم کردار عبداللہ ہک اینجھا کردار اے جیرھا اَٹھ سال دی عمر وچ اپݨی وستی سمار ا وچ امریکی فوجیں دے آپریشن دے خلاف بھاری بھرکم کلاشنکوف دے نال لڑدا ہویا جان دا نذرانہ پیش کریندے۔ انھیں بد بخت امریکی فوجیں ہک ہوائی حملے دے دوران عبداللہ دا پورا اَجڑ مار گھتیا ہا ۔ جیندے وچ اوندا یار ’’گھٹا‘‘ وی ݙو ٹوٹے تھی ڳیا۔ ایہہ منظر ݙیکھ تے دُدِڑ وچ لتڑیا ہویا عبداللہ اُٹھیا تے امریکیں کوں چیلنج کریندیں ہوئیں چیخیا۔

’’خنزیر دی اولاد … کُتے دے ٻچے! حرامی ! تساں میݙا گھٹا مار گھتیے …… اوندیں اَکھیں وچ ٻر ٻر ہنجوں ہَن ۔ اوں اپݨیاں مُٹھیں گھٹ گھدیاں……

کتے تلے آ تے لڑو ۔ میں تہاݙے نال لڑساں ۔ میں تہاکوں مار گھتیساں ۔  میں ایندا بدلہ ضرور گھنساں ۔ ایہ اَہدا روندا چیکدا گھر دو بھڄ پیا ……

کہانی دے خاتمے دا منظر وی ملاحظہ ہووے۔

’’او بسترے وچوں اُٹھیا ۔ اوندا ابّا اونویں گھراڑے مریندے پیا ہا ۔ او ہولے ہولے دیوار نال آیا ۔ دیوار توں کلاشنکوف لہائی تے گھروں ٻاہر نکل آیا ۔ اندھاری رات ہئی ۔ پچھلا پہر ہا او ذرا ہک اِی نہ ݙریا ۔ او گھر دی کندھی دا اولا گھن سڑک آلے پاسے ٹُر پیا ۔ اوں محسوس کیتا جو فوجی اوندے گھر دو آندے پئین ۔ او بالکل کندھی نال تھی ٻک کھڑا ‘ جیویں اِی فوجی نال آئے اوں اللہ اکبر دا نعرہ لایا تے فائر کھول ݙتا ۔ سجھ نکلدے تئیں فوجی باغیاں کوں پکڑ پکڑ ٹرکاں اِچ لݙیندے پئے ہَن ۔ وستی دی مکمل تلاشی تھی ڳئی ہئی ۔ آپریشن دا انچارج جیرھلے واپس ولیا اوندی راہ وچ کئی فوجی موئے پئے ہَن ۔ اوں ایݙے اوݙے ݙٹھا تاں کندھی نال ہک اَٹھ سال دے ٻال دی لاش پئی ہئی ۔ جیندے ہتھ کلاشنکوف اُتے ہَن۔‘‘

میݙے نزدیک بلاشبہ باسط دا ایہ ہک شاہکار افسانہ اے ۔ جیرھا سرائیکی وچ مزاحمتی ادب دی بہترین مثال اے اَتے اینکوں عالمی مزاحمتی ادب وچ شامل کیتا ونڄ سڳدے ۔ ایہ افسانہ اپݨے فن دے حوالے نال باسط دا بہترین افسانہ وی آکھیا ونڄ سڳدے۔

باسط بھٹی ہک صحت مند فکر رکھݨ والا افسانہ نگار اے ۔ او ماضی دے کہیں رومان وچ گرفتار کائنی ۔ بلکہ حال دے مقامی ‘ ملکی اَتے عالمی مسائل کوں اپݨا موضوع بݨیندے ۔ او فرسودہ روایات ‘ جبر ظلم تے استحصال دے خلاف ہک نویں اَتے ترقی پسندانہ سوچ نال لڑائی لڑدے ۔ اَتے پُر اُمید رہندے ۔باسط دی زبان سنگری پُنگری اے ۔ او لفظیں دے مزاج دا پوری طرح سونہاں ہے اَتے اُنھیں کوں جتھاں  ٻلھاوݨ چاہندے ٻلھا ݙیندے۔ البتہ ’’افسانے دے مزاج کنوںہٹ تے کہیں کہیں جاہ تے او شاعرانہ انداز وچ منظر نگاری شروع کر ݙیندے۔ جیندی وجہ کنوں کہانی پچھوں رہ ویندی اے ۔ فن دے حوالے نال اونکوں اِت واسطے کجھ محنت دی ضرورت اے ۔ تاہم اوندے کئی افسانے فن دے اعلیٰ رتبہ تے فائز وی ہن ۔بہرحال ’’وکائو چھانورا‘‘ سرائیکی افسانے وچ ہک ٻہوں چنگا اضافہ ہے ۔ اَتے قاری اُتے ٻہوں سارے مسائل کوں نشابر کریندے ۔ اَتے تبدیلی دی تحریک پیدا کریندے ۔ٹیری ایگلٹن مطابق ݙیکھݨا ایہ نئیں جو کیا آکھیا ڳئے ۔ بلکہ ݙیکھݨا ایہ اے جو تخلیق اپݨا کیااثر چھوڑئیے اَتے ایں حوالے نال باسط دے افسانے قاری تے مثبت تاثر چھڑیندن۔اتے اپنے مجموعی اظہار  نال سرائیکی سماج دے ڈکھیں دا حقیقی عکس ہن۔

حوالہ

کتاب: لیکھے، مصنف : محمداسلم رسول پوری، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان