ولی خان دی کتاب نال یاری

قوم پرست پشتون رہنما خان عبدالولی خان دی تریخ پیدائش دے بارے کتھائیں 1917ء دا ذکر آئے تے کتھائیں 1915ء لکھیا ڳے ۔ بھانویں او 1915ء ءِ چ ڄمین یا ول 1917ء ءِ چ ، او وݙے آدمی ہِیں سانگے ہن جو انہاں دا ابا سئیں خان عبدالغفار خان انہائیں تے راضی تے خوش ہا ۔ او خوش قسمت ہِیں سانگوں ہا جو ہوں اپݨی پشتون قوم تے اپݨے وطن دی ڳالھ کیتی۔ ول اے ڳالھ وی ہے جو ولی خان دیرہ اسماعیل خان ڈویژن سمیت سرائیکی صوبے دی حمایت کیتی ۔ میں لکھئے جو او ودھیک خوش نصیب ایں سانگے وی ہا جو او ہک صاحب مطالعہ سیاستدان ہا۔ خان عبدالولی خان 1990ء ءِ چ جمعیت العلمائے اسلام دے امیدوار مولانا حسن خان توں الیکشن ہر تے آکھیا ضیا الحق دور ءِ چ مذہبی تے فرقہ وارانہ انتہا پسندی دی جیرھی دھوݨی دُکھائی ڳئی ہئی ، او شعلہ بݨدی ویندی اے ۔ ولی خان مایوس رہݨ پے ڳے تے ولا او برطانیہ آوݨ ونڄݨ پے ڳے۔ انہاں توں پُچھیا ڳیا جو او بٖے ملک وی تاں ہِن تُساں اوں پاسے نی ویندے ، ول ول لندن امدو ویندو ؟ ولی خان آکھیا جو بٖے ملک وی ہن ، وݙے چنڳے تے سوہݨے وی ہوسن پر اتھاں برٹش لائبریری کائنی ۔ میݙے کیتے اے بہشت اے ، اتھاں چوݙاں ملین یعنی ہک کروڑ چالہی لکھ حوراں ( کتاباں ) دنیا دے سینکڑاں تے ہزاراں زباناں ءِ چ موجود اِن ۔ میں انہائیں کوں ݙیکھداں ، پڑھداں ، انہائیں کوں ݙیکھݨ سانگے آوݨ آلی مخلوق دے میلے کوں ݙیکھداں تاں میݙا ہاں ٹھردے ۔ ولا تاں اے تھیا جو جے کہیں سیاستدان ، صحافی یا ریسرچ سکالر لندن ءِ چ ولی خان کوں ملݨا ہووے ہا تاں او وقت گھنݨ دی یا کہیں کنوں پُچھݨ دی لوڑ نہ ہوندی ۔ او سدھا ایسٹ انڈیا برٹش لائبریری ویندا ہا ۔ لائبریری دے پوڑیں تے یا کہیں پلاٹ ءِ چ ( ہک اکھ اوندی نظر کمزور ہووݨ دے باوجود ) برٹش لائبریری دی کہیں نہ کہیں حور ( کتاب ) نال اکھ ملا تے جڳ دے میلے توں بے سُدھ تھیا بٖیٹھا ہوندا ہا ۔

خان عبدالولی خان دی کتاب نال محبت توں اسیݙے سانگے اے سوال پیدا تھیندے جو اساں کتاب نال کتنی محبت کریندوں تے کتنے لائبریری ءِ چ ونڄ تے کتاب پڑھدوں ؟ چلو برٹش لائبریری نہ سہی وسیب ا چ بہاولپور دی سنٹرل لائبریری ، میلسی دی جھنڈیر لائبریری ، سیٹھ عبید الرحمن لائبریری ،محمد آباد ءِ چ سید انیس شاہ جیلانی دی مبارک لائبریری تے بٖیاں سینکڑاں لائبریریاں ہِن کیا اساں انہائیں ءِ چ کݙاہیں ڳیوں ؟ جے نی ڳے تاں ول کھٹیا وی تاں کھادی بٖیٹھوں ۔میں جݙاں انگریزیں دی اُبھردے توں لہندے تئیں شاہی تے غور کریندوں تاں ایندے پِچھوں کتاب نظری اے تے جے اپݨے وسیب دی محکومی تے غلامی تے غور کرینداں تاں ایندے پِچھوں وی کتاب نظردی اے ، او کتاب پڑھدن ، اساں نی پڑھدے۔

اے وی حقیقت ہے جو دنیا ءِ چ سب توں ودھ پڑھی ونڄݨ آلی کتاب قرآن مجید ہے ۔ پر اے وی منݨا پوسے قرآن پڑھیا ڳے سمجھا نی ڳیا تے نہ وت مسلمان ایندے تے پوری طرح عمل کریندن ۔ اساکوں ایں ڳالھ تے وی غور کرݨا چہیدے جو اسیݙے نینگر تے وݙی عمراں دے لوک نی پڑھدے ۔ امریکا تے انگریز ملخیں وچ بٖال وی نصابی کتابیں دے نال نال ݙوجھیاں کتاباں وݙی محبت تے وݙی شوق نال پڑھدن۔ ہک سروے دے مطابق 1992ء ءِ چ امریکا دے لکھاری آر ایل سٹین دی کتاب Dead House شائع تھئی ۔ ایں ویلھے ( 2012ء ) تئیں اوندیاں 300 ملین توں ودھ کاپیاں وک چکین (یاد راہوے جو ہک ملین 10 لکھ دا ہوندے‘ اڳوں حساب آپ لاؤ)۔ ترقی کرݨ آلے ملکیں دی علم نال محبت ݙیکھو جو نیو یارک سٹی امریکا وچ کتابیں دی ہک دوکان ایجھی ہے جینکوں دنیا دی سب توں وݙی کتابیں دی دوکان آکھیا ویندے تے اوندا رقبہ لمبائی ، چوڑائی رلا تے 12 میل آکھیا ویندے ؟ انہائیں دے مقابلے اساں ݙیکھوں جو اساں کتھ کھڑوں؟

حوالہ

معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی اجرک) وچوں چوݨ