ولارڈ فرینک لبی

ولارڈ فرینک لبی

ولارڈ فرینک لبی (17 دسمبر 1908 – 8 ستمبر 1980) ہک امریکی فزیکل کیمیا دان ہا جیڑھا 1949 وچ ریڈیو کاربن ڈیٹنگ دی تیاری وچ اپݨے کردار کیتے ڄاݨیا ویندا ہے ، ہک اینجھا عمل جئیں آثار قدیمہ تے پیلیونٹولوجی وچ انقلاب برپا کر ݙتا ۔ ایں عمل کوں تیار کرݨ والی ٹیم وچ اپݨیاں شراکتوں کیتے ، لبی کوں 1960 وچ کیمسٹری دا نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔

1931 وچ یونیورسٹی آف کیلیفورنیا ، برکلے توں کیمسٹری گریجویٹ ، جتھوں انہاں 1933 وچ اپݨی ڈاکٹریٹ حاصل کیتی ، انہاں ریڈیو ایکٹیو عناصر دا مطالعہ کیتا تے کمزور قدرتی تے مصنوعی ریڈیو ایکٹیویٹی کوں ماپݨ کیتے حساس گائیگر کاؤنٹرز تیار کیتے ۔ ݙوجھی عالمی جنگ دے دوران انہاں کولمبیا یونیورسٹی وچ مین ہٹن پروجیکٹ دی متبادل الائی میٹریلز (SAM) لیبارٹریز وچ کم کیتا ، یورینیم دی افزودگی کیتے گیسیئس ڈفیوژن عمل تیار کیتا ۔

جنگ دے بعد ، لبی یونیورسٹی آف شکاگو دے انسٹیٹیوٹ فار نیوکلیئر اسٹڈیز وچ پروفیسر شپ قبول کیتی ، جتھائیں انہاں کاربن-14 استعمال کریندے ہوئے نامیاتی مرکبات دی ڈیٹنگ دی تکنیک تیار کیتی ۔ انہاں ایہ وی دریافت کیتا جو ٹریٹیم اسی طرحاں پاݨی ، تے اسے کیتے شراب دی ڈیٹنگ کیتے استعمال تھی سڳدا ہے ۔ 1950 وچ ، او اٹامک انرجی کمیشن (AEC) دی جنرل ایڈوائزری کمیٹی (GAC) دا رکن بݨ ڳیا ۔ انہاں کوں 1954 وچ کمشنر مقرر کیتا ڳیا ، جیڑھا اوندا واحد سائنسدان بݨ ڳیا ۔ او ایڈورڈ ٹیلر دے نال ہائیڈروجن بم تیار کرݨ کیتے ہک کریش پروگرام چلاوݨ تے رہیا ، امن کیتے ایٹم پروگرام وچ شرکت کیتی ، تے انتظامیہ دے ماحولیا‏تی جوہری تجربے دا دفاع کیتا ۔

لبی 1959 وچ اے ای سی توں استعفیٰ ݙے ݙتا تے یونیورسٹی آف کیلیفورنیا ، لاس اینجلس (یو سی ایل اے) وچ کیمسٹری دا پروفیسر بݨ ڳیا ، جیڑھا عہدہ انہاں 1976 وچ اپݨی ریٹائرمنٹ تئیں سنبھالیا ۔ 1962 وچ ، او یونیورسٹی آف کیلیفورنیا دے ریاستی انسٹیٹیوٹ آف جیو فزکس اینڈ پلینیٹری فزکس (IGPP) دا ڈائریکٹر بݨ ڳیا ۔ انہاں 1972 وچ یو سی ایل اے وچ پہلا ماحولیاتی انجینئرنگ پروگرام شروع کیتا ، تے کیلیفورنیا ایئر ریسورسز بورڈ دے رکن دے طور تے ، انہاں کیلیفورنیا دے فضائی آلودگی دے معیار کوں تیار کرݨ تے بہتر بݨاوݨ کیتے کم کیتا ۔

جیوݨ جوڳ

ولارڈ فرینک لبی 17 دسمبر 1908 کوں پیراشوٹ ، کولوراڈو وچ ڄمیا ہا ، جیڑھا کساناں اورا ایڈورڈ لبی تے اوندی ذال ایوا مے (نی ریورز) دا پتر ہا ۔ اوندے ݙو بھرا ہن ، ایلمر تے ریمنڈ ، تے ݙو بھیݨاں ، ایوا تے ایولین ۔ لبی اپݨی تعلیم کولوراڈو دے ݙو کمریاں والے سکول گھر وچ شروع کیتی ۔ جݙاں او پنج سال دا ہا ، لبی دے والدین سانتا روزا ، کیلیفورنیا منتقل تھی ڳئے ۔ اوں سیباسٹوپول دے اینالی ہائی سکول وچ تعلیم حاصل کیتی ، جتھوں اوں 1926 وچ گریجویشن کیتی ۔ لبی ، جیڑھا 6 فٹ 2 انچ (188 سینٹی میٹر) ڊیگھا ہا ، ہائی سکول فٹ بال ٹیم وچ ٹیکل کھیݙدا ہا ۔

1927 وچ او یونیورسٹی آف کیلیفورنیا ، برکلے وچ داخل تھیا ، جتھوں انہاں 1931 وچ بی ایس تے 1933 وچ پی ایچ ڈی حاصل کیتی ، انہاں وینڈیل مچل لیٹیمر دی نگرانی وچ "عام عناصر ، خاص طور تے ساماریئم تے نیوڈیمیئم دی ریڈیو ایکٹیویٹی: پتہ لڳاوݨ دا طریقہ" تے اپݨا ڈاکٹریٹ تھیسس لکھیا ۔ جارج ڈی ہیویسی تے میکس پال دے کم توں آزادانہ طور تے ، انہاں دریافت کیتا جو ساماریئم دے قدرتی طویل عرصے تئیں زندہ رہنے والے آئسوٹوپس بنیادی طور تے الفا ذرات دے اخراج نال ختم تھیندن ۔

لبی کوں 1933 وچ یونیورسٹی آف کیلیفورنیا ، برکلے دے کیمسٹری ڈیپارٹمنٹ وچ انسٹرکٹر مقرر کیتا ڳیا ۔ او 1938 وچ اتھائیں کیمسٹری دا اسسٹنٹ پروفیسر بݨ ڳیا ۔ انہاں 1930 دے ݙہاکے حساس گائیگر کاؤنٹرز بݨاوݨ وچ گزاری تاں جو کمزور قدرتی تے مصنوعی ریڈیو ایکٹیویٹی کوں ماپیا ونڄ سڳے ۔ او 1941 وچ برکلے دے الفا چی سگما چیپٹر وچ شامل تھیا ۔ اسی سال انہاں کوں گوگین ہائیم فیلوشپ نال نوازیا ڳیا ، تے پرنسٹن یونیورسٹی وچ کم کرݨ کیتے منتخب تھیا ۔

مین ہٹن پروجیکٹ

8 دسمبر 1941 کوں ، جݙݨ جاپان دے پرل ہاربر تے حملے دے ہک ݙینہہ بعد امریکہ ݙوجھی عالمی جنگ وچ داخل تھیا ، لبی نوبل انعام یافتہ ہیرولڈ یوری کوں اپݨیاں خدمات پیش کیتیاں ۔ یوری لبی کوں یونیورسٹی آف کیلیفورنیا ، برکلے توں چھٹی ݙیوݨ دا بندوبست کیتا تے کولمبیا یونیورسٹی وچ اوندے نال شامل تھیوݨ کیتے جتھائیں انہاں مین ہٹن پروجیکٹ تے کم کیتا ، جیڑھا جوہری بم تیار کرݨ دا جنگ ویلھے دا منصوبہ ہا ، جتھائیں اینکوں متبادل الائی میٹریلز (SAM) لیبارٹریز بݨایا ڳیا ۔ نیو یارک سٹی دے علاقے وچ اپݨے وقت دے دوران ، لبی لیونیا ، نیو جرسی دا رہائشی ہا ۔

اڳلے ترائے سالاں وچ ، لبی یورینیم دی افزودگی کیتے گیسیئس ڈفیوژن عمل تے کم کریندا ریہا ۔ ہک جوہری بم کیتے فسیبل میٹریل دی ضرورت ہئی ، تے فسیبل یورینیم-235 قدرتی یورینیم دا صرف 0 ۔ 7 فیصد بݨیندا ہا ۔ اسے کیتے SAM لیبارٹریز کوں اینکوں زیادہ مقدار وچ موجود یورینیم-238 توں انج کرݨ دا ہک طریقہ ڳولݨا پیا ۔ گیسیئس ڈفیوژن اوں اصول تے کم کریندا ہا جو ہک ہلکی گیس ہک بھاری گیس دے مقابلے وچ اپݨے مالیکیولر وزن دے متناسب شرح نال ہک رکاوٹ توں تیزی نال پھیلدی ہے ۔ پر یورینیم تے مشتمل صرف ڄاݨی ونڄݨ والی گیس ٻہوں زیادہ corrosive یورینیم ہیکسا فلورائیڈ ہئی ، تے ہک مناسب رکاوٹ ڳولݨا مشکل ہا ۔

1942 دے دوران ، لبی تے اوندی ٹیم مختلف رکاوٹاں تے یورینیم ہیکسا فلورائیڈ توں زوال توں بچاوݨ دے طریقے دا مطالعہ کیتا ۔ سب توں زیادہ امید افزا ونکی پاؤڈر نکل دی بݨی ہک رکاوٹ ہئی جیڑھی جیلیف مینوفیکچرنگ کارپوریشن دے ایڈورڈ او نورس تے نیو یارک دے سٹی کالج دے ایڈورڈ ایڈلر تیار کیتی ہئی ، جیڑھی 1942 دے آخر تئیں "نورس-ایڈلر" رکاوٹ دے ناں نال ڄاݨی ویندی ہئی ۔

ہک مناسب رکاوٹ تیار کرݨ دے علاوہ ، SAM لیبارٹریز کوں گیسیئس سیپریشن پلانٹ دے ڈیزائن وچ وی مدد کرݨی پئی ، جیڑھا K-25 دے ناں نال ڄاݨیا ویندا ہا ۔ لبی کیلیکس دے انجینئرز نال مل تے ہک پائلٹ پلانٹ دا قابل عمل ڈیزائن تیار کرݨ وچ مدد کیتی ۔ لبی تجربات دی ہک سیریز کیتی جنہاں توں پتہ لڳا جو نورس-ایڈلر رکاوٹ کم کریسی ، تے او پراعتماد ریہا جو مکمل کوشش نال ، ایندے نال باقی مسائل حل تھی سڳدن ۔ بھان٘ویں جو شکوک باقی ہن ، K-25 دے مکمل پیمانے دے پروڈکشن پلانٹ تے تعمیراتی کم ستمبر 1943 وچ شروع تھیا ۔

جیویں جو 1943 ، 1944 وچ تبدیل تھیا ، ٻہوں سارے مسائل باقی ہن ۔ K-25 وچ مشینری تے تجربات اپریل 1944 وچ بغیر رکاوٹ دے شروع تھئے ۔ توجہ کیلیکس ولوں تیار کردہ ہک نویں عمل تے ݙتی ڳئی ۔ آخر کار ، جولائی 1944 وچ ، کیلیکس رکاوٹاں K-25 وچ لڳاوݨا شروع تھی ڳیا ۔ K-25 فروری 1945 وچ کم شروع کر ݙتا ، تے جیویں جیویں کیسکیڈ بعد کیسکیڈ آن لائن آیا ، مصنوعات دی کوالٹی ودھدی ڳئی ۔ اپریل 1945 تئیں ، K-25 1 ۔ 1% افزودگی حاصل کر گھدی ہئی ۔ K-25 وچ جزوی طور تے افزودہ یورینیم کوں افزودگی دے عمل کوں مکمل کرݨ کیتے Y-12 وچ کیلٹرون وچ بھیڄا ڳیا ۔

K-25 پلانٹ دے اتلے مراحل دی تعمیر منسوخ کر ݙتی ڳئی ، تے کیلیکس کوں ایندے بجائے 540 مرحلے والا سائیڈ فیڈ یونٹ ڈیزائن کرݨ تے بݨاوݨ دی ہدایت کیتی ڳئی ، جیڑھا K-27 دے ناں نال ڄاݨیا ویندا ہا ۔ K-25 دے 2,892 مراحل وچوں آخری اگست 1945 وچ کم شروع کر ݙتا ۔ 5 اگست کوں ، K-25 23 فیصد یورینیم-235 تئیں افزودہ فیڈ تیار کرݨ شروع کر ݙتا ۔ K-25 تے K-27 اپݨی پوری صلاحیت صرف جنگ دے بعد دے ابتدائی دور وچ حاصل کیتی ، جݙاں انہاں ٻیاں پروڈکشن پلانٹس کوں گرہن لڳا ݙتا تے پلانٹس دی ہک نویں نسل دے پروٹوٹائپ بݨ ڳئے ۔ افزودہ یورینیم 6 اگست 1945 کوں ہیروشیما تے بمباری وچ استعمال تھیوݨ والے لٹل بوائے بمب وچ استعمال تھیا ہا ۔ لبی اخباراں دا ہک ڈھیر گھر گھن ڳیا تے اپݨی ذال کوں آکھیا ، "ایہ او اے جیڑھا میں کریندا ریہا ہاں ۔ "

ریڈیو کاربن ڈیٹنگ

جنگ دے بعد ، لبی یونیورسٹی آف شکاگو توں نویں انسٹیٹیوٹ فار نیوکلیئر اسٹڈیز وچ کیمسٹری ڈیپارٹمنٹ وچ پروفیسر شپ دی پیشکش قبول کیتی ۔ او ریڈیو ایکٹیویٹی دے اپݨے جنگ توں پہلے دے مطالعیاں تے واپس ڳیا ۔ 1939 وچ ، سرج کورف دریافت کیتا ہا جو کائناتی شعاعواں اتلے ماحول وچ نیوٹران پیدا کریندن ۔ ایہ ہوا وچ نائٹروجن-14 نال تعامل کر تے کاربن-14 پیدا کریندن:

1n + 14N → 14C + 1p

کاربن-14 دی ہاف لائف 5,730±40 سال ہے ۔ لبی محسوس کیتا جو جݙاں ٻوٹے تے جانور مر ویندن تاں او تازہ کاربن-14 گھنݨا چھوڑ ݙیندن ، اسے کیتے کہیں وی نامیاتی مرکب کوں ہک بلٹ انہاں جوہری گھڑی ݙے ݙیندن ۔ انہاں اپݨا نظریہ 1946 وچ شائع کیتا ، تے 1955 وچ اپݨے مونوگراف ریڈیو کاربن ڈیٹنگ وچ اینکوں ودھایا ۔ انہاں حساس تابکاری ڈیٹیکٹر وی تیار کیتے جیڑھے تکنیک کیتے درکار پیمائش کر سڳدے ہن ۔ درختاں دے چھوݙے توں ڄاݨیاں ونڄݨ والیاں تاریخاں والے سیکویا دے خلاف ٹیسٹ ݙیکھایا جو ریڈیو کاربن ڈیٹنگ قابل اعتماد تے درست ہے ۔ ایں تکنیک آثار قدیمہ ، پیلیونٹولوجی تے ٻیاں شعبیاں وچ انقلاب برپا کر ݙتا جیڑھے قدیم نوادرات نال تعلق رکھدے ہن ۔ 1960 وچ ، انہاں کوں "آثار قدیمہ ، ارضیات ، جیو فزکس تے سائنس دی ٻیاں شاخاں وچ عمر دے تعین کیتے کاربن-14 استعمال کرݨ دے اوندے طریقے کیتے" کیمسٹری دا نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔ انہاں ایہ وی دریافت کیتا جو ٹریٹیم ایں طرحاں پاݨی ، تے ایں کیتے شراب دی ڈیٹنگ کیتے استعمال تھی سڳدا ہے ۔

اٹامک انرجی کمیشن

اٹامک انرجی کمیشن (AEC) دے چیئرمین گورڈن ڈین لبی کوں 1950 وچ ایندی بااثر جنرل ایڈوائزری کمیٹی (GAC) وچ مقرر کیتا ۔ 1954 وچ ، انہاں کوں صدر ڈوائٹ ڈی آئزن ہاور ڈین دے جانشین ، لیوس سٹراس دی سفارش تے AEC کمشنر مقرر کیتا ۔ لبی تے اوندا خاندان شکاگو توں واشنگٹن ڈی سی منتقل تھی ڳیا ۔ او اپݨے نال سائنسی ساز و سامان دا ہک ٹرک بھر تے گھن ڳیا ، جیڑھا انہاں اتھائیں کارنیگی انسٹیٹیوشن وچ ہک لیبارٹری قائم کرݨ کیتے استعمال کیتا تاں جو امینو ایسڈز دے اپݨے مطالعیاں جاری رکھ سڳے ۔ سیاسی طور تے پکے قدامت پسند ، او کجھ سائنسداناں وچوں ہک ہا جیڑھا ایڈورڈ ٹیلر دے نال ہا بجائے رابرٹ اوپن ہائیمر دے دوران اوں بحث تے جو آیا ہائیڈروجن بم تیار کرݨ کیتے ہک کریش پروگرام چلاوݨ دانشمندانہ اے یا نی ۔ ہک کمشنر دے طور تے ، لبی آئزن ہاور دے ایٹمز فار پیس پروگرام کوں اڳوں ودھاوݨ وچ ہک اہم کردار ادا کیتا ، تے 1955 تے 1958 وچ جنیوا کانفرنسز آن پیس فل یوزز آف اٹامک انرجی وچ ریاستہائے متحدہ دے وفد دا حصہ ہا ۔

پنج AEC کمشنرز وچوں واحد سائنسدان ہووݨ دے ناطے ، ایہ لبی تے منحصر ہا جو او ماحولیا‏تی جوہری تجربے تے آئزن ہاور انتظامیہ دے موقف دا دفاع کرے ۔ اوہیں دلیل ݙتی جو جوہری تجربات توں تابکاری دے خطرات سینے دے ایکس رے توں کم ہن ، تے اسے کیتے ناکافی جوہری ہتھیار ہووݨ دے خطرے توں کم اہم ہن ، پر اندیاں دلیلاں سائنسی برادری کوں قائل کرݨ یا عوام کوں مطمئن کرݨ وچ ناکام رہیاں ۔ جنوری 1956 وچ ، انہاں عوامی طور تے پراجیکٹ سنشائن دے وجود دا انکشاف کیتا ، جیڑھا خفیہ تحقیقی مطالعات دی ہک سیریز ہئی تاں جو عالمی آبادی تے ریڈیو ایکٹیو فال آؤٹ دے اثرات دا پتہ لاتا ونڄے جیڑھا انہاں 1953 وچ GAC وچ خدمات انجام ݙیندے ہوئے شروع کیتا ہا ۔ ایہ منصوبہ عوام تے انکشاف تھیوݨ دے بعد متنازعہ بݨ ڳیا تے ایں انکشاف نال پتہ لڳا جو ٻہوں ساری تحقیق وچ والدین دی رضامندی دے بغیر مردہ ٻالاں دیاں لاشاں چوری کرݨ تے انہاں تے ریڈیو ایکٹیو تجربات کرݨ شامل ہن ۔ 1,500 نمونے دے cadavers وچوں ٻہوں سارے ٻال تے چھوٹے ٻال ہن ، تے آسٹریلیا توں یورپ تئیں دے ملکاں توں گھدے ڳئے ہن ، اکثر والدین دی رضامندی یا ڄاݨکاری دے بغیر ۔ 1958 تئیں ، حتیٰ کہ لبی تے ٹیلر وی ماحولیا‏تی جوہری تجربے تے پابندیاں دی حمایت کریندے پئے ہن ۔

یو سی ایل اے

لبی 1959 وچ AEC توں استعفیٰ ݙے ݙتا ، تے او یونیورسٹی آف کیلیفورنیا ، لاس اینجلس وچ کیمسٹری دا پروفیسر بݨ ڳیا ، جیڑھا عہدہ انہاں 1976 وچ اپݨی ریٹائرمنٹ تئیں سنبھالیا ۔ او آنرز فریش مین کیمسٹری پڑھیندا ہا ۔ 1962 وچ ، او یونیورسٹی آف کیلیفورنیا دے ریاستی انسٹیٹیوٹ آف جیو فزکس اینڈ پلینیٹری فزکس (IGPP) دا ڈائریکٹر بݨ ڳیا ، جیڑھا عہدہ انہاں 1976 تئیں سنبھالیا ۔ ڈائریکٹر دے طور تے اوندا وقت اپالو خلائی پروگرام تے چندر تے اترݨ تے محیط ہا ۔

لبی 1972 وچ یو سی ایل اے وچ پہلا ماحولیاتی انجینئرنگ پروگرام شروع کیتا ۔ کیلیفورنیا ایئر ریسورسز بورڈ دے رکن دے طور تے ، انہاں کیلیفورنیا دے فضائی آلودگی دے معیار کوں تیار کرݨ تے بہتر بݨاوݨ کیتے کم کیتا ۔ انہاں موٹر گاڑیاں توں اخراج کوں ودھ مکمل ایندھن جلݨ دے ذریعے گھٹ کرݨ دے خیال نال heterogeneous catalysis دی تحقیق کیتے ہک تحقیقی پروگرام قائم کیتا ۔ 1968 وچ رچرڈ نکسن دے صدر بݨݨ تے ایہ قیاس آرائیاں پیدا تھئیاں جو لبی کوں صدارتی سائنس ایڈوائزر مقرر کیتا ونڄ سڳدا ہے ۔ سائنسداناں ولوں احتجاج دا ہک طوفان آیا جنہاں محسوس کیتا جو لبی ٻہوں قدامت پسند ہے ، تے ایہ پیشکش نی کیتی ڳئی ۔

بھان٘ویں جو لبی ریٹائر تھی ڳیا تے 1976 وچ پروفیسر ایمریٹس بݨ ڳیا ، او 1980 وچ اپݨی موت تئیں پیشہ ورانہ طور تے فعال ریہا ۔

آدر تے ایوارڈ

لبی نیشنل اکیڈمی آف سائنسز ، امریکن اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز ، تے امریکن فلاسوفیکل سوسائٹی دا منتخب رکن ہا ۔ نوبل انعام دے علاوہ ، انہاں ٻہوں سارے آدر تے ایوارڈز حاصل کیتے ، جنہاں وچ کولمبیا یونیورسٹی دا چاندلر میڈل 1954 وچ ، ریمسن میموریل لیکچر ایوارڈ 1955 وچ ، سٹی کالج آف نیو یارک توں بائیسینٹیئنل لیکچر ایوارڈ تے 1956 وچ کیمسٹری ایوارڈ وچ نیوکلیئر ایپلیکیشنز ، فرینکلن انسٹیٹیوٹ دا ایلیٹ کریسن میڈل 1957 وچ ، امریکن کیمیکل سوسائٹی دا ولارڈ گبز ایوارڈ 1958 وچ ، ڈکنسن کالج توں جوزف پریسلی ایوارڈ تے 1959 وچ البرٹ آئن سٹائن میڈل ، 1961 وچ جیولوجیکل سوسائٹی آف امریکہ دا آرتھر ایل ڈے میڈل ، 1961 وچ امریکن اکیڈمی آف اچیومنٹ دا گولڈن پلیٹ ایوارڈ ، 1970 وچ امریکن انسٹیٹیوٹ آف کیمسٹس دا گولڈ میڈل ، تے 1971 وچ نیو یارک اکیڈمی آف سائنسز دا لیہمن ایوارڈ شامل ہن ۔ او 1950 وچ نیشنل اکیڈمی آف سائنسز دا رکن منتخب تھیا ۔ اینالی ہائی سکول لائبریری وچ لبی دی ہک دیوار ہے ، تے سیباسٹوپول سٹی پارک تے نیڑے دی شاہراہ اوندے اعزاز وچ رکھی ڳئی ہے ۔ ریڈیو کاربن ڈیٹنگ تے اوندا 1947 دا مقالہ امریکن کیمیکل سوسائٹی دے شعبہ تاریخ کیمسٹری ولوں یونیورسٹی آف شکاگو کوں پیش کیتے ڳئے کیمیکل بریک تھرو ایوارڈ کیتے ہک حوالہ نال نوازیا ڳیا ۔

ذاتی زندگی

1940 وچ ، لبی لیونور ہکی نال شادی کیتی ، جیڑھی جسمانی تعلیم دی استاد ہئی ۔ انہاں دیاں جڑواں دھیاں ، جینٹ ایوا تے سوزان شارلٹ ، 1945 وچ ڄمیاں ہن ۔

1966 وچ لبی لیونور کوں طلاق ݙے ݙتی تے لیونا ووڈس مارشل نال شادی کیتی ، جیڑھی ہک ممتاز جوہری ماہر طبیعیات ہئی جیڑھی شکاگو پائل-1 ، دنیا دے پہلے جوہری ری ایکٹر دے اصل بݨاوݨ والیاں وچوں ہک ہئی ۔ او 1973 وچ یو سی ایل اے وچ ماحولیاتی انجینئرنگ دی پروفیسر دے طور تے اوندے نال شامل تھئی ۔ اوں ݙوجھی شادی دے ذریعے انہاں ݙو سوتیلے پتر حاصل کیتے ، جیڑھے اوندے پہلی شادی دے ٻال ہن ۔

لبی 8 ستمبر 1980 کوں لاس اینجلس دے یو سی ایل اے میڈیکل سینٹر وچ اپݨے پھیپھڑے وچ خون دے لوتھڑے نال پیچیدہ نمونیا نال مر ڳیا ۔ اوندے کاغذات یو سی ایل اے وچ چارلس ای ینگ ریسرچ لائبریری وچ ہن ۔ اوندے کاغذات دے ست جلداں لیونا تے رینر برجر مرتب کیتیاں تے 1981 وچ شائع تھئیاں ۔