نظم دیاں قسماں

نظم منظم کلام دا ناں ہے۔ نظم دا مطلبے پووݨ۔ ایہ شاعری وچ خاص اہمیت رکھیندی ہے۔ ایندیاں ٻہوں ساریاں قسماں ہن۔

موضوع نال نظم دیاں قسماں

حمد، نعت، غزل، قصیدہ، مرثیہ، گیت، کافی۔ سی حرفی، ٹپہ، چرخہ،جوگی نامہ، ڈھولا وغیرہ

نظم دیاں قسماں ہیئت دے لحاظ نال

ہیئت دے لحاظ نظم کوں ٻہوں ساریاں قسماں وچ ونڈیا ڳئے،

مسدس، مخمس، رباعی، مثنوی وغیرہ

جدید نظم

ایجھیاں نظماں جنہاں کوں سرائیکی زبان عصری تقاضیاں تے جدید شعری رویاں دے تحت قبول کیتے ، انھاں وچ غزل رباعی، قطعہ، آزاد نظم تے نثری نظم وغیرہ ہن۔ ایہ اصناف ٻاہروں آئیاں ہن تے اڄ سرائیکی دا حصہ ہن۔

آزاد نظم

آزاد نظم کوں جدید نظم دا ایرا آکھیا ون٘ڄ سڳدے۔ ایہ نظم انگریزی کنوں اردو تے ول سرائیکی زبان وچ آئی ہے۔ آزادنظم وچ قافیہ تے ردیف دی پابندی نیئں ہون٘دی تے نہ ای مصرعے ہکو جیݙے ہوندن۔ پر ایں نظم وچ بَحِر شروع توں چھکڑ تائیں ہکا ہوندہ ہے۔ مصرعیں دے ارکان گھٹدے ودھدے رہ ویندن۔ ایہ شاعر دی مرضی ہے جو مصرعیاں دے ارکان کوں گھٹ یا ودھ کر ݙیوے۔ آزاد نظم وچ کئی نویں نویں تجربے کیتے ڳئے ہن۔ تے نویں نویں رستے ڳولے ڳئین۔ کوئی لکھاری تلفظ تے آوازیں دا خاص خیال رکھیندن تے کوئی وت موضوع دے تسلسل کوں سامݨے گھن آندن، کݙاہیں کݙاہیں آزاد نظم وچ قافیہ وی ورتیا ویندے،

معریٰ نظم

معریٰ نظم ایجھی نظم کوں آہدن جیندے وچ وزن وی ہوندا ہے تے ارکان بحر دی پابندی وی کیتی ویندی ہے۔ البتہ ایندے وچ قافیہ تے ردیف نال کم نی گھدا ویندا۔

پابند نظم

پابند نظم اوں نظم کوں آہدے ہن جیندے وچ ردیف، قافیہ تے بحر دے مقرر کیتے ڳئے اوزان دی پابندی کیتی ون٘ڄے۔

پابند نظم وچ نہ موضوعات دی قید ہوندی ہےنہ ہی شعراں دی تداد دی۔ شاعر کہیں وی موضوع تے کتی ای تعداد وچ شعر لکھ سڳدے،

نثری نظم

ایہ مکمل آزاد نظم ہے۔ تے ایندے وچ وزن، ردیف تے قافیے دی پابندی کائنی کیتی ویندی۔ لیکن شعریت دا عنصر ضرور ہوندے۔ ایں کیتے اینلوں نظم دے درجے وچ رکھیا ویندے۔ ہر نظم دا ہک مرکزی خیال ہوندے جیکوں چھوٹی وݙی لائناں وچ پیش کیتا ویندا ہے۔

طویل نظم

قصیدہ، مرثیہ یا مثنوی طویل نظماں دیاں مثالاں ہن۔ مثنوی قصیدہ تے مرثیہ دی نسبت لمبی ہوندی ہے۔ ہکے ہی ویلے ہک مثنوی وچ کئی کئی کہاݨیاں بیاں کیتیاں ویندیاں ہن۔ مگر مرکزی کہاݨی ہکو ہوندی ہے۔ ایں کیتے مثنوی مختصر کہاݨیاں دا مجموعہ نہ تھی تے وی ہک لمبی نظم ہوندی ہے۔ ایہ ضروری کائنی کو طویل نظم صرف مثنوی، مرثیہ یا قصیدہ ہی ہووے،

نظم دیاں قسماں

قسم	قافیہ ردیف	بحر	وزن	کہاݨی
آزاد نظم	کائنی، ہوندا وی ہے	ہوسی
معریٰ نظم	کائنی	ہوسی	وزن	کہاݨی
پابند نظم	ہوسی	ہوسی
نثری نظم	کائنی	کائنی	کائنی	کہاݨی

[[ونکی:سرائیکی زبان تے ادب]]