نتکانی

نوتکانی یا نوتکزئی بلوچی تے سندھی ٻولݨ آلے مشرقی بلوچستان دے بلوچ مرکزی قبیلے رند دے ذیلی قبیلے توں ہن۔ کیوں جو میر نوتک خان رند میر حسن خان رند دا پُتر ہئی تے میر حسن خان رند میر شاہک خان دا بھرا ہئی۔ ایں حساب نال میر نوتک خان میر چاکر خان رند دے خاندان دا رکن ہئی تے اوں نے وی مکران توں کچی ہک سانگے ہجرت کیتی۔ نوتکانی قبائل دا گھر منگڑوٹھہ کوہ سلیمان ہئی، جتھاں نواب اسد خان دی حکومت قائم ہئی۔ اوں ویلے ایہہ ریاست کوں ریاست سنگھڑ آکھیا ویندا ہئی۔ نواب اسد خان دی جݙاں تک حکومت رہی، بے پناہ مشکلات دا سامݨا رہیا۔ نواب اسد دا زیادہ تر وقت لڑائیاں وچ گزریا۔ نواب دی جنگ صرف انگریزیں نال ہی نہ ہئی بلکہ سکھ، بزدار، قیصرانی تے کھوسہ قبائل نال وی رہی۔ جیندے نتیجے وچ انگریزیں دی آشیرباد نال کھوسہ تے ݙوجھے قبائل دے نال دلانہ دے میدان وچ ہک خوفناک جنگ تھئی جیندے وچ کھوسہ قبائل کوں شکست دا سامݨا کرݨا پیا۔ نواب اسد خان دی ہمت دی پاداش وچ کھوسہ قبیلے دی ہک ذیلی شاخ عیسانی کھوسہ کوں در بدر تھیوݨا پیا تے مٹی مہوئی وچ آباد تھیوݨا پیا۔ انگریزیں تے قبائل دیاں جنگیں نے نوتکانی قبیلے کوں ایں قدر نقصان پڄایا جو نواب اسد خان دے حقیقی بھرا سردار مسو خان نے نواب آف بہاولپور دی مدد نال آپݨی ہی حکومت دا تختہ الٹ ݙتا۔ ایںدے بعد اینہہ قبیلے کوں کݙاہیں وی اقتدار نصیب نہ تھیا۔

شاخیں

نوتکانی قبیلے دیاں مندرجہ ذیل شاخاں ہن:

1۔ اسدی

2۔ مندرانی

3۔ مچھرانی

4۔ کرٹانی

5۔ شدانی

6۔ مسوانی

7۔ دتانی

8۔ ملغانی

9۔ مٹھوانی

10۔ لعلوانی

11۔ ملکانی

12۔ قاضی

13۔ سنجرانی

14۔ رحمانی

ایندے وچوں سب توں زیادہ مشہور ملغانی، سنجرانی تے لعلوانی قوم ہن۔ انہاں دے علاوہ باقی ذیلی شاخاں ہیروی اسدی قاضی منگڑوٹھہ وچ آباد ہن۔

آثار

ایں قبیلے دے ناں تے ڈی جی خان، بہاولپور، بھکر تے کوئٹہ وچ کئی یونین کونسلز ہن۔ اسدی خاندان، جیہڑا حکومتی خاندان ہئی، ہݨ وی منگڑوٹھہ غربی وچ مقیم ہے۔ نواب اسد خان دے جاہ و جلال دے آثار ہݨ وی کھنڈر وچ تبدیل تھئے اوں شاہی قلعے دی صورت وچ موجود ہن، جیہڑے کݙاہیں انگریزیں، سکھاں تے مقامی قبائل کیتے خوف دی علامت ہئی۔