ناشاد کوئی سچ آکھ ڳئے

سرائیکی غزل دے مہان شاعر اقبال سوکڑی دے مُحابیو وسبہ سنگھڑ(تونسہ) دے کئی لکھاری ایں پاسے خصوصی توجہ ݙیوݨ لڳے۔ شفقت بزدار ، مصطفی خادم ، ریاض عصمت ، فریاد ہیروی ، دمساز قیصراݨی ، ریاض فاروق ، طارق محسن تے فضل سوکڑی جھئیں کئی شاعریں جتھاں ایںصنف وچ آپݨا آپݨا حصہ رَلائے اُتھاں ایں نِکے یونان دے وسبے وہوا دے لکھاریں وی سرائیکی شاعری وچ آپݨی نویکلی سُنڄاݨ بݨائی ہے جیندے وچ نذیر قیصراݨی ، ہدایت اللہ فکر ، احد بخش راقب تے محمد رمضان نادار دے علاوہ جمشید ناشاد دا ناں وی علاقے دی سُنڄاݨ ہے۔

جمشید ناشاد دی پہلی کتاب ’’پرلی کندھی‘‘ وچ روایت دی رِیت نبھیندیں ہوئیں سرائیکی نظم ، ݙوہڑہ تے قطعہ جھیاں صِنفاں تیں ڈھیر زور ݙتا ڳئے جݙاں جو نویں شعری مجموعے ’’پپلیں ہیٹھ جہان‘‘ وچ نویں تجربیں توں لنگھدیں ہوئیں آزاد نظم دے نال نال غزل دی صنف کوں اڳونہاں کرݨ دا ڈھیر خیال رکھیا ڳئے ۔ نویں دور دے تقاضیں کوں سامݨے رکھدیں ہوئیں تے نویں ادب دی ڳالھ ٹُریندیں ہوئیں آپݨی غزل دے ہک شعر وچ آکھیے:

ݙوہڑے ، غزلاں ، نظماں بݨ بݨ

ہنجوں نال لکھیندے ڳئے ہئیں

یا وت آپݨی ڳالھ دے پندھ کرݨ بارے وݙے وثوق نال آکھ ݙتے:

توڑے جو بے پر ہئی ڳالھ ساݙی

مگر سمندریں دے پار ڳئی اے

کہیں وی غزل کیتے ضروری ہوندے جو نظم وانگوں ہکے موضوع کوں نہ چھیڑیا ونڄے بل کہ غزل دا ہر شعر انج موضوع دی نمائندگی کرے ۔ غزل دے ایں رنگ کوں ݙیکھݨ کیتے جمشید ناشاد دی ہک غزل دے ݙو شعر ݙیہدے ہئیں جنھاں دے مطلب ہک ݙوجھے توں متضاد ہن ۔ گویا ہر شعر مکمل موضوع دا نمائندہ ہے جینکوں غزل دا حُسن آکھ سڳدے ہئیں:

مُردیں کوں دفناوݨ والے نئیں آئے

جِیندیں کوں دفنانوݨ والے آسِن

ظلم دی بھاہ بھڑکاوݨ والے آئے تاں

ظلم دی بھا وِسماوݨ والے آسِن

ظلم دی بھا چارے پاسے کھنڈی ݙسدی ہے ۔ ظلم دے اَڳوں زاری تاں ہر کوئی کرݨ کیتے تیار ہوندے پر ظالم کوں سِدھی سُݨاوݨ تے مظلوم دا ساتھ ݙیوݨ کیتے کوئی کوئی نظر آندے ۔ ظالم قوتاں دے خلاف ڳالھ کرݨ تے اُنھیں کوں اُنھیں دا انجام یاد ݙوّاوݨ بارے ناشاد سِدھے سِدھے لفظاں وچ آکھ ݙتے:

او خود وی ظلم دی بھاہ وچ پڄلسِن

جیرھے دنیا تے بھا ٻالی ودے ہِن

یا وَت ایں ڳالھ کوں چھوٹی بحر وچ ایں طرحاں ادا کیتا ڳئے:

ظلم دی انتہا وی ہوندی ہے

بھاہ آخر سُوا وی ہوندی ہے

جتھاں ظلم دی اَخیر تھی ونڄے تاں اوں معاشرے وچ ݙر تے خوف دی انتہا تھی ویندی ہے ۔ کݙاہیں کݙاہیں تا ںایویں تھیندے جو دھرتی کوں سُکھ تے سوجھل ݙیوݨ والا ݙینہ وی ݙراکل رات دے آپݨے کیتے ݙر تے خوف دی علامت بݨ کے سامݨے آندے:

رات وی سُکھ دی کوئی رات نئیں سم سڳی

سِجھ دے اُبھرݨ دا رہ ویندے ݙر رات کوں

جمشید ناشاد اوں وسبے نال ڳانڈھا رکھدے جتھوں دے لوک جی حضوری کوں کنڈ کرݨ چاہوِن وی کر نئیں سڳدے ۔ کتنے لوک ہِن جیرھے محض ایں سوچ دے حامی ہِن جو ’’کون آکھے سچ ݙاڈھیں کوں؟ ‘‘گویااِتھاں سچ اَلاوݨ ٻہوں اوکھا ہے ۔ ایہا وجہ ہے جو ڈھیر لوک ایں ڳالھ کوں غنیمت سمجھدن جو خاموشی دی زبان اختیار کیتی ونڄے یعنی گُنگ دامی دی حیاتی گزارݨ کیتے مجبور ہن ۔ ایں گُنگ دامی دا تروڑ کرݨ کیتے ناشاد جھئیں شاعر اِی آکھ سڳدن :

کتھئو چُپ دا اُتارا ونڄ کریجے

میݙی وستی دے بندے نی اَلیندے

چُپ دی چادر ولھیٹ گھنݨ دے کئی رنگ ہِن ۔ جتھاں ݙر تے خوف توں خود ساختہ خاموشی کوں موضو ع بݨایا ڳئے اُتھاں ݙوجھیں دے عیب لُکاوݨ کیتے چُپ دھار گھنݨ دا سلسلہ وی ساݙے سماج دا حصہ ہے ۔ ایہو جھئیں چُپ دے جندرے دی ڳالھ ٹُریندیں آکھیا ڳئے:

شاہر والیں دے منہ تے چُپ دے جندرے ہِن

کندھلی نال پچھاواں حال ونڈیندا پئے

وسیبی اَلا ٻول وچ جتھاں سِدھی تے سِدھ بھلی ڳالھ ٹوری ویندی ہے اُتھاں اَکھاݨ دا ورتارا وی بھرواں موجود ہے ۔ عام ورتارے دے کئی اَکھاݨ سرائیکی ادب وچ وی وݙے سوہݨپ نال ورتیے ویندِن ۔ ’’سیاݨے سچ آہدن‘‘ نال سامݨے گھن آوݨ والیں اکھاݨاں کوں شعری رنگ کجھ ایں طرحاں ݙتاونڄ سڳدے:

ناشادؔ کوئی سچ آکھ ڳئے

دنیا فناہ دی کھیݙ ہے

ایویں ہک ٻئی غزل وچ سچ دے حوالے دی ہک اَکھاݨ کوں شعری رنگ ݙیندیں ہوئیں آکھیاڳئے:

سچ کوں سُولی تے موت نئیں آندی

کُوڑ سیجھاں سُہا کے مر ویندے

ایں طرحاں جمشید ناشاد دی شاعری وچ دھرتی نال محبت ، دھرتی واسیں نال اُنس ،ویلھے دی نبض سُنڄاݨݨ تے سیاسی شعور دا احساس کُٹ کُٹ کے بھریا ہوئے ۔ ݙوجھیں لفظیں وچ پورا جہان شاعر دیں پپلیں ہیٹھ موجود ہے ۔ ایہا وجہ ہے جو شاعر دے کلام وچ ظلم ستم دا مقابلہ کرݨ کیتے حوصلہ موجود ہے۔

ستم دی رات دھم ویسی ، تیݙی وی ہنج تھم ویسی

میݙی کتاب دے وچوں میݙی غزل کوں چھیڑ گِھن

حوالہ

لکھّت ویورا، ڈاکٹرحمیداُلفت ملغاݨی ،چھاپہ خانہ: جھوک پرنٹرز ملتان