مکال (تنقید)

مکال (تنقید)

کہیں وی ادب وچ مکال دی ٻہوں وݙی اہمیت ہوندی ھے کیوں جو اے ہک پڑوپی ، پرکھ یا ایں آکھوں جو چھاݨے دا کم کریندی ھے ۔

لیکن سرائیکی ادب وچ بد نصیبی نال ایکوں کڄھ ٻئی نڳاہ نال ݙٹھا ڳئے ہݨ وی کڄھ لوگ ایکوں ٹھیک کم کینی آہدے۔

خیر کیوں ٹھیک کینی آہدے ایندے پچھوں جیڑھیاں ڳالھیں ہن اوکوں کݙاہیں ول ڈسکس کریسوں ۔

اساں حالی ڳال کریندوں جو مکال کریندے ہوئیں کیا چیزاں ݙیکھݨیاں ہوندین

ادبی مکال وچ سب توں پہلے مکالی(نقاد) فن پارے وچ مواد کوں ݙہیدے اور ݙوڄھا اے ݙہیدے جو اے مواد یعنی لکھت کیویں پیش کیتی ڳئی ھے

مکالی اے ݙہیدے جو بھئی فن پارے وچ جھیڑا کڄھ آکھیا ڳئے ایندی کیا اہمیت ھے اتے او(لکھاری) جھیڑا کجھ آکھݨ چاہندے پورے طریقے نال آکھ سڳیے

کیوں جو پیشکش ہی فن پارے دی خوبصورتی ہوندی ھے ۔ مکا ل دا مطلب ھے جو لکھت وچ خوبیاں تے خامیاں ݙٹھیاں ونجن

ݙوجھا اے وی لازمی ھے جو مکالی دا مطالعہ ہر حوالے نال ستھرا ہووے۔ مکالی دا کم ہوندے جو لکھت دا مطلب قاری دے سامݨے گھن آوے اتے لکھت وچ موجود خوبیاں خامیاں بارے رائے ݙیوے لیکن کہیں اصول دی روشنی وچ ۔ او اصول جمالیاتی ہون بھاویں عقلی بھاویں فلسفیانہ

مکالی کہیں وی قسم دے تعصب یا کاوڑ دا شکار وی نہ ھووے ۔

ٹی۔ایس ایلیٹ آہدے ݙوجھے درجے دا دماغ مکال کیتے کامیاب ہوندے۔

جیویں کجھ لوگ آہدن جو جیڑھا بندہ کہیں کم وچ کامیاب نا تھی سڳے لیکن اوندے بارے سبھ کڄھ ڄاݨدا ہووے او ہک بہترین مکالی ٻݨ ویندے اوں کم دا۔

مکالی دی ڳال وی عالمگیر ہووے یعنی او جیڑھی رائے ہووے اوکوں سارے منݨ کوں تیار ہوون ، دلیلی ڳال ہووے عقلی ڳال ہووے اے نا جو بس میں ایہو سمجھداں باقی سارے کوڑے ہن،

مکالی کوں پہلے اے سمجھݨا پوسے جو شاعری کیا ھے اتے شاعر کیا ھے۔

ایلیٹ آہدے جو اگر اساں شاعری دی تعریف تݨ لا تے کر وی گھنوں تاں اے تݨ اے کوشش لاحاصل ہوسے

آئی۔ اے رچرڈز آہدے جو شاعر اپݨے وقت وچ ادراک دے بلند ترین مقام تے ہوندے او جو کڄھ آہدے سوچ سمجھ تے آہدے ایندیاں ڳالھیں وچ تہواں ہوندین ایندے وچ ٻہوں مطلب ہوندن۔

ایلیٹ ٻئی جاہ تے آہدے شاعر دا دماغ جیں ویلھے شعر آہدے تاں او برابر مختلف تے متضاد قسم دے تجربے کوں کٹھا کریندے

معمولی بندے دا تجربہ درہم برہم بے ترتیبا ہوندے

شیکسپئر آہدے جو شاعر دی اکھ زمین کنوں آسمان کوں ݙہیدی ھے تے آسمان کنوں زمین کوں اتے جیڑھی شے او ݙہیدی ھے شاعر دا خیال اوکوں مضبوط تے جاندار بݨا ݙیندے۔

تاں شاعرہر شے سوچ سمجھ تے لکھدے اوندے خیال وچ کوئی نہ کوئی ڳال ہوندی ھے جیڑھی شعر وچ او آکھݨ دی کوشش کریندے لیکن مکالی کوں اے ݙیکھݨاں ھے جو او ڳال کیا ھے اصل وچ۔ کیا او ڳال کوئی اہمیت رکھیندی ھے کیا او ڳال کوئی نویں امکانات آلی ھے یا بس بتھی پراݨی تے فضول ھے

کلیم الدین احمد آہدے ݙیکھݨاں اے ہوندے کہ شاعر کیا آہدے تے کیویں آہدے۔ کیا تے کیویں کوں کھولݨ نال ڳال دا پتہ لڳدے ۔ کیا یعنی مضَمون تے کیویں یعنی پیشکش،طریقہ یا اسلوب

کیا تے کیویں یعنی مضمون تے الفاظ کڄھ اینڄھے گھل مل ویندن جو انہاں دے ملا پ وچ ہک نویں شے ٻݨ ویندی ھے۔

اساکوں اے ݙیکھݨاں چاہیدے جو شاعر جو کڄھ آہدے اوندا کیا مُل ھے، کیا کڄھ نواں وی ھے کوئی کم دی ڳال وی ھے یا معمولی ڳال ھے کیا کڄھ رنگینی وی ھے یا بے رنگ تے پھکی ھے کیا اے ڳال کوئی دل تے دماغ کوں گرمی وی ݙیندی ھے یا کینا۔

اے ھا کیا ۔ہݨ کیویں وچ اے ݙیکھݨاں ہوندے جو اسلوب کینجھا ھے یا لفظیں دی چوݨ کینجھی ھے وزن کیویں ھے اے سارا کڄھ ایں کیویں وچ ݙٹھا ویندے

ہک ٻئی ڳال جو شاعر کیڑھے ماحول وچ راہندے اوندا نظریہ کیا ھے اوندا دھرتی جتھاں راہندا پئے اوندی پوزیشن یا حالات کیا ہن ۔ اے وی کڄھ مکالی دی نظر وچ ھووے

ایلیٹ آہدے شاعر دی شاعری کوں بس شاعری سمجھیا ونجے کڄھ ٻیا نا سمجھا ونجے

یعنی لازمی کینی کہ تساں اوندی شاعری کوں کہیں فلسفے یا مذہب دے آمݨے سامݨے چا رکھو شاعر دے اپݨے محسوسات تے اپݨے تجربے ہوندن،

مکالی اے نا ݙیکھے جو شاعر دی ڳال میݙے نظریات یا جیڑھا فلسفہ میں فالو کرینداں اوندے مطابق ھے بلکہ شاعر دی ڳال کوں شاعر دی دماغی حالت نال ݙیکھے شاعر دی نفسیات پڑھے

مکالی ہک جج ہوندے او مقدمہ پورے غور نال پڑھدے اور اوں مقدمے دا فیصلہ کریندے

او ݙہیدے جو کیڑھی ڳال مقدمے وچ نوٹ کرݨ آلی ھے یعنی خوبی وی تے خامی وی ول او فیصلہ ݙیندے

مکالی شعر دی روح تک ویندے ول ݙسیندے جو شعر دی روح کھوکھلی ھے یا حسین ، او ݙسیندے جو کھوکھلی کیوں ھے یا حسین کیوں ھے

مکالی شعر دے سݨھپ تے کھوڄ کوں واضع کریندے ڳال دے اہمیت تے معمولی پن ݙسیندے شاعر دی قابلیت تے نااہلی ݙسیندے شعر دی تازگی تے بتھے پن کوں واضع کریندے۔۔۔۔۔۔۔۔

تائب [[ونکی:سرائیکی زبان تے ادب]]