مِٹھہ ٹوانہ

ضلع خوشاب دا اے قصبہ خوشاب میانوالی روڈ تے 24کلو میٹر دے فاصلے تے ہے۔ ایندی بنیاد 1580ء اچ میر عالی خان دے پُتر میر ا حمد خاں رکھی۔ آکھیا ویندے جو میر عالی خان کوں شیر شاہ سُوری نے شہسواری تے نیزہ بازی اچ کامل مہارت دی دی وجہ ملک دا خطاب ݙتا۔ میر عالی خان اپݨے مُرشد فقیر سلطان حاجی دی ہدایت تے شاہ پور دی سرزمین اچ اپݨا نواں دیہات اُکھلی مولا آباد کیتا۔ ایندی وفات دے بعد ایندا پُتر میر احمد خان جانشین بنڑیا جئیں موجودہ مقام تے مِٹھے پاݨی دی وجہ نال آبادی کاری دا مُنڈھ ٻدھیا۔ ایندی وجہ نال ایندا ناں مِٹھہ ٹوانہ رکھیا ڳیا۔ ایں قصبے اچانتظامی تے دفاعی اعتبار نال مکمل بندوبست کیتا ڳیا۔قلعہ تے حفاظتی چوکیاں قائم کیتیاں ڳیاں۔ملکا للہ داد المعروف ملک دادو نے مٹھہ ٹوانہ اِچ ہک کچا قلعہ بݨوایا۔ جݙاں جو چاہ کو ملک میر ٹوانہ نے پکا کروایا جیڑھا جو احٖ تک ملک دادو دے ناں نال مشہور ہے۔بارش دے پاݨی کوں جمع کرݨ کیتے ہک تالاب وی بݨایا ڳیا ہا جیندا ہُݨ صرف نشان ای باقی رہ ڳیا ہے ۔ ملک دادو دے پُتر ملک شیر خاں اتھاں ہک قلعہ تعمیر کروایا ہا جیڑھا جو مسیت گود گنج دی جھاہ تے ہا۔ ایں دوران اے قصبہ ٻہوں پُر رونق تے سر سبز شاداب تھی ڳیا تے جہلم توں اعوان، منکیرہ تے کھڑ لاہور دے ٻہوں ساریاں قوماں اتھاں آ تے آباد تھیاں۔

1857ء اچ مٹھہ ٹوانہ کوں لیہ توں انج کر تے ضلع شاہ پور دے نال ملا ݙتا ڳیا۔ اتھاں تھانہ، دفتر یونین کونسل، طلباء طالبات دے ہائی سکول ، دفتر زراعت کجھ بینکاں دیاں شاخاں وی موجود ہن۔محلہ نوناں آلا، محلہ کوٹلہ، دھر مسالہ، چونگی نمبر 2، محلہ عید گاہ، محلہ اعوان آلا تے محلہ واٹر سپلائی اتھاں دیاں اہم وستیاں ہن جݙاںجو مین بازار، غلہ منڈی، قذافی بازار اہم کاروباری مراکز ہن۔ اتھاں دا قبرستان ٻہوں قدیم ہے ۔ میاں عطر تے حیات المیر بزرگاں دے مزارات وی ہن۔ ماضی اچ اتھاں گھوڑیاں دی کاٹھیاں ٻہوں چنڳیاں بنڑدیاں ہن۔ مٹھہ ٹوانہ دی آبادی 1972ء اچ 26393، 1981ء اِچ 28959، 1998ء اچ 24026نفوس تے مشتمل ہئی۔ ہُݨ ایندی آبادی 28ہزار دے نیڑے ہے۔