مِراثی…بھنڈ

میراثی سرائیکی وسیب دا انتہائی مقبول تے متحرک کردار ہے ۔ شادیاں خُشیاں کوں وی میراثی سوہݨا بݨیندن تے موت فوت وچ وی ایہا کم کریندن ۔انہاں دیاں ٻہوں ساریاں قسماں ہن ۔ جنھاں وچ میراثی ،،ڈاڈھی ،کوتی ،میر عالم ، میر زادے، پیرہائیں ، ڈوم ڈال تے نٹ وغیرہ شامل ہِن ۔ انہاں دا اصل کم تاں ڳاوݨ وڄاوݨ ہے ۔ ایہ شادیاں خُشیاں ، منگݨے ، ڄمݨے تے ڈھول ڈھمکا کریندن تے لوکیں کوں چس چویندن اَتے بھنڈاں دا کم وی کریندن تے مزاح تے جگت بازی تے وگتی بازی وچ انہاں دا کوئی مقابلہ کائنی ہوندا ۔ خُشیاں دے سوّباں تے ایہ وگتی باز ،لوکیں کوں کھلوا کھلوا تے انہاں دے ڈھڈھ وچ پیڑاں پوا ݙیندن ۔ ایہ وسیب دا ہر دل عزیز تے چسولہ کردار ہے ۔ لوکیں دے شجرے انہاں کوں زبانی یادہوندن تے ہر سال لوکیں دے دیریاں تے ونڄ تے پیڑھیاں دا حال سُݨویندن ۔تے نویں ڄمݨ آلے ٻالیں کوں پیڑھیاں وچ پیندن ۔ ایہ واراں پڑھدِن تے خاندانی سورماواں تے وسیب دے ہیروآں دے ترانے سُݨیندِن ۔ میراثی ہر ݙکھ سُکھ دے اہم لوک ہوندن۔ بھل وݙے وݙے زمیندار تے وݙیرے ہر ویلے اَپݨے نال میراثی رکھیندن جیڑھے ٻہوں زیادہ جہاں دیدہ ہوندن ۔ گھاٹ گھاٹ دا پاݨی انہاں کوں تلواروانگوں تکھا کر ݙیندے او خوب معاملہ فہم اَتے حالات فہم ہوندن ۔ جدید دور دے آوݨ نال انہاں دے پیشے وچ کمی واقع تھئی ہے تے ہُݨ خاندانی ہنر رکھݨ آلے میراثی مُکدے ویندن ۔ شہراں وچ انہاں دا کم ٻہوں ہولا تھی ڳئے ۔ وستیاں تے دیریاں تے البتہ حالی وی ایہ اپݨے پیشے نال جُڑے نظردن ۔ میلیاں ٹھیلیاں دی رونق تاں انہاں نال ہوندی ہے ۔ ویلاں اُڳاڑ تے اپݨے آپ کوں دُعائیں ݙیندن۔مثلاً

’’سو روپے دی ویل نوشا گھوٹ دی ویل ، شالا ودھ ودھ تھیوی ڈھیر‘‘

آر سی ٹیمپل بھنڈاںدیاں ڈھیر ساریاں اقسام ڳݨویندے ہوئے اصلی بھنڈ بارے لکھدن:

’’بھاٹوں کی بھی بہت سی قسمیں ہیں : ایک تو اصل بھاٹ ہے جو مقامی سرداروں کے پاس رہتا ہے ، یہ لوک گیتوں کے علاوہ قومی اور رزمیہ گیت بھی سناتا ہے ، نیز اسے اس مقامی سردار کاجس کے پاس وہ رہتا ہے ، شجرہ نسب اور خاندان تاریخ بھی ازبر ہوتی ہے ،مگر مشکل یہ ہے کہ وہ ان شجروں اور تاریخوں کو حالات کے مطابق تبدیل کرتا رہتا ہے جس کے باعث کئی نئے خوش حال خاندان اپنی موجودہ حیثیت کے مطابق شجرے حاصل کر لیتے ہیں ۔ یہ بھاٹ ہمیشہ معزز نہیں سمجھے جاتے بلکہ نچلے طبقے کے ان لوگوں سے تعلق رکھتے ہیں جو بالعموم سربرآور دہ اور خوش حال اشخاص کے گرد جمع ہو جاتے ہیں۔‘‘(57)

زمیندار تے وݙیرے جݙاں تھک تے بور تھی ویندن تاں میراثیاں کوں سݙویندن جو کوئی ٻٹ سُݨائو ہا تے میݙا من پرچائو ہا ۔ انہاں دی حاضر جوابی دا کوئی جواب نئیں ہوندا ۔ ’’قصہ گانموں میراثی‘‘ وچ میراثی دی حاضر جوابی ݙیکھو جو بادشاہ اونکوں منحوس قرار ݙے تے قتل کرویندا پیا ہوندے تاں میراثی دی حاضر جوابی اوندی جند وی بچویندی ہے تے بادشاہ کوں وی کھلویندی ہے۔

’’بادشاہ گانموں میراثی دے ڳل وچ پھاسی دا پھندا پوا ݙتا۔ گانموں میراثی سوچیا جو مردا اونویں پیاں، بادشاہ کنوں اپݨا جرم تاں پُچھ گھناں ، بادشاہ آکھیا۔

’’توں منحوس ہیں، توں سویرے میݙے متھے لڳیں تے میں سارا ݙینہ روٹی نی کھا سڳیا‘‘

گانموں میراثی ٻولیا

’’بادشاہ سلامت! جے تہاݙے ملک اِ چ کوئی ٻیا منحوس ہووے تاں اوندی سزا کیا ہوسی؟‘‘ بادشاہ ٻولیا

’’اوندی سزا وی پھاسی ہوسی۔‘‘’

گانموں میراثی آکھیا

’’بادشاہ سلامت اصل منحوس تاں تساں ہو جو میݙے متھے لڳے ہوئے میݙی زندگی چٹ تھیندی پئی اے۔ تُساں تاں صرف روٹی نئیں کھا سڳے ، میں ایں جہان اِچوں ویندا پیاں۔ بادشاہ سلامت کوئی بندہ منحوس نئیں ہوندا ، بھاویں کوی بادشاہ ہووے یا میراثی‘‘۔

بادشاہ کوں گانموں میراثی دی ایہ ڳالھ عقل لڳی تے ہوں آکھیا ۔

گانموں میراثی کوں پھٹے توں لہا گھنو۔‘‘

حوالہ

سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان