مونجھاں آپ دوا مونجھیں دا ۔احمد خان طارق

لکھت:  ڈاکٹر حمید اُلفت ملغاݨی

طارقؔ غم دا کوئی غم کائنی

وَل آسِن غم خوار ڄیہاڑے

                       پچھلی صدی دے اویل دو دید بھنواؤں تاں کوہ سلیمان دی کَچھ وچ رہوݨ والے بلوچ ہتھیار کوں ہر اَوکھ دا داروں سمجھدے ہن۔ ایں زمانے کھوہ وستی دلیل شاہ صدر دین وچ بخش خان کھوسہ دے گھر اَکھ کھولݨ والے احمد بخش ہوش سنبھالیا تاں اوندے ہتھ وچ ہتھیار دی جا قلم ہا۔ دیرہ غازی خان دے مہاندرے شاعر نور محمد سائل ایہ ہتھ آپݨے ہتھ وچ گھدا تاں او احمد بخش توں احمد خان طارقؔ دے رُوپ اچ سامݨے آیا۔

                       احمد خان طارقؔ ادبی دنیا وچ پیر پاتا تاں سرائیکی وسیب نال ڳنڈھیے ڳانڈھے دی وجہ توں ایں کلام سݨݨ والیں دے دل موہ گھدے۔ ایہا وجہ ہے جو ایہ ناں چودھار سنڄاتا ونڄݨ پئے ڳیا۔ جیویں جو اقبال سوکھڑی لکھدن:

’’کہیں زبان اِچ اوندا ادب آپݨے وسیب دی معاشی، معاشرتی تے ارتقائی تبدیلی دے نال نال مختلف صورتیں وچ سامݨے آندے۔ ہر زبان اچ ہک نہ ہک ایہوجہیاں شاعر موجود ہوندے جیڑھا آپݨے کلچر، وسیب تے اُدھڑدے ہوئے تہذیبی ورثے دا محافظ بݨ ویندے تے او شاعر آپݨے ہمعصر شاعریں وچوں ہمیشہ وکھرا ہوندے۔ طارقؔ صاحب ایں طرحاں ہݨ آپݨے ہمعصر شاعریں کولوں قدآور نظر آندن۔ کیوں جو انہاں ݙوہڑے دی متروک تھیندی ہوئی صنف کوں نواں رنگ بخشے۔‘‘

                       احمد خان طارقؔ دی شاعری وچ ݙوہڑے دی روایتی صنف کوں نویں رنگ تے نویں اَنگ نال پیش کریندئیں ہوئیں ایہ ݙسا ݙتا ڳیا جو ایں صنف وچ جدید دور دا ہرموضوع سامݨے آ سڳدے۔ زبان تیں قدرت تے نویں روایت قائم کرݨ دا شعور رکھݨ والے ایں شاعر دے کلام وچ مونجھے ماندے دل دی کہاݨی کوں وَیݨ دا انداز ݙیوݨ دی روایت کوں تروڑ کے درد مندی دا مٹھا مٹھا احساس ݙیواوݨ دی کوشش صاف نظر آندی ہے۔

آ چال چنور دے نام سݙوں سݙ سݙ سݨواؤں متاں مال وَلے

کر جھوک وسوں وسوں واݨ اندر، دربھاݨ وساؤں متاں مال وَلے

توں ونجھلی پُھوک میں کُوک کڈھاں رَل شور مچاؤں متاں مال وَلے

انہاں طارقؔ بر تھئے بھاݨیاں دے دَر کھول کھڑاؤں متاں مال وَلے

                       ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر ݙوہڑے دے حوالے نال احمد خان طارقؔ کوں بخت فقیر تے پر درد جئیں وݙے شاعریں دا ہم پلہ آکھیے۔ اوئیں ݙوہڑے دے چار مصرعیں دے حوالے نال چار موضوع ’’فطرتِ عشق، وسیب تے تصوف‘‘ طارق دے کلام وچ سنڄاپوں ݙسدن۔ کئی واری معمولی لفظیں تے اشاریں وچ اینجھی پتے دی ڳالھ سامݨے آندی جو سمجھݨ والے بے خود تھی تے رہ ویندن۔ اے اشارے اینجھے صاف تے مطلب اینجھاں واضح ہوندے جو دل تے دماغ ݙوہائیں متاثر تھیندن۔ کئی واری غم وچ ٻݙے لفظیں کوں خوش خوش لہجے وچ پیش کرݨ بارے طارق خود آکھیے:

میں کیا شاعر یا حاتم کوئی کیا دان کرینداں لفظیں تیں

سب لفظ نماݨے مونجھ ٻݙے کیا بھال کرینداں لفظیں تیں

جو لکھڑیں لفظ لکھیڄ ڳئے ٻیا کیا لکھوینداں لفظیں تیں

کوئی طارقؔ پُورنیں پا ݙیندے میں قلم پھریندا لفظیں تیں

                       احمد خان طارقؔ دا کلام نہ ہک صنف تئیں محدود ہے تے نہ ہک طبقے بارے لکھیا ڳئے۔ بے شک ݙوہڑہ تے طارق لازم ملزوم ہن بھل غزل تے کافی دے رنگ وی نویکلے ہن۔ ایویں طارقؔ دا کلام ہر طبقے کیتے ہے تے ہر طبقے وچ مقبولیت رکھیندے۔ ایہا وجہ ہے جو ایں فقیر منش شاعر دا حلقہ احباب خاصا کھنڈیا ہوئے جیندے وچ امیر غریب یا پڑھیے اَݨ پڑھیے دی کوئی قید کائینی۔

                       اشو لال دے لفظیں وچ:

’’سندھ دریا دی سیڑھ نال طارقؔ سرکار دا ݙوہڑا سفر کریندا ہویا ہر سرائیکی ٻولݨ والے طبقے دی نمائندگی کریندے جو ہر کوئی آپݨے مزاج دا ݙوہڑا ڳاندا ٻیٹھا ہوندے۔ اینویں انہیں دی غزل، رباعی، گیت تے نظم دی آپݨا ثانی نئیں رکھدی۔‘‘

                       ݙوہڑے دے قالب توں ہٹ کے طارقؔ دی غزل دو دید بھنواؤں تاں پتہ لڳدے جو اِتھاں وی رَل وسدیں دے ݙکھ درد دا داروں رووݨ پِٹݨ وچ نئیں ݙسایا ڳیا بلکہ اڳونہیں قدم چاوݨ تے منزل تئیں اپڑݨ دا حوصلہ ݙیوݨ دی کوشش کیتی ڳئی ہے جیویں جو ہک غزل دے شعر ہن۔

بے سُدھ من تاریں دے کیتے ہوندن کار تھٻا کے

نیندِن پار تھٻاکے، آندن گھن اُروار تھٻاکے

ساتھ سنداری جے نئیں ݙتا تیݙا منزل تانڑیں

ہمت کر کُل مݨ دریا تئیں ہن ݙو چار تھٻاکے

                       احمد خان طارقؔ دے مزاج وچ پاتا ونڄݨ والا عجز، شعری ونکیاں وچ وی ایں طرحاں ظاہر تھیندے جو حیاتی دے کئی مشاہدے نِتریج کے سامݨے آ ویندن۔ پورے کلام وچ اینجھی سر مستی پاتی ویندی ہے جو وجدانی کیفیت پیدا کر ݙیندی ہے، لفظیں دے معنے گھر کر ویندن تے ݙوجھا لفظیں دی ایہ کھیݙ ڈھیر سارے خیالیں دا موجب بݨ ویندی ہے۔ موقعے دی مناسبت نال ورتیے ڳئے ایہ لفظ ایں انداز نال پیش کیتے ویندن جو کئی لفظیں دے خاص مفہوم، نویں فرہنگ تیار کرݨ دی دعوت ݙیندن۔ عام ٻول چال دے لفظاں دی کثرت دے نال روز مرہ تے محاورہ دے ورتارے کوں آپݨے مخصوص رنگ وچ رنگݨ دا فن طارقؔ خوب ڄاݨدے۔ ایندے علاوہ وسیب دی کہیں چُنڈ وچ ورتیے اینجھے لفظ وی ایں کلام دا حصہ ہن جیڑھے ہمسایہ زباناں دے حوالے نال وی سنڄاتے ویندن۔ احمد خان طارقؔ دے لفظاں دے ورتارے کوں مجاہد جتوئی ہک نویکلے اَنگ نال ݙٹھے:

’’طارقؔ سئیں دی شاعری تاں او ہے جیڑھی سطریں تے اَکھریں وچ لکھی نظردی اے جینکوں ہر کوئی پڑھ سڳدے۔ پر طارقؔ سئیں دی شاعری دی ٻئی قسم او وی ہے جیڑھی سطریں تے اَکھریں دے وچاک بغیر لکھی ہوئی نظردی اے۔ اینجھی شاعری کوں پڑھݨ سانگے قاری دا با ذوق ہووݨ ضروری اے۔‘‘

                       احمد خان طارقؔ دی شاعری دا قاری ایں ڳالھ دا اِدراک رکھدے جو ایں کلام وچ خلوص، سادگی، سچائی تے استادانہ مہارت دا عکس واضح نظر آندے۔ سرائیکی زبان دا مٹھاج، سوز وچ ٻݙیا لہجہ، تصوف دی خاص جھلکی، بحر دی روانی تے ترنم دے خاص سُر وی سݨݨ تے پڑھݨ والیں کوں آپݨی گرفت وچ گھن گھندن۔ طارقؔ سئیں دے کلام وچ پورے ماحول دیں مونجھیں تیں وی ایں طرحاں ڳوڑھی نظر پاتی ڳئی ہے جو کئی واقعے کئی پڑھݨ والیں کوں آپݨی حیاتی دا پچھانواں لڳدن۔

ہر کہیں کوں آپݨے پیار دی ہے سب یار منیندیاں ودین

ایہ مونجھاں مٹھرے ماݨھوں دیاں ہتھ پکڑ ٹریندیاں ودین

کئی قاصد کاں تھل کیݙو آئے خود آپ سݙیندیاں ودین

میں ہک نئیں طارقؔ سو سسیاں تھل پُنل ڳولیندیاں ودین

                       مونجھیں تیں مونجھا تھیوݨ تاں فطری ڳالھ ہے بھل مونجھیں کوں روڳ بݨا گھنݨ کوں احمد خان طارقؔ دے کلام وچ اہمیت ݙیوݨ دی بجائے سوچ کوں مثبت رنگ ݙیوݨ دی ترتیب ݙتی ہے ۔ طارقؔ دی ہک کافی دا رنگ ݙیکھو جتھوں پتہ لڳدے جو ساہ نکلݨ جئیں حالت تھی ونڄݨ دے باوجود وی رووݨ یا رُواوݨ ہاں نئیں تھیندا:

ایں چُپ چاپ ݙسدے خیالیں دے ولدے

ایں محسوس تھیندے جیویں ساہ نکلدے

مگر کیوں ݙساواں میݙا ہاں تاں ہلدے

اوندا ہاں ہلانواں میݙا ہاں نئیں تھیندا

میں رونواں روانواں میݙا ہاں نئیں تھیندا

                       مُدعا ڳالھ دا احمد خان طارقؔ دی پہلی تخلیق ’’گھروں در تانڑیں‘‘ توں گھن کے ہݨ تائیں سامݨے آوݨ والے آخری شعری مجموعے ’’میں کیا آکھاں‘‘ تئیں دو دید بھنواؤں تاں ہر کتاب وچ ایہ ڳالھ کُھل کے سامݨے آندی ہے جو طارقؔ دے کلام وچ مونجھ دے موضوع کوں خوش خوش لہجے وچ پیش کرݨ دا جیڑھا تجربہ کیتا ڳئے او ایں کلام دے نرم، مٹھڑے تے چسولے لفظیں دے پچھوں ہک درد مند دل دے اندر دی کہاݨی ہے جتھاں ماندیاں مونجھاں نال نال ٹردین تے انہیں مونجھیں دا داروں وی مونجھاں ای ہن۔ جیویں جو ایں غزل دے شعر ہن۔

کملی کرݨے کیا مونجھیں دا

مونجھاں آپ دوا مونجھیں دا

مونجھاں مونجھاں آہدے ہاسے

شوق ہا ڄمدوں لا مونجھیں دا

مونجھاں ڄاݨݨ یا سئیں ڄاݨن

ساکوں کیا چِنتا مونجھیں دا

طارقؔ مونجھاں ماندیاں مونجھاں

حافظ آپ خدا مونجھیں دا

حوالہ

(کتاب : جدید سرائیکی شاعری ، مرتب : ڈاکٹر خالد اقبال، عبدالباسط بھٹی) (ناشر: جھوک پبلشرز ملتان)