مول استھان

شیخ اکرام الحق صاحب دے الفاظ دا خلاصہ ایہ ہے جو ملتان دا اصل ناں "مولا استھان" ہئی جیہڑا سورج مندر دی وجہ توں پیا۔ اِتھوں ادیتہ دیوتا دا بت رکھیا ہویا ہئی۔ اوہ اپݨے الفاظ وچ آہدے ہن:

"دھندلکے دے دور وچ انھاں یاداں وچوں سبھ توں نمایاں ادتیہ دیوتا دے اُس بت دی یاد ہے جیہڑی وجہ توں مولتان نے ناں پاتا۔"

سورج دی پوجا تقریباً ایشیا دے ہر ملک وچ تھیندی ہئی۔ بابل وچ "بال" تے عرب وچ "لیل" وی سورج دیوتا دے ناں ہن۔ تمام قدیم مذاہب وچ، جنہاں وچ بت پرستی رائج ہئی، سورج کوں وݙی اہمیت حاصل ہئی۔ اوہ اینکوں طاقت، زمین کوں روشنی ݙیوݨ والا، زندگی تے حرارت ݙیوݨ والا، بلکہ کائنات دی تخلیق وی اینہی نال منسوب کریندے ہن۔ ملتان وچ سورج دیوتا دا جو بت ہئی، اوندے بارے اہلِ عثمان دا ایہ دعویٰ ہئی جو سورج دیوتا دا اصل بت ایہو ہے۔ شیخ اکرام الحق صاحب دی رائے ݙیکھو:

"سنسکرت وچ 'مولا' دے معنی 'اصل' دے ہن تے 'استھان' جاہ کوں آہدے ہن۔ 'مولا' دا ہک متبادل لفظ 'دردھتا' ہے جو سورج دا ہک ناں ہے۔ کیوں جو تمام روشنی دی جائے اصل، سورج ہے، ایں نسبت نال 'مول ستھان' ناں ہووݨ قرینِ قیاس ہِے۔"

صرف حالیہ دور ہی کائنی بلکہ قدیم مورخین دا وی ایہو خیال ہئی جو مولتان دے بارے وچ۔ چنانچہ البیرونی اپݨی کتاب "کتاب الہند" وچ لکھیندے:

"اِیں شہر دے بہوں سارے ناں ہن۔ آخری ناں اِیندا 'ستھان' ہئی۔ اِیندے توں 'مولستان' تے پھر کثرت استعمال نال 'مونستان' تھی ڳیا۔"

جنرل کنگھم وی ایں نظریے دی تائید کریندن۔ سوارݨی بشیر احمد صاحب اپݨی مشہور کتاب "دار الحکومت" وچ انہاں دی عبارت دا ترجمہ ایں طرح کیتے:

"ملتان دی وجہ تسمیہ سورج دیوتا دا مندر ہے، جیہڑا اِیں شہر دی مشہوری دا سبب بݨیا۔"

(سواری بشیر احمد صاحب دا حوالہ ݙے کے اصل عبارت دا ترجمہ پیش کیتا ڳئے۔)