مولانا نصیر الدین خرم بہاول پوری دا طنز و مزاح

                         وچ طنز و مزاح دا ہک وݙا حصہ ملدے۔ خرم سئیں سرائیکی زبان دے پہلے شاعر ہن جنھاں مزاحیہ کافیاں وچ وی اپݨے محبوب کوں اُلانبھے دیاں مٹھیاں مٹھیاں چونڈھیاں پاتن۔ کافی دا اپݨا ہک خاص مزاج تے رنگ ہے ۔ ایندے وچ طنز و مزاح کوں خرم سئیں وݙی صفائی تے مہارت نال سلہاڑئیے ۔ خرم بہاول پوری دی زندگی مجلسی تے ہسدی وہسدی گزری ہے ۔ آپ دے مزاج دی ظرافت تے رنگینی نے کلام تے وی اثر پاتے ۔ ہلکا ہلکا طنز ‘ گجھی گجھی چوٹ تے چبھدا چبھدا مسکار ۔ انھاں دی طنزیہ و مزاحیہ شاعری دی سُنڄاݨ ہے۔

اساں سنواں ہک نہ ملسیا

کھیسے  دا پُر  ڳنڈھ  دا پولا

محبوب من چلا تھی تے اپݨیاں بے نیازیاں دے پردے پاویندے ‘ خرم نے کئی شعراں وچ محبوب دی بے نیازی کوں اپݨے طنز دا نشانہ بݨائے:

ویندیں ویندیں ترس جو آیُس

لاش تتی تے پھیرا پایُس

ول بھولا بݨ تے اے فرمایُس

اے وت مُردا کیندا پے

ہک ٻئے شعر وچ آہدن:

دل دے ݙکھڑے جݙاں کھولاں

بݨ ویندے من مچلا ݙورا

او محبوب کوں صرف ہتھ ٻدھ تے سجدے نیں کریندے بلکہ اوندے رویے تے طنز کریندے ݙسدن:

جھل کے پلا خشکیاں نہ کھا

ٹنڈر نہ پیا شنگر نہ پیا

خرم تاں پکا تاڑ ڳے

اچھی طرح تئیں دل چا چائے

دھرتال نہ کُٹ پیا اَڄائی

اندھیاں کوں ونڄ کے راہ لا

ہک ٻئی کافی وچ ݙوں ݙوں ڳالھیں ایں سُݨویندن:

کیا تھی پووی اتھ اَن ٻہیں

دھڄاں ݙکھیندا پئیں کہیں

ݙٹھم ہزاراں تیں جیہیں

ایݙیاں دمشقاں نہ ݙکھا

خرم کوں جدائی دے درد توں زیادہ ۔ سڑی روٹی کھاوݨ دا ݙکھ کھادی ویندے۔ محبوب دے وچھڑن نال اوکوں چنگی پکی روٹی نیں ملدی پئی:

سڑیا سڑکا کچا پکا

ماہی  تیں بِن ملدم لولا

اپݨے طنز دے ہتھوں خود کوں وی نیں بخشیندے:

ہر کوئی دل کوں ہٹکݨ والا

اوڑک اے مل کھڑی موکالا

خرم سئیں ٻہوں حسن پرست ہن۔ سُوہݨپ جتھاں ݙسے ہا ٹِکی تھی ویندے ہن۔ ہک سوہݨے چھوہَر دی سنگت تے آہدن :

خرم تاں اصلوں ٻائوں دا ٻائوں اے

نہ حور کتھوں دٻ آئے ڑی

انسان جو رہیندے اوہو کپیندے ۔ ݙکھ آوے تاں تقدیر دے شکوے شروع کر ݙیندوں ۔ اپݨی رادھی یاد نی آندی:

اپݨیاں رادھیاں وتا چانویں

کوڑے لے تقدیر کوں لانویں

سچ پچھدیں تاں توں خود ہانویں

سچ مچ خود ہیں ݙا دا

کیا تھیا جو پندیں مُد آ ہوئی

یا توں سوال کریندی ہُٹ موئی

نہیں ݙیندا پر نہیں ݙیندا کوئی

کوئی زور ہے تیݙی ما دا

رقیب ہمیشہ وِچھوڑے تے نکھیڑے دا سبب بݨدن۔ رقیباں کوں خرم جا جا تے چنگے چوکھے ترنڈکے ݙتن:

نویاں شوشنیاں نت لیندے ہن

بانساں کوں بھاہیں لا ݙیندے ہن

ایہے نطفے آن بکھیندے ہن

تیکوں تیݙی جا میکوں میݙی جا

لوک طمے ویلے صورتاں بدل گھندن ۔ قلم دا طنز ایجھے چہرے توں نقاب چیندے:

مطبل پئیں پیسے دے پیرا

تھیندیں ݙاڈھا میسا گیرا

توݨیں چوریاں کُٹ کُٹ ݙیویں

سچی ڳالھ اکھیسوں ویرا

خرم بہاول پوری ملاں دی وقت بے وقت دی نصیحت تے تقریر توں اختے ݙسدن۔ انھاں دا ناصح نال تخاطب دا انداز سرائیکی زبان دے ٻئے سبھے شاعراں توں وکھرا ہے او نہ صرف ملاں کوں کھریاں کھریاں سُݨویندن بلکہ پٹ پلوت توں وی نیں چُکدے:

ملاں جیڑھا رت اَن کیتی

شالا کڑکی غیبی گولا

جو بکدیں اَڄ بک گھن ملاں

کڈھ فستا روز ڄہاڑی دا

سب کوڑ اے جو کجھ ملاں آہدے

اعتبار نہ کر ایں دراڑی دا

ہک ٻئی جا تے واعظاں بارے آہدن:

جیں سوہݨیاں دا مندا منگے

دوزخ ویسی اوہو ٹولا

طنز و مزاح دا اے نویکلا رنگ خرم بہاول پوری دی ساری شاعری وچ وگھریا پے۔ بعض سنجیدہ کافیاں دے مکھڑے مزاحیہ رکھ تے باقی کافی ݙوجھے مزاج دی رکھ ݙیندن:

ساݙی تاں مجال ہے انھاں بپلیاں دے ٻال نال

ٻال نہ ٻال جنجال نال

خرم سئیں دی نظم ٻڈھیپا ٻہوں مشہور تھئی اے:

یارو ٻڈھیپا آ ڳیا

ہنوساں دا ٻوٹا چا ڳیا

کھنگاں گھتے ہاں زاف کر

نزلیاں اکھیں ݙنڈ صاف کر

میں نیں سنجاتا معاف کر

اکھیں کوں دھاٻا آ ڳیا

حوالہ

کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان