منحوس

راشد ݙہویں وچ آکے میݙا کلاس فیلو تھیا۔ اوہ اصل وچ کیمبل پور دے رہݨ والے ہَن تے اُس دا پیو پولیس حوالدار ہائی۔ راشد ٻہوں لایق چھوہر ہائی۔اسِیں ݙوہائیںکلاس دیاں اڳلیاں ڈیسکاں تے ٻہہ کے خواب وُݨیندے ہاسے ‘ مِٹھے مِٹھے ‘ رس بھرے خواب ‘ اُچے اُچے خواب ‘ اعلیٰ عُہدیاں دے خواب ‘ بنگلیاںتے کاراں دے خواب ۔ ݙہویں داامتحان اساں ݙوہاں امتیازی حیثیت نال پاس کیتا۔ ہُݨ راشد دا پیو ریٹائر تھی ڳیا ہائی ۔ اِس واسطے اوہ کیمبل پور لڳے ڳئے ۔ وَت وی اساݙا رابطہ قائم رہیا ۔ خط و کتابت تھیندی رہندی ہائی۔ راشد مینوں لکھیا:

’’میں پیودی ریٹائرمنٹ دی وجہ توں توں تعلیم جاری نم رکھ سڳدا کہیں نوکری دی تلاش وچ ہاں۔ اتفاق نال پاکستان ٹائمزوچ اشتہار پڑھیاجو پیور فوڈ انسپکٹر بھرتی کرݨے ہِن تے شرط سائنس نال میٹرک فسٹ ڈویژن دی ہے۔ میں وی درخواست بھیجٖ ݙتی ہائی۔ ہُݨ کال آڳئی ہے تے چوݙاں تاریخ نوں انٹرویو ہے تُساں رہوو اکٹھے لاہور ویساں۔ میںٻارھاں دی سویر نوں پہنچ ویساں۔‘‘

میںاُس نوں لِکھ ݙتا ٹھیک ہے توں آونجٖ ‘ ٻارھاں دی شام نوں اسیں ٹرین دے ذریعے سفر شروع کر ݙتا ۔ فصلاں دی کٹائی دا موسم ہائی ۔ گݙی تقریباً خالی ہا۔ اساں ہک چھوٹاجیہا ڈٻا ڳولیا ۔اوتھے پہلے صرف ترے ٻڈھے ٻڈھے آدمی سُتے ہوئے ہن۔ رات ہا ‘ ٻہوں مزے نال سفر پیاگزردا ہائی ۔ گݙی لالیاں سٹیشن تے اپڑی تاں ݙوں سواریاں ہور آ ڳئیاں۔ ہک ٻڈھا جیہا بیمار مرد ہائی تے اُس دے نال ہک جوان جیہی ݙاڈھی سلوݨی جیہی چھوہر ہائی ۔ اوہناں ساݙے ساہمݨے والے پھٹے تے ڈیرا لا ݙتا۔ ایہہ پیو دھی ہن ۔ دھی پیو نوں کھیس کِھنڈا ݙتا تے اُس نوں لٹایا۔آپ اُس دے پیراں والے پاسے ٻہہ کے مُٹھیاں بھرݨ لڳی ۔ میںراشد دا چہرہ پڑھیا ‘اُتھے کجھ ہور لِکھیا ہائی ‘ اُتھے خود سپردگی دا اقرار نامہ تحریر ہائی۔ راشد ایہہ جیہیاں نظراںنال اُس چھوہر نوں پیا ݙیکھدا ہا جیویں اُس نوںآپݨیاں اَکھیاں وچ جذب کر گھنݨا چاہونداہووے ۔ چھوہر اُس توں بے تعلق آپݨے غم وچ ٻݙی ہوئی ہائی ۔ میںسوچیا آدمی  وی عجیب شے ہے اُس نوں ݙوجھے دے ݙکھ دا احساس وی نہیں ہوندا ۔میں ٻڈھے ݙائیں ݙٹھا ۔ اوہ ٻہوں بے وسی دیاں نظراں نال راشد ݙائیں پیاݙیکھدا ہائی۔ میں راشد نوں اِرک ماری تے اوہ مَیں ݙائیں متوجہ تھی ڳیا۔ میںانگریزی وچ اُس نوں سمجھایا : ’’ٻڈھا بے وس ہے ‘ تیݙیاں اَکھیاں دیاں چوریاں نپّی پیاہے ‘ اس واسطے اس دا اعتماد حاصل کرݨ دی کوشش کر۔‘‘

پر راشد ٻہوں گواچا ہویاہائی۔ اوہ وَت اُݙائیں ݙیکھݨ لڳ پیا ۔ مینوں اُس کوئی جواب نہ ݙتا ۔ میں سوچیا اس لمبی چَوڑی کائنات وچ بدبخت آدمی کول دِل دیاںنا ہموار تے بے ترتیب دھڑکناں توں وکھ ہور کیہڑا سرمایہ ہے تے میں ٻڈھے دے نیڑے تھی ڳیا۔

’’باباجی تُساں کیݙے ویندے پئے ہائو؟۔‘‘میںآکھیاتاں راشد وی میں ݙائیں مونہہ پھیریا۔ شاید اوہ لڑکی دے چہرے دی تلاوت توں فارغ تھی ڳیا ہائی۔ ٻڈھے دی اَواز وچ ٻہوں کمزوری ہائی۔ اُس آکھیا:

’’لاہور میو ہسپتال وچ میںآپݨا علاج کراوݨا ہے۔‘‘

خنکے سنگھ وچوں تے بلغم بھریاں ساہواں دے کھڑکار وچوں لفظ انج نِکلے جیویں پہاڑ دی گنجار دی ندی وچ تھوڑے تھوڑے وقفے توں بعد پکیاں انجیراں پئیاں ڈھاندیاں ہوݨ۔

’’ہور تہاݙے گھر کوئی نہ ہئی جو آپݨی جوان دھی نوں نال گھدی ویندے ہائو۔‘‘ میں آکھیا تے راشد مینوں اِنج ݙٹھا جیویں میں اُس دی سلطنت پیا کھسیندا ہاں۔

’’میݙا ٻچہ ‘ میݙا خدا تے اس دھی سوا ہور کوئی نہیں۔‘‘اولاد نہ ہووے تاں کوئی بھݨیجے ‘بھتریجے تاں ہوندے ہن۔‘‘

’’ٻچہ میݙے چار بھتریجے ہِن پر اوہا میݙے دشمن ہِن ۔اوہناں میݙی اَٹھ کِلّے زمین قبضے کیتی ہوئی ہے تے ہُݨ میݙے کولوں دھی وی کھسݨا چاہوندے ہن کیوں جو میں ساری زمین ایسے دے ناں لوا ݙتی ہے۔‘‘

’’سچ آہدے ہِن سارے جھڳڑے زر ‘ زن تے زمین توں تھیندے ہِن۔‘‘ راشد آپݨا لُچ تل چھوڑیا۔

’’اللہ دی ذات رحم کرے بابا۔ اوہ ذات نال ہووے تے کسے دی کوئی لوڑ نہیں ہوندی ۔‘‘ میںآکھیا تے وَت با بے نوں توحید تے تھوڑا جیہا لیکچر پلا یا۔ وَت اُس دی تسلی کݨ میو ہسپتال دے نظام تے اِتھوں دے ڈاکٹراں دی تعریف کیتی۔اتنے تائیں فیصل آباد دا سٹیشن آڳیا۔ راشد تلے لہہ ڳیا تے ٻہوں سارے فروٹ گھن آیا۔ ٻڈھا ٻہوں ڈِگاّ ہویاہا‘ راشد کیلے اُس دے ساہمݨے رکھ ݙتے۔ اُس ݙوں کیلے دھی ݙائیں کیتے۔ دھی سختی نال انکار دا سر ہلایا تے مونہہ ݙوجھے پاسے پھیر ٻیٹھی ۔ بابے اُس دی پرواہ نہ کیتی تے اَٹھ کیلے کھا ڳیا ۔ راشد اُس نوں چار ہور ݙتے ۔ اُس دی دھی پہلی وار اُچری ۔انج معلوم تھیا جیویں مقدس مریم دے گرجے وچ وجٖدیاں ہوئیاں چاندی دیاں گھنٹیاں دی بازگشت ساݙے کناں وچ رَس گھول ڳئی ہووے۔

’’بابا ٻہوں نہ کھا وَت اُلٹی آویسی تے طبیعت خراب تھی ویسی۔‘‘

’’خیر ہے ٻچہ پھل نال کجھ نہ تھیسی۔‘‘ بابے آکھیا تے اوہ وَت چُپ کر ڳئی ۔ ݙبے وچ ٻیٹھے ہوئے ہور ترائے ٻڈھے وی دلچسپی گھنݨ لڳ پئے۔ اوہ ہُݨ جاڳ پئے ہَن۔

’’کجھ نہ آکھ بی بی بھائی نوں کھاوݨ ݙے۔‘‘ ہک ٻڈھے آکھیا تے میں اوہناں ݙائیں ݙٹھا ۔ اوہ تریوے لڑکی نوں ہور جیہاںنظراں نال پئے ݙیکھدے ہَن۔

’’بابیو تُساں کتھے پئے ویندے ہو۔‘‘ راشد اوہناں توں پُچھیا۔ انج لڳدا ہے جو اوہ لڑکی توں اوہناں دیاں ٻڈھیاں اَکھیاں توں بچاوݨا چاہوندا ہا۔

’’چوہڑکانے ڳبھرو آ۔‘‘ ہک ٻڈھے آکھیا۔ اُس لفظ’’ڳبھرو‘‘ تے زور ݙتا۔ جیویں اُس بابا اکھواوݨا پسند نہ کیتا ہووے ۔ میںݙٹھا تریوے ٻڈھے سانوں اوہناں نظراں نال پئے ݙیکھدے ہَن جیہناں نال ہابیلؔ ‘ قابیلؔ نوں ݙٹھا ہوسی ۔ شاید اساݙی جوانی تے اوہناں نوں غصہ پیا آوندا ہائی ۔ آدمی وی عجیب جانور ہے ۔ایہہ ہر عمر تے ہر وقت جنسی بُھکھا رہندا ہے ۔ باباہور چار کیلے کھا کے سم ڳیا ہائی ۔ اُس دی دھی وی سیٹ دے پچھلے پاسے تے سر رکھ کے سُم ڳئی ۔ اُس دا مونہہ کجٖیا ہویا ہائی ۔

راشد تے میںکھڑکیاں وچوں مونہہ ٻاہر کڈھ کے آپݨے آپݨے خیالاں وچ غرق تھی ڳئے۔

٭…٭…٭

گݙی شیخو پورہ پہنچی تاں سورج نکل آیا ہا ۔ چھوہر پیو نوں سہارا ݙے کے ٹٹی وچ پیشاب کرایا تے وَت آن کے ٻہہ تھئی ۔ ہُݨ بابے نوں وی اُس ٻلھا ݙتا کیوں جو ݙوجھیاں سواریاں آوݨ لڳ پئیاں ہن ۔ راشد وَت سخاوت کیتی‘ ٻہوں سارا حلوہ پوری دا ناشتہ گھن آیا ۔ بابے وَت ٻہوں لالچ نال ڈھڈبھریا ‘ تے اُس دی دھی اُنجٖے آر سختی نال انکار کیتا ‘ ہُݨ ݙٻے وچ ٻہوں سارے لوک آڳئے ہن تے چوکھیاں دیاں نظراں اوسے تے لڳیاں ہوئیاں ہن۔اوہ بچاری اُنجٖے بدحواس ٻیٹھی ہائی جیویں جنگلی ہرݨی نوں کِسے پنجٖرے وچ بند کر ݙتا ہووے۔ ہر آدمی دی نظر اُس دے چہرے تے تِیر پئی وسیندی ہائی ۔ لاہور نیڑے آیا تاں ٻڈھے نوں کھنگھ دا دورہ پیا۔ دھی کول آکے اُس نوں سہارا ݙے کھلی۔

…… گݙی رُک ڳئی ‘ لاہور دا سٹیشن آ ڳیا۔ سارے رانجھے تے سارے مہینوال تِرکھے تِرکھے لہہ کے آپݨیاں آپݨیاں کماں نوںلڳے ڳئے ۔ پر میں والے پُنّوں خان آکھیا اساں تاں بابے نوں چھوڑ کے نہیں ونجٖ سڳدے ۔ انٹرویو کل ہے۔اینہاں نوںمیو ہسپتال اپڑا کے کتھائیں ویساں۔‘‘ میںآکھیا: ’’ٹھیک ہے انسانیت دا تقاضا وی ایہا ہے ‘ نیت ٹھیک ہووے تاں۔‘‘

ہُݨ ٻڈھے دی حالت بُری ہائی ۔ اساں لڑکی نوں آکھیا :

’’توں سامان سنبھال تے اساں بابے نوں تلے لہیندے ہاں۔‘‘

اُس سرجُھکا ݙتا ہے ۔ جنگل دی وحشی ہرݨی نوں مجبوری شکست ݙے ݙتی ۔ بابے تے کھنگھ  دا دورہ تیز تھیندا ڳیا ۔ اساںاُس نوں مسافرخانے وچ گھن آئے تے کھیس وِچھا کے ٻلھا ݙتا ۔ وَت اُس نوں اُلٹی شروع تھی ڳئی ۔ کیلے ‘ حلوہ تے پُوریاں توں بعد خون آوݨ لڳ پیا۔ میں اِݙے اُݙے بھجٖیاکتھائیں کیں ڈاکٹر دی دُکان ڳولاں ۔ نیڑے کوئی ڈاکٹر نہ مِلیا ۔آخر ریلوے سٹیشن دے ڈاکٹر نوں ٻہوں منتاں کرکے گھن آیا‘ ایتھے آئے تاں بابے ہوراں اللہ نوں دم ݙے چھوڑیا ہائی تے جنگلی ہرݨی بے وسی دیاں ہنجھوں وہیندی پئی ہائی ۔ اُس ہنجھواں تے ݙسکاریاں نال آکھیا : ’’بابے مینوں آکھیا ہائی جو مینوں آپݨے پیو ݙاݙے دے قبرستان وچ دفنائے ۔‘‘ اُس آکھیا’’میں کول تے سارے تَرے سو تے کجھ روپے ہن۔‘‘

راشدآکھیا : ’’فکر دی کوئی ڳل نہیں۔‘‘ سستا زمانہ ہا ۔ ٹرک والا پنج سو روپے تے راضی تھی ڳیا ۔ اساںآپݨے تے لڑکی دے پیسے مِلائے ۔ کرایہ تھی ڳیا ۔ راشد مینوںآکھیا :

’’پنجاہ روپے بچدے ہِن ایہناں وچوں ݙاہ مینوں چا ݙے تے میں ٹرک نال ویندا ہاںتے توں میݙیاں سنداںوغیرہ چا گھن کل انٹرویو بُھڳتا کے آ ونجٖیں۔‘‘

میں آکھیا’’انٹرویو تیݙا ہے میݙا تاںنہیں۔‘‘ اُس آکھیا :

’’بس تھوڑی دیر کݨ توں راشد بݨ ونجٖیں۔ چالہی روپیاں وچ توں رات ہوٹل تے گزار کے واپسی دا ٹکٹ وی گھن سڳدا ہِیں۔ میں وی لاش اپڑا کے تیݙے گھر پہنچ ویساں۔‘‘ میں وی آرام کرݨا چاہوندا ہم ۔میںاُس دی ڳل من گھدی تے ݙوجھے ݙینہہ اُس دا انٹرویو بھڳتا کے گھر پہنچ ڳیا۔ترئے ݙینہہ توں بعد راشد میݙے کول آیا ۔ اوہ ہک نویں کہاݨی چائی ودا ہائی۔

٭…٭…٭

راشد ہوریں لاش گھن کے چک وچ پہنچے تاں بابے دے بھتریجے اُس دے وارث بݨ کے آ کھلوتے ۔ لڑکی شور مچا ݙتا جو اوہناں دا مرݨ والے نال کوئی تعلق نہیں ۔ لڑکی دا ناں صفوراں ہائی ۔ راشد وی وچے آیا تاں اوہناں وچوں ہک بھرا شہر تھاݨے وچ ونجٖ رپورٹ کیتی جو اساݙا چاچا شہر علاج کراوݨ ڳیا ہائی ۔ اوتھے ساݙی کمین پتریر کیں شہری بابو نال رَل کھلی تے ٻڈھے کجھ آکھیا تاں شہری بابواُس دا ڳاٹا گُھٹ کے اُس نوں مار سَٹیا تے ہُݨ ݙوہائیں لاش چا کے ایتھے آ وڑے ہِن تے آکھدے ہِن جو ٻڈھا آپݨی موت مویا ہے۔‘‘ پولیس آ کے لاش ‘ صفوراں تے راشد توں گھن ڳئی تے اُوہناں چونہاں بھراواں نوں وی گھن ڳئی ۔ صفوراں صحیح بیان ݙتا تے آپݨی زمین تے پتریراں دے ناجائز قبضہ دی وی ڳل ݙسی ۔ چک دے نمبردار اس دی تصدیق کیتی ۔لاش دا پوسٹ مارٹم ریزلٹ وی ٻڈھے دی طبعی موت دا ثبوت ݙتا ۔ حوالدار سعید راشد توں وکھرا بیان گھدا ۔ اس سچی سچی ڳل ݙسائی تے میݙا ناں وچوں پی ڳیا ۔ اُس آپݨا گھر ٻار تے پیو دا ناں ݙسایا تاں حوالدار آکھیا:

’’تیݙا پیو تاں میݙا اُستاد ہائی ۔ مینوں افسوس ہے جو قتل دے کیس وچ میں کول آیا ہِیں۔ اُنجٖ آوندا تاں میں تیݙی کوئی ہور خدمت کریندا ۔ ہُݨ ایہا کجھ کر سڳدا ہاں جو تیݙا ناں قتل وچوں خارج کریساں تے آکھدا ہاں جو اوہ لاہور دا کوئی لڑکا ہائی حوالات وچوںفرار تھی ڳیا ہے‘ تینوں ایتھے سیہاݨدا کوئی نہیں توںآپݨا تِتر تھی ونجٖ۔‘‘ راشد اس مخلصانہ مشورے تے عمل کیتا تے دِل تے پتھر رکھ کے نس آیا۔ اوہ صفوراں نوں اوس حال وچ چھوڑ ݨا نہیں چاہوندا۔ مینوں اُس آکھیا:

’’صفوراں تے میݙا ازلی جوڑ ہے تے میں اُس نوں حاصل کرکے رہساں۔‘‘

میںآکھیا: ’’احتیاط دا تقاضا ہے جو مہینہ ݙوں اُکا چُپ تھی ونجٖ ۔ میں کِسے طریقے صفوراں دا پتہ لا کے تفصیل تینوں لِکھ چھوڑیساں۔ اوہ گھر لڳا ڳیا تے میںاُس دا کم بُھل ڳیا۔ چھے ہفتیاں توںبعد اُس دا خط آیا ‘ خط وچ لِکھیا ہویاہا جو اُس دی تقرری قصور تھی ڳئی ہے ۔ ݙوجھی ڳل ہے جو اس پیو نوں ساری ڳل ݙسا چھوڑی ہائی۔ پیو آکھدا ہے:

’’میں سعید ناں دے کیں حوالدار توں واقف نہیں ہاں۔‘‘ وَت راشد دے مجبورکرݨ تے پیو اُس تھاݨے ڳیا تاں معلوم ہویا جو سعید خانقاہ ڈوگراں دے کِسے چک دا ہائی ۔ اُس اوسے لڑکی نال شادی کر گھدی ہائی ۔ آپݨی بیوی دی اَٹھ کِلّہ زمین وی چُھڑا گھدی ہس تے پولیس وچوں ریٹائرمنٹ گھن کے ڳیا ہے ۔ پتہ نہیں ہُݨ کِتھے ہے۔

٭…٭…٭

تے وَت پنج سال گزر ڳئے ۔راشد دے نال میݙا رابطہ ہائی تاںسہی پر کݙائیں چھیویں مہینے کوئی خط و کتابت تھیندی ہائی تے وَت اُس دا خط آیا۔ اس مینوں آپݨے کول سݙیا ہائی تے جلدی پہنچݨ دا لکھیا ہس۔ میں ڳیوم تاں ہک نویں کہاݨی لبھ ڳئی۔راشد ݙسایا ’’میں بس تے سرگودھا دے رستے لاہور پیا ویندا ہم جو ایہہ عجیب اتفاق تھیا۔ پنڈی بھٹیاں توں اَڳے بس نکلی تاں نہاموں جیہے ہک عورت سامݨے آ ڳئی۔ اُس ہک کچھ وچ ٻچہ چایا ہویا ہائی تے ݙوجھا ٻچہ پِچھے ٹُردا آوندا ہس تے اُس ݙوجھے ہتھ نال آپݨے بیمار خاوند نوں سہارا ݙتا ہویا ہائی ۔بس ڈرائیور دے قابو وچوں ٻاہر تھی ڳئی ۔ عورت آپ وی بچ ڳئی تے ٻچے وی بچا گِھدیوس۔ پر اُس داخاوند بس تلے آ ڳیا تے اوتھے اِی مر ڳیا ۔ سواریاں ساریاںلہہ ڳئیاں میںوی لتھا تاں ایہہ ݙیکھ کے حیران تھیا جو اوہ عورت صفوراں ہائی ۔‘‘ راشد صفوراں دے خاوند دا کفن دفن دی رسم ادا کرائی ۔ صفوراں اُس نوں ݙسیا جو ’’حوالدارسعید دا وی اَڳے پِچھے کوئی نہیں۔ اُس نوں جوئے دی عادت ہا تے سارا کجھ اوہ جوئے وچ ٻوڑ ٻیٹھا۔‘‘

مُکدی ڳل ایہہ جو راشد صفوراں نوں گھر گھن آیا تے ہُݨ ٻہوں خوش ہائی ۔ اُس پیو نوں آکھیا ہویا ہا جو میݙی شادی تھئی تاں صفوراں نال تھیسی ہور میں کتھائیں شادی نہ کریساں تے اُس دی آس پوری تھی ڳئی ۔اُس دا پیو ناراض ہائی جو ایہہ عورت منحوس ہے۔

٭…٭…٭

وَت میں راشد دی شادی وچ وی شریک تھیا۔ عدّت لنگھݨ توں بعد ایہہ شادی تھئی ۔ اجٖے راشد دی شادی نوں ہک سال وی نہ تھیا جوراشد اے ۔ایف ۔ سی تھی ڳیا۔ اُس دا پیو ہر وقت صفوراں نوں منحوس سݙیندا رہندا ہائی۔ صفوراں چُپ چُپ وقت پئی گزریندی ہائی۔ عُہدے وچ ترقی تھئی تاں راشد دا پیو کجھ چُپ تھیا۔ پر اجٖے ہفتہ وی نہیں گزریا جو راشد دا سکوٹر ہک ٹرک نال ٹکراڳیا تے راشد ٻہوں زخمی تھی ڳیا۔ جیہڑے ویلے ایہہ خبر پہنچی تاں اُس دا پیو پِٹݨ لڳ ڳیاتے اُس آکھیا:

’’ہائے ایہہ منحوس عورت میݙے پُتر دی وی جان گھن ڳئی۔‘‘اُس وقت ایہہ فقرہ کوئی ایہہ جیہا زہری تیر بݨ کے صفوراںنوںلڳا جو اوہ پاڳل تھی ڳئی ۔ راشد تاں ہُݨ تندرست ہے پر صفوراں اجٖے تک پاڳل ہے تے ہر ویلے آکھدی رہندی ہے:

’’لوکو میں منحوس ہاں۔…………‘‘

٭…٭…٭

حوالہ

کِکّر دے پُھل (سرائیکی افسانے) مصنف: سید نصیر شاہ، جھوک پبلشرز  ملتان