ملتان جدید تے قدیم

ملتان ، سرائیکی وسیب دا وݙا شہر ہے ۔ ایندی آبادی ٻارہاں لکھ توں ودھ چکی ہے ۔ سطح سمندر توں ݙو سو پندرھراں (215)میٹر بلند ہے ۔ مشرق اِچ ضلع ساہیوال ، مغرب اِچ ضلع مظفرگڑھ ، شمال اِچ ضلع جھنگ تے جنوب اِچ ضلع بہاول پور واقع ہے ۔ دریائے چناب ، ملتان کوں مظفرگڑھ توں اَنج کریندا ہے۔

ملتان کوں ݙوحصیاں …جدیدتے قدیم… اِچ ونڈیا ونڄ سڳدا ہے ۔ آئو ! پہلے تہاکوں قدیم شہر دی سیر کرویندے ہیں جیندے’’’دروازے‘‘ سب تے کھلدے ہِن… ایہ حرم گیٹ دروازہ ہے جہڑی سرکلر روڈ دے سامݨے شمال آلے پاسے واقع ہے ۔ ایں دروازے توں گزر تے شہر اِچ داخل تھیوو تاں سڄے کھٻے ہک فصیل ݙکھالی ݙیندی ہے جینکوں ’’النگ‘‘ آکھیا ویندا ہے ۔حرم دروازہ دا خاص تحفہ ’’دھاݨیاں دا تیل‘‘ ہے ۔ اَنج ݙینہ اُبھار آلے پاسے ہک ٻیا دروازہ ’’پاک دروازہ‘‘ نال ونڄ مِلدی ہے ۔ اِتھاں آپ دال مُونگ ، چھولے ، فالودہ ، سری پائے توں لطف اندوز تھی سڳدے وے۔

پاک دروازہ دے سِجھ اُبھار آلے پاسے فصیل اڳوں ونڄ تے ’’خونی بُرج‘‘ نال مل ویندی ہے ۔ اینکوں ’’گیٹ وے آف ملتان‘‘ وی آکھیا ویندا ہے۔خونی برج توں النگ شمال دی طرف مڑدے ہوئے ’’دہلی دروازہ‘‘ نال ملدی ہے ۔ ماضی اِچ ایں رستے توں لوک دہلی دی طرف آندے ویندے ہَن ۔ اِتھاں ایہ شمال دی طرف مڑدے ہوئے النگ ’’دولت دروازہ‘‘ دی طرف آ نکلدی ہے ۔ دولت دروازہ توں فصیل شہر غائب تھی ویندی ہے ۔ اِتھوںݙینہ لہا آلے پاسے سرکلر روڈ توں حسین آگاہی آندی ہے ۔ ایہ شہر دا اہم ترین تجارتی مرکز تے بارونق بازار ہے جہڑا تقریباً ہک کلو میٹر طویل ہے ۔ حسین آگاہی کوں ملتان دی ’’انارکلی‘‘ آکھیا ونڄے تاں بے جا نہ ہوسے ۔ ایں جاہ توں سرکلر روڈ ’’لوہاری دروازہ‘‘ دی طرف ویندی ہے۔

چوک اِچ سڄے پاسوں میونسپل کارپوریشن دا دفتر یعنی ’’گھنٹہ گھر‘‘ ہے ۔ ایں عمارت اِچ شہریاں دا ایوانِ نمائندگان وی ہے ۔ جینکوں ’’جناح ہال‘‘ آکھدے ہِن ۔ قریب اِی ڈریم لینڈ سینما ہے ۔ سرکلر روڈ اَڳوں ونڄ تے ’’ٻوہڑ دروازہ‘‘ توں ہمکنار ہوندی ہے ۔

ایہ قدیم ملتان دے کجھ جغرافیائی مناظر ہَن ۔ مختلف مزارات ، قلعہ کہنہ قاسم باغ (دمدمہ) قدیم جغرافیائی حدود اِچ آندے ہِن ۔ انہاں علاقیاں دے طرزِ تعمیر اِچ جمالی تے اجمالی پہلو نمایاں ہِن ۔ بلند و بالا عمارات تے تنگ تاریک ڳلیاں دے امتزاج نال پُراݨی شہر دی تعمیر تھئی ہے ۔ شہر دا بلند ترین مقام دمدمہ ہے جتھوں قدیم تے جدید ملتان دا نظارہ کیتا ونڄ سڳدا ہے ۔ ایندی تفصیل ذرا اڳوں آسی۔

جدید تے نویں آبادیاں اِچ گلگشت کالونی اہم ہے جہڑی بوسن روڈ دے کھٻے پاسے واقع ہے ۔ خاص گاٖلھ ایہ ہے جو ایں کالونی اِچ مختلف تعلیمی ادارے تے سر سبز تے شاداب میدان موجود ہِن ۔ ایندے علاوے شاہ رکن عالم کالونی ، فورٹ کالونی دا شمار وی جدید علاقیاں اِچ تھیندا ہے  ’’ترقی یافتہ‘‘ قسم دے بازاراں اِچ (کینٹ اِچ) حسن آرکیڈ تے خان پلازہ تے (کچہری دے نیڑے) شریف پلازہ تے حلیم اسکوائر اہم ہِن ۔ کینٹ دے سرسبز تے کشادہ علاقے اِی اِچوں ائیرپورٹ دی تعمیر کیتی ڳئی ہے ۔ چنانچہ کینٹ دی حدود اِچ طیارے خاصی تلویں پرواز اِچ ݙٹھے ونڄ سڳدے ہِن ۔ کینٹ دے عقب اِچ ’’دیرہ اݙا‘‘ہے تے ایندے نیڑے اِی ریلوے سیشن ہے ۔ روزانہ تقریباً پنجاہ ریل گاݙیاں اطراف توں سٹیشن دی طرف آندی ویندی ہِن۔

حوالہ

کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء