مسکین شاعر

ساسا…… سائیں!

’’جھوک‘‘ اخبار اِتھائوں مِلدے؟ میں لکھدا ٻیٹھا ہم ‘ سِر چا تے ݙٹھا تاں ہک نینگر ‘ جیندی زبان اِچ لُکنت اے ‘ وݙی سِک نال سرائیکی اخبار دے بارے پُچھدا کھڑے ‘ میکوں نینگر تے اوندے پُچھݨ دی اَدا ݙاڈھی بھاݨی۔

میں پُچھیا کیا ناں اے؟

سا سا … سائیں میݙا ناں ظفر مسکین اے

کیا کریندو ؟ میں پُچھیا

روٹی دے تنور تے روزی کرینداں تے شاعری وی کرینداں ‘ میکوں سرائیکی نال محبت اے۔میکوں ݙسیا ڳے جو سرائیکی اخبار وی اِتھوں مِلدے تے اُستاد دلنور نور پوری صاحب وی اِتھائیں ہوندن ‘ میں اُنہاں کوں وی مِلݨ چاہنداں۔

او ݙیکھو دلنور صیب وی آ ڳن!

مسکینؔ جُھک تے مِلدے ‘ادب نال تھولا پروبھرا تھی ٻہندے‘ اخبار گھن تے پورا پڑھدے ۔ دلنور صیب نال حالی حوالی کریندے تے ولا موکل گھن تے چلا ویندے۔

او ݙینہہ تے اَج دا ݙینہہ مسکینؔ ملتان ہووے تاں ’’جھوک‘‘ پھیرا ضرور پیندے‘ میں ہک ݙینہہ پُچھیا : مسکین! واہ واہ اے ‘مونڈھے تے رَتا رومال آڳے ‘ ولدی ݙتی ‘سئیں !رنگ لڳ ڳن ۔ میݙے اُستاد سئیں دلنور نور پوری دی نگاہ کرم تھئی اے ‘ شاگردی وچ گھن گھدے تے رَتا فریدی رومال وی پوا چھوڑئیے۔ ظفر مسکین ’’جھوک‘‘ وچ ہر روز اَمدے ‘ آوݨ نال سب کوں مِلدے دُعا سلام کریندے ’’جھوک‘‘ دے نال ٻئے اخبار پوری توجہ نال پڑھدے ‘ آئے ڳے بندے تے وی اَکھ رکھدے ۔ جھوک آون آلا اَڄاں ٻہندا ودّا ہوندے ‘ مسکین پاݨی دا گلاس پہلے بھری کھڑے ۔ مسکینؔ جݙاں ’’جھوک‘‘ نہ آوے اساں مونجھے تھی ویندوں ۔حاجی عید احمد ‘ دلنور صیب توں پُچھدے سئیں ! خیر تاںہے اَج ’’جھوک دی رونق‘‘ نی اَئی ۔ جھوک دی رونق؟ جیا سئیں! مسکین دا اے وی ناں ’’بݨ ڳے۔

میݙا اَج ادبی مضمون لکھݨ تے دِل کائنی ‘ ایں سانگے اَج مسکین نال گڈ گزری دا حال حویلہ کریندوں ‘ میں مسکین توں پُچھیا جو مسکین! تیݙی زبان وچ تھولی جہی لُکنت اے‘ لوک تیکوں ٻتڑ سݙیندن یا تھتھہ؟ مسکین آہدے ‘ سئیں ! لوک جوسݙن پر میݙے اُتے خُدائی کرم اے ہے جو جݙاں میں سرکارِ مدینہؐ دامولود پڑھاں یا مشاعرہ سݨاوناں میݙی لُکنت ختم تھی ویندی اے ۔ میں ہک واری مسکین توں پُچھیا تیݙی شاعری وچ گرمی ‘ حرارت تے تپش کیوں اے؟ مسکین ولدی ݙتی‘ سئیں تنور تے ٻہہ تے جو شاعری کریسوں تپش تاں ہوسے۔

ظفرمسکین اَہدے میں اَج تک اپݨی اصلیت کہیں توں نی لُکائی ۔ میں تنور تے روٹیاں لاوݨ آلا مزدور آں ‘اَبّے سئیں وی غریبی اِچ جھٹ گزاری اے‘ میں پنج جماعتاں ایویں پڑھیاں جو نہ کتاباں ہوندیاں ہَن نہ کپڑے‘ منجھ پُراݨی دھوتی تے ڳل بُتھا چولا ‘ سکول ونڄݨ سانگے اپݨے بھرا یا سَوتر مسات دے مانگویں کپڑے پا ویندا ہم ۔ سکول آ تے انہاں کو ںولا ݙیندا ہَم ۔ کتابیں دی پوزیشن اے ہئی جو میݙے مامیں دے ݙو پُتر میں توں اڳلی کلاس وچ ہَن ‘ او سالانہ امتحان دے بعد کتاباں میکوں ݙیندے ہن‘ میں پھاڑئیے چیرئیے ورقیں کوں پچ لیندا ہم تے اُکھڑے پُکھڑے جلدیں کوں میݙی ماء ڳنڈھ تروپ کر ݙیندی ہئی۔

ظفرمسکینؔ دی گاٖلھ میݙا چیتا رلا ݙتا۔ تعلیم ‘صحت ‘ روزگارتاں سٹیٹ دی ذمے واری اے ‘ اساں کہیں ملک وچ رہندوں یا بیگار کیمپ وچ ؟ اتنے رَڄے کڄے وسیب اِچ اتنی بُکھ تے اتنا عذاب؟ اساݙے وسیب دے وسائل کون چاتے کھا ویندے؟ ول اساݙے اڳواݨ اپݨے حق حقوق سانگے گونگے ٻاتے کیوں اِن‘ حق سچ دی گاٖلھ تے تاں اَݨ ٻول پتھر ٻول پمدن ‘ اے ظالم تاں ایجھے اَݨ ٻول پتھر اِن جیرھے ہر ویلے مینہ آلی کار وسیب دے سر تے وَسدن‘ کیوں جو ایجھے پتھریں کوں بلڈوز کر ݙتا ونڄے؟

میں پُچھیا مسکین تہاݙا تعلق خان گڑھ نال ہے ۔ نوابزادہ نصراللہ خان دا ناں گاݙیاں نی چیندیاں ‘ او ساری عمراں لاہور رہ ڳے اوں تیݙے اَبّے ‘ تیݙے چاچے ‘ مامے یا تیݙے سوتر ‘مسات کوں کوئی سرکاری نوکری نی کرائی ۔ توباں کرو سئیں!اُنہاندا وَس لڳے تاںغریب کوں جیوݨ وی نہ ݙیون‘ او نواب تے جاگیردار ہِن ‘ غریب کوں کویلی مکوڑے آنگے سمجھدن ‘ میکوں تاں خود سمجھ نی اَمدی لوک انہاں کوں ’’بابائے جمہوریت‘‘ کیوں سݙیندن‘ او اَج تک اپݨی دھرتی دے لوکاں نال کوئی چنگائی نی کیتی ‘ اوں یا اوندے پُتراں اَج تک اپݨے وسیب دے حقوق دی گاٖلھ نی کیتی اُنہاں کوں سرائیکی زبان تے سرائیکی ثقافت نال محبت دی بجائے نفرت اے ۔ جاگیرداراں دے انہاں رویاں کوں ݙیکھ تے میݙی شاعری وچ مزاحمت دا رنگ اَئے تے میں انقلابی شاعری شروع کیتی اے۔میں ظفرمسکینؔ کوں شابس دے نال اَرداس کیتی جو جتنا تھی سڳے ظلم دیخلاف لکھو۔ انقلاب انقلاب سرائیکی انقلاب لکھو۔

ظفرمسکینؔ دی شاعری اِچ دریا دی روانی ‘ سرائیکی دی مٹھاج تے سرائیکی وسیب دے محرومیں دا درد ‘ سوز تے گداز اے۔ ایندے مزاج اِچ عاجزی ‘ انکساری تے سچائی اے ‘ اے ہک ہمدرد تے غمگسار شخص اے ۔ میکوں خود سمجھ نہ اَمدی ہئی جو اے سارا کجھ کیوں تے کیویں ہے؟ میں ہک ݙینہ مسکینؔ توں پُچھیا تہاݙے نال کوئی دریا یا صحرا ہے؟ مسکینؔ ݙسیا جو اساںچنانہہ دی مَݨ دے لوک ہِیسے تے ݙوجھے پاسے کجھ فاصلے تے سندھ اساݙے ہاں تے وہندا پے ‘ میں سمجھ ڳیا ‘ کہیں شخص کوں وݙا بݨݨ سانگے تاں ہک دریا دا قرب وی ٻہوں ہے ‘مسکینؔ تاں ݙو دریاویں دے ’’پیٹے‘‘ وچ ہے‘ میں ظفر مسکینؔ کوں ݙیکھداں تاں نہ ڄاݨے کیوں میکوں دریاویں بارے سرائیکی اَکھاݨ یاد اَمدی اے ’’سندھ صادقاں‘ چنانہہ عاشقاں‘ راوی راٹھاں تے ستلج سنگتاں‘‘۔

ظفرمسکینؔ دی کتاب دا ناں ’’سُکھ دی چھاں‘‘ ہے ۔ اَج سُکھ دی چھاں کینکوں مِلدی اے؟ ٹھڈی چھاں کینکوں نصیب تھیندی اے؟ پر ظفر مسکینؔ ایجھا شاعر اے جیرھا محبتاں ونڈیندے تے سُکھ دی چھاں لبھیندے ‘ صرف اپݨے سانگے نی ‘بَھل ‘ اپݨے ٻالیں سانگے ‘ اپݨے ماء پیو ‘ بھیݨ بھرانویں سانگے ‘ اپݨے سکے سَوڑے تے پاڑے وَسدے حق ہمسائیں سانگے ‘ اپݨے وسیب ‘ اپݨے ملتان ‘ اپݨے دیرہ اسماعیل خان ‘اپݨے سرائیکستان ‘ اپݨے پاکستان تے سارے جڳ جہان سانگے واسطے ’’سُکھ دی چھاں‘‘ لبھیندے ۔ میݙی دُعا ہے جو مسکینؔ کوں اپݨا دَر ‘ اپݨا گھر تے اپݨا سرائیکستان ملے ‘ اے وی سُکھ دی چھاں ماݨے تے اینکوں وی ’’سُکھ دی چھاں‘‘ مبارک  تھیوے۔

حوالہ

·        معروف سرائیکی دانشور سئیں ظہور دھریجہ دی کتاب سرائیکی قلم قبلیہ وچوں چوݨ