مدرسہ بہائیہ

سئیں شیخ الاسلام بہاء الدین زکریاؒ پہلے بزرگ ہَن جنّھاں نے اسلام دی اشاعت کِیتے ملتان وِچ تَکڑا مرکز قائم کِیتا ہَئی۔ مدرسہ بہائیہ عالم، قاری اَتے حافظ بݨین٘دا ہَئی۔ اَتے تبلیغی مرکز عالماں کوں مبلّغ بݨین٘دا ہَئی۔ سئیں شیخ الاسلام نے لِسانی بنیاداں تے تبلیغی شعبے بݨوائے ہوئے ہَن۔ سنسکرت، بنگالی، سندھی، فارسی، عربی، جاوی، برمی، مرہٹی، یعنی جو مشہور مشہور ٻولیاں دے وَکھ وَکھ شعبے ہَن۔ جہڑے عالم آپݨے طور تے آپݨے آپ کوں تبلیغ کِیتے پیش کرین٘دا اُوکوں اُوں ای شعبے وِچ داخل کِیتا وین٘دا ہَئی جِتّھاں اُوکوں بھیڄݨ مقصود ہون٘دا ہَئی۔ مثلاً جہڑا عالم انڈونیشیا وِچ ونڄݨ اَتے اُتّھاں تبلیغ کرݨ اُتے اَمادگی دا اظہار کرین٘دا اُوکوں اُوں شعبے وِچ داخلہ مِلدا جِتّھاں انڈونیشن عالم آپݨے علاقے دی ٻولی سکھاوݨ اَتے آپݨے مُلک دے طور طریقے سمجھاوݨ اُتے مقرر ہَن۔ جہڑیلے اِیں طرحاں پندرھاں پندرھاں وِیہہ وِیہہ مبلغ ہِک ہِک مُلک کِیتے تیار تھی وین٘دے تاں سئیں شیخ الاسلام آپݨے ذاتی خزانے وِچّوں پَن٘ڄ پَن٘ڄ ہزار اشرفی ہِک ہِک مبلّغ کوں ݙین٘دے ہَن اَتے اُوہ آپݨے آپݨے اتالیق دی ہدایت دے مطابق اِیں مُلک دیاں لوڑاں دیاں شئیں خرید تے آپݨی آپݨی منزلاں کَن ٹُر پون٘دے ہَن۔
جہڑیلے کُئی مبلّغ سوداگر بݨ تے روانہ تِھیوݨ لڳدا تاں سئیں شیخ الاسلام اوکوں سَݙوا تے ہدایتاں ݙین٘دے ہَن، جہڑے اِیں ونکی دیاں ہون٘دیاں ہَن:-

1. ݙیکھو! تُساں ہِک سوداگر دی حیثیت نال وین٘دے پئے ہِیوے۔ تجارت دے بارے وِچ اسلام دے زرین اُصولاں کوں ہمیشاں سامھݨے رکھائے۔
2. شئیں کوں گَھٹ منافع اُتے وِچائے۔
3. خراب شئیں اصلوں نہ وِچائے، بلکہ انّھاں کوں ضایا کر ݙیوائے۔
4. خریدار نال ݙاڈھے اخلاق اَتے شرافت نال پیش آوائے۔
5. جہڑیلے تئیں لوک تُہاݙے قول تے کردار دے گرویدہ نہ تھی ون٘ڄِن اُنّھاں اُتے اسلام پیش نہ کرائے۔

اِیں طرحاں حضرت شیخ الاسلام بہاء الدین زکریاؒ دے تربیت یافتہ مبلّغ لَکّھاں اشرفیاں دا مال گِھن تے مشرقِ بعید کنوں مغربِ بعید تئیں پن٘دھ کرین٘دے ہَن۔ سامانِ تجارت وِچین٘دے اَتے نال ای اسلام دی اشاعت وی کرین٘دے ہَن۔ اُوں زمانے وِچ دریائے راوی قلعے نالوں ٹکرا تے وہن٘دا ہَئی۔ اُون٘دے ذریعے وݙّیاں وݙیاں ٻیڑیاں اُتے سَمان تجارت سکھر، بھکر، منصورہ اَتے وَل اُتّھوں کنوں عراق، عرب اَتے مصر تئیں وین٘دا ہَئی۔ خُشکی دے رَستے کابل، ایران، دہلی، لاہور اَتے دکن نال تجارت تھین٘دی ہَئی۔
ٻئے جماعتاں جہڑے حضرت شیخ الاسلام دے مریداں اُتے مشتمل ہَن اُوہ آپݨے آپݨے علاقے وِچ تبلیغ دا کَم کرین٘دیاں ہَن۔ ایہ لوک حضرت دے تربیت یافتہ درویش ہون٘دے ہَن۔ سالہا سال حضرت دی خانقاہ وِچ رہ تے فقر تے ولایت دیاں منزلاں طے کرین٘دے، جہڑیلے انّھاں کوں فیضان مِل وین٘دا، حضرت شیخ الاسلام انّھاں کوں آپݨے آپݨے علاقے وِچ عوام دی اصلاحِ احوال اُتے مامور فرمین٘دے ہَن۔ ایہ فقیر "خلیفے" اکھوِین٘دے ہَن۔ پورا سال آپݨے حلقۂ اثر وِچ امر بالمعروف اَتے نہی عن المنکر دی خذمت انجام ݙٰین٘دے اَتے بہار دے موسم وِچ متلاشیانِ حق دے ہِک وݙّے قافلے کوں جہڑا عام طور تے پنڄ / چھی سو لوکاں اُتے مشتمل ہون٘دا ہَئی، گِھن تے ملتان کَن ٹُر پون٘دے۔ ہر پڑاؤ تے دُکاناں کُھل وین٘دیاں، نانبائی کھاݨاں تیار کرین٘دے، بزاز کپڑے دیاں دکاناں کُھلین٘دے اَتے بنجارے ونکی ونکی دا سَمان گِھن تے ٻَہن٘دے۔ محافظ دستہ جنگی مظاہرے کر کے نوجؤاناں کوں جہاد کِیتے اُسرڳّی ݙِیوین٘دا ہَئی۔ زور اَزمائی تِھین٘دی، گھوڑ دوڑ، نیزہ بازی اَتے شمشیر افگنی دے کمالاں نال مردہ دِلّاں وِچ حیاتی دی ہِک نویں روح بَھڄّݨ لڳدی، حضرات علماء ہِک پاسے لَکّھاں دے ہجوم وِچ قرآن تے حدیث دا وعظ کرین٘دے نظردے تے ݙُوجھے پاسے گُّھے دار جھاڑیاں وِچ عارفانِ حَق دا حلقہ نظردا ہَئی۔ جین٘دے وِچ زنگ آلود دِل نہ صرف صیقل تِھین٘دے، بلکہ انّھاں کوں تزکیۂ نفس، استغراق، مراقبہ اَتے عباداتِ شرعیہ کِیتے تیار کِیتا وین٘دا ہَئی۔ ملتان اَپِڑ تے خلیفہ شیخ الاسلام دی خِذمت وِچ سارے نیکاں کوں پیش کر کے حضرت کنوں اُنّھاں دے حَق وِچ دُعا کروین٘دا، اَتے وَل آپ سالانہ رپورٹ پیش کرین٘دا۔ دورانِ سال جہڑیاں اَوکھاں آئیاں ہون٘دیاں عرض کر کے اُنّھاں دا مداوا چاہن٘دا۔ حضرت شیخ الاسلام اَتے سئیں دے فاضل رفیق نہ صرف اَوکھاں حَل کرین٘دے، بلکہ جِتّھاں جِتّھاں لوڑ پون٘دی اُتّھاں آپ تشریف وی گِھن وین٘دے۔

ٻِیا ݙیکھو

• شیخ الاسلام بہاء الدین زکریاؒ ملتانی۔
• صدر الدین محمد۔
• شہاب الدین غوری۔

حوالے

۔