مخدوم نور بہار سیری

مخدوم نو بہار سیری حقانی مخدوم رشید دے ہک اچھے نعت گو تے مرثیہ گو شاعر ہَن۔ آپ دے نعتیہ کلام دے مجموعے تے مرثیے کئی واری شائع تھی چکین۔ باغ ارم وچوں حضرت عباس ؑدی جنگ دا احوال ݙیکھو۔ تلوار دا ہک وار ‘ دشمناں دیاں ڳچیاں دا کپ کپ تے زمین تے ڈھہݨ ‘ نور بہار دی رزمیہ شاعری دا کمال ہے۔

فر فر کریندی تیغ گذر شررّ بار ڳئی

ایں صف دے پار ہائی اُوں صف دے پار ڳئی

نازاں بھری کریندی مریندی شکار ڳئی

ہک ٻئے کوں اَہدے لشکری او میکوں مار ڳئی

سر کپ تے تیغ آ دھڑ تے ٹھک تھئی

سر  اُوݙ  ڳیا  زمین تے آ لاش پھک تھئی

اساں پہلے آکھ چکے ہیں کہ چوݙھویں صدی سرائیکی مرثیے دے عروج دی صدی ہے ۔ تمام قدیم و جدید اصناف اِچ شعراء نے مرثیے دا مضمون قلم بند کیتا۔ ہک ہک شاعر دیاں ݙاہ ‘ ݙاہ تے وِیہہ ‘ وِیہہ کتاباں شائع تھیاں۔ لوکاں اِچ مرثیے آکھݨ تے سُݨݨ دا حد توں زیادہ رواج ودھیا تے مرثیہ گو شعراء نے اپݨی فکر ‘ جذبیاں ‘ عقیدتاں تے فن دے اظہار نال سرائیکی مرثیے دی ادب دی دنیاوچ چھاں ٻدھ ݙتی۔ اساں صرف نمائندہ مرثیہ گو شعراء دا تذکرہ کروں تاں وی اَڄاں کئی دفتر درکار ہوسن ۔ ہِیں کیتے اساں صرف انھاں شعراء دا کلام پیش کیتے جنھاں دی استادی ‘ فن تے مرثیے کوں ہر کہیں نے منیے۔

’’ملتانی مرثیے‘‘دے عنوان اُتے ڈاکٹر کرسٹو فر شیکل نے ہک مفصل مضمون چھاپیے‘ جیندے وچ انھاں سرائیکی زباندے بارے وی لکھیئے تے ملتانی مرثیے دے رواج پاون دے متعلق ‘ ایندیاں مختلف قسماں دے متعلق اتے ایندے موضوعات تے مواد مسالے دے متعلق ٻہوں کھول پاڑ تے بحث کیتی ہے تے نال نال سرائیکی وچ مرثیہ نگاری دی ٹور کوں چلا ݙیکھائس ۔ خاص طور تے ملتانی مرثیے دے موضوعات تے مواد و مسالے دا بیان کافی تفصیل نال لکھیئے اتے مثالاں ݙے ݙے تے آپنے بیان کوں وزن دار تے قابل توجہ بݨائے۔ڈاکٹر شیکل دا ایہ مضمون توڑے جو ݙاہ ٻارہاں صفحیاں تیں درگھیا ہوئے۔ پر ایندے وچ ملتانی مرثیے دیاں ساریاں چُنڈاں گٹھاں ظاہر کیتیاں ڳن تے وݙی محنت نال ظاہر کیتیاں ڳن‘ ملتانی مرثیے دی ابتداء دے بارے وچ انھاں دی تحقیق اتے انھاں دے خیالات دا کجھ اظہار ایں مضمون وچوں کڈھیاں ہوئیاں انھاں سطراں وچوں تھی سڳدے۔

’’آخری ڳالھ ایہ ہے جو سرائیکی اِچ توڑے جو فارسی کنوں قدیم ترجمیاں دی تصدیق مناسب طور تے نھیں تھی سڳی‘ ول وی ہک ٻئی شکل صورت دی شئے انہویویں صدی دے اَدھ وچ ضرور بݨ ٹھݨ تے سامݨے آ ڳئی ۔ جئیں انگریزاں دی حکمرانی دے دور دے آخری سالاں وچ پورے طور تے ترقی کر گھدی ۔ ایہ ہئی ملتانی مرثیہ ‘ اتے ایہ ٻہوں واضح طور تے ݙوجھیاں زباناں دے مرثیاں دے طرز تے انداز کنوں وکھرا ہے ۔ نہ صرف آپݨی زبان دے لحاظ نال بلکہ ہک مخصوص اسلوب دی وجہ کنوں وی جیندے وچ نظم تے نثر دا ہک انوکھا امتزاج ملدے ۔ ٻیا ایہ جو ایندے وچ سرائیکی نثر نگاری دے موجودہ دور تئیں دے کلھے نمونے وی ہن۔‘‘

حوالہ

کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان